[PWC-MEDIA] Persbericht Universiteit Leiden: Discretionair optreden als heet hangijzer

  • From: "Universiteit Leiden" <communicatie@xxxxxxxxxxxxx>
  • To: "pwc-media@xxxxxxxxxxxxx" <pwc-media@xxxxxxxxxxxxx>
  • Date: Tue, 13 Dec 2016 19:00:05 +1100

13 december 2016

Discretionair optreden als heet hangijzer

Uitvoeringsambtenaren hebben enige beleidsvrijheid om naar eigen inzicht te 
handelen. Dat is meestal wenselijk, maar kan ook leiden tot uitwassen zoals 
etnisch profileren. Vaak wordt vergeten dat die beslissingen niet op zichzelf 
staan, maar ook veel te maken hebben met beleidskeuzes. Hoogleraar Maartje van 
der Woude pleit voor meer alomvattend onderzoek naar de  beslisprocessen bij 
dit soort discretionaire bevoegdheden. Oratie 16 december.

Uitvoeringsinstanties genieten een zekere vrijheid om hun taken naar eigen 
inzicht in te vullen. Die zogeheten discretionaire bevoegdheid is nodig, maar 
zorgt er ook voor dat de uitvoeringspraktijk soms anders is dan de formele 
wettelijke regels. In andere woorden: de law in action kan afwijken van de law 
in the books. ‘Die handelingsruimte is noodzakelijk voor het rechtvaardig en 
efficiënt functioneren van rechtssystemen’, zegt Maartje van der Woude, 
hoogleraar Rechtssociologie. ‘Niet iedere mogelijke situatie laat zich in 
regels vatten, dus een zekere flexibiliteit in de toepassing van regels is 
geboden. Zo is het bijvoorbeeld goed dat rechters bij het opleggen van de straf 
tot op zekere hoogte rekening kunnen houden met de persoonlijke omstandigheden 
van de verdachte, waardoor twee dezelfde type misdrijven soms toch iets anders 
bestraft worden.’

Dynamische verkeerscontroles

Maar zo nu en dan gaat het mis. Zo laaide eerder dit jaar de discussie op over 
etnisch profileren. De Nederlandse politie zou mensen met een donkere 
huidskleur structureel vaker staande houden op grond van stereotype ideeën. Ook 
zijn zowel de Nationale Politie als de Koninklijke Marechaussee dit jaar onder 
de loep genomen vanwege mogelijk détournement de pouvoir: het gebruiken van de 
eigen bevoegdheden voor een ander doel dan de wetgever voor ogen heeft gehad. 
Zo zou de Nationale Politie tijdens de dynamische verkeerscontroles niet zozeer 
geïnteresseerd zijn in het toetsen van de Wegenverkeerswet – waar de controles 
juist voor bedoeld zijn – maar in het vinden van strafbare feiten als 
drugsbezit.

Normconform

‘Onheus gebruik van discretionaire bevoegdheden door politiefunctionarissen kan 
grote impact hebben op de ervaren legitimiteit van de diensten’, zegt Van der 
Woude. ‘Dat zie je bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, waar de verhouding 
tussen de politie en met name de Afro-Amerikaanse gemeenschap ernstig verstoord 
is na schietincidenten waarvan mensen met een donkere huidskleur het 
slachtoffer waren. Ook de bereidheid van burgers om ‘normcomform’ te handelen 
kan erdoor afnemen.’

Complex

Volgens Van der Woude wordt het debat hierover in Nederland vooralsnog ‘op 
onvolledige gronden’ gevoerd. Belangrijke maatschappelijke thema’s zoals 
veiligheid – waar politieoptreden en (uiteindelijk) etnisch profileren uit 
voortkomen – worden te vaak gezien als kwesties van ‘voor’ of ‘tegen’ en er 
worden te snelle conclusies getrokken. Maar deze thema’s  zijn veel complexer 
dan dat. ‘Er is een schreeuwende behoefte aan feiten, kennis en nuance. 
Daardoor is het zoeken naar constructieve oplossingen voor mogelijk misbruik 
van deze discretionaire bevoegdheden tot dusver een moeizame exercitie 
gebleken.’

Alomvattend

De hoogleraar pleit in haar oratie voor een meer alomvattende benadering van 
discretionaire bevoegdheden. Er wordt bijvoorbeeld teveel gefocust op het 
handelen van de uitvoeringsambtenaar, terwijl zijn of haar bevoegdheden vaak 
maar een onderdeel zijn van een complexe reeks aan nationale en soms zelfs 
internationale beleids- en gerechtelijke beslissingen. Het is dan ook van 
belang om de interactie tussen verschillende actoren binnen het rechtsstelsel 
te bekijken, en niet alleen naar de output ‘in het veld’. De rechtssociologie 
kan volgens Van der Woude ‘met gepaste distantie, een objectieve blik en 
empirische onderzoeksmethoden’ naar beleid en regelgeving kijken, en zo een 
belangrijke gesprekspartner zijn voor politici, beleidsmakers en 
uitvoeringsinstanties.

Crimmigratie

In de nabije toekomst zal Van der Woude onder meer onderzoek doen naar 
crimmigratie, grensoverschrijdende mobiliteit en criminaliteit aan de Europese 
binnengrenzen. Overal worden keuzes gemaakt wie wel en wie niet te controleren, 
dat proces is maatschappelijk heel belangrijk. ‘In de huidige samenleving horen 
migratiestromen tot de realiteit van alledag. Terreurdreigingen en 
grensoverschrijdende criminaliteit maken dat we daar goed naar moeten kijken, 
zonder iedereen met een migratieachtergrond achterdochtig te bekijken. Dat 
vergt ook goed onderzoek. Ik wil meer inzicht verschaffen in de complexe 
spagaat waarin overheden, organisaties en burgers zich daardoor bevinden.’ 
Dankzij een VIDI-beurs van NWO en een seeding grant van het LDE Centre for 
Safety en Security kan zij het vraagstuk de komende jaren onderzoeken.

Noot voor de pers, niet voor publicatie

Maartje van der Wouden

m.a.h.vanderwoude@xxxxxxxxxxxxxxxxx [mailto:christopherisnow@xxxxxxxxx]

Miranda Jansen, adviseur wetenschapscommunicatie

[m.j.jansen@xxxxxxxxxxxxxxxx]    |     071 527 3282

Over de Universiteit Leiden

De Universiteit Leiden is een internationaal georiënteerde 
onderzoeksuniversiteit. De universiteit biedt hoogwaardig onderzoek en 
academisch onderwijs in het alfa- gamma- en bètadomein. De  Universiteit Leiden 
[http://www.leidenuniv.nl] heeft 5.500 mensen in dienst en leidt 25.800 ;
studenten op.

Volg ons

Aanmelden voor de nieuwsbrief 
[http://www.nieuwsbrief.leidenuniv.nl/contact/adres.html]

Afmelden voor persberichten van de Universiteit Leiden 
http://persberichten.cmail19.com/t/d-u-dkjhhdk-ttiidiuyu-b/

Meer nieuws- en persberichten vindt u op onze  nieuwspagina 
[http://www.nieuws.leidenuniv.nl/].

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] Persbericht Universiteit Leiden: Discretionair optreden als heet hangijzer - Universiteit Leiden