[PWC-MEDIA] PERSBERICHT | Snelle opwarming zorgde voor opkomst landbouwmaatschappij in Noord-Europa

  • From: Margaux Tjoeng <margaux.tjoeng@xxxxxxx>
  • To: "pwc-media@xxxxxxxxxxxxx" <pwc-media@xxxxxxxxxxxxx>
  • Date: Fri, 10 Nov 2017 12:00:39 +0000



[https://meltwater-apps-production.s3.amazonaws.com/uploads/images/57a3006616054743fab4e8d8/blobid1_1507039532673.jpg]





10 november 2017




Snelle opwarming zorgde voor opkomst landbouwmaatschappij in Noord-Europa




Waardoor kwam de transformatie van de jager- en verzamelaarsamenleving naar een 
landbouwmaatschappij zo laat op gang in Noord-Europa vergeleken met de rest van 
Europa? Klimaatverandering in het mid-Holoceen lijkt de meest logische oorzaak 
voor deze late neolithische revolutie, maar wanneer die omschakeling precies 
plaatsvond bleef lang onduidelijk. Multidisciplinair onderzoek van een 
internationaal team van geologen, geochemici, archeologen, visbiologen en 
ecosysteem modelleurs naar temperatuurontwikkelingen gedurende het mid-Holoceen 
in de Baltische regio biedt een nieuwe kijk op de omwenteling. Geochemisch 
onderzoek van het NIOZ, Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee 
leverde een nieuwe zeewatertemperatuur curve op van dit geologische tijdvak en 
helpt daarmee verklaren wanneer klimaatverandering tot demografische en 
culturele veranderingen moet hebben geleid, aldus wetenschappelijk tijdschrift 
Scientific Reports.

[https://meltwater-apps-production.s3.amazonaws.com/uploads/images/57a3006616054743fab4e8d8/blobid1_1510249181262.jpg]
Neolitische boeren in het mid-Holoceen.

Het is voor het eerst dat de Nederlandse TEX86-methode, waarmee indirect de 
temperatuur van het oppervlaktewater wordt gemeten, is toegepast op het 
uitlezen van sedimentkernen afkomstig uit de bodem van de Baltische Zee. Deze 
kernen bevatten informatie in hoge resolutie over een tijdperk zo'n 7.100 – 
3.000 duizend jaar geleden. Ze onthullen een fascinerende 
temperatuurgeschiedenis die verklaart waarom de samenleving in de Baltische 
regio pas 1500 jaar later dan het Europese continent transformeerde van een 
jager- en verzamelaarsamenleving naar een landbouwmaatschappij.

De zoektocht naar watertemperaturen uit het verleden
"TEX86 functioneert als de paleothermometer in ons onderzoek", vertelt Jaap 
Sinninghe Damsté, biogeochemicus bij het NIOZ en hoogleraar aan de Universiteit 
van Utrecht. "Deze thermometer is gebaseerd op overblijfselen van de zogenoemde 
Thaumarchaeota micro-organismen. Deze microben stemmen de samenstelling van hun 
membraanlipiden af op de watertemperatuur." Wanneer Thaumarchaeota sterven en 
naar de bodem zinken, wordt deze 'membraan-informatie' in het sediment 
opgeslagen, en via een chemische analyse kan zij worden 'terug gelezen'. "Uit 
onze analyse blijkt dat de zomertemperatuur van het oppervlaktewater varieerde 
van 14,5 tot 17,5 graden Celsius. De TEX86 curve laat een langdurige 
onstabiele, maar over het algemeen koudere fase zien tussen 7 en 6 duizend jaar 
geleden, gevolgd door een snelle opwarming met als hoogtepunt de tijdsperiode 
tussen 5.600 en 4.500 jaar geleden."

[https://meltwater-apps-production.s3.amazonaws.com/uploads/images/57a3006616054743fab4e8d8/blobid2_1510249734716.jpg]

De rode stippen geven de locaties aan waar sedimentkernen uit de Baltische Zee 
zijn gehaald.


Snelle demografische reactie op klimaatverandering
"Als we deze resultaten vergelijken met onze archeologische bevindingen, zien 
we een duidelijke overeenkomst." Stephan Shennan, archeoloog van het University 
College London analyseerde de demografische ontwikkeling van de Baltische regio 
in het mid-Holoceen. "Kort na zes duizend jaar geleden zien we een snelle 
stijging van de bevolkingsdichtheid die gelijk loopt met de fase waarin het 
warmer werd. Ook kunnen we aan de hand van culturele overblijfselen concluderen 
dat deze ontwikkelingen parallel lopen met de ontstaansgeschiedenis van de 
landbouwsamenleving in de Baltische regio." De aanzienlijke temperatuurstijging 
bood ideale omstandigheden voor succesvolle landbouwactiviteiten en 
mogelijkheden voor Europese agrariërs om uit te breiden naar het noorden. "Onze 
studie laat zien dat de bevolking slechts twee tot drie generaties nodig heeft 
gehad voor deze omschakeling. Dat benadrukt dat mensen zeer flexibel en snel 
kunnen reageren op klimaatverandering", vervolgt Shennan.

Om zijn theorie te bevestigen had Shennan echter gegevens nodig van de 
temperatuur in de Baltische regio uit het mid-Holoceen. Het onderzoek van de 
sedimentkernen in hoge resolutie was daarom een essentieel onderdeel van deze 
studie. "We hebben een multi-proxy-benadering ontwikkeld om zoveel mogelijk 
informatie uit de zeebodemkernen te halen." Matthias Moros, geoloog aan het 
Leibnitz-instituut voor onderzoek aan de Oostzee (IOW) coördineerde het project 
samen met Sinninghe Damsté. "De kernen wezen ons al op een duidelijke 
verschuiving rond 6 duizend jaar geleden. We zagen dat de structuur van de 
sedimentlagen volledig veranderen van homogeen naar gelaagd, hetgeen duidt op 
de afwezigheid van zuurstof in het bodemwater. We weten nu dat dit werd 
veroorzaakt door temperatuurstijging."

Effect op visbestanden
Tenslotte toonde zijn collega, IOW ecosysteem modelleur Thomas Neumann aan dat 
het niet een lokaal, maar regionaal fenomeen in de Baltische regio betrof. Hij 
concludeert: "Ons model biedt een causaal verband tussen 
temperatuursveranderingen en milieuomstandigheden en zijn terug te zien in 
gegevens die uit de analyses van de sedimentkernen komen. We menen ook dat de 
zuurstofloosheid de visbestanden in de Baltische Zee negatief moet hebben 
beïnvloedt en dat dit gevolgen moet hebben gehad voor de waargenomen culturele 
veranderingen." Jaap Damsté voegt toe: "Helaas waren de archeologische gegevens 
waren niet sterk genoeg om dit te bevestigen." Toch vindt hij dat deze studie 
de kracht van multidisciplinair onderzoek laat zien. "Uiteindelijk heb je al 
deze wetenschappelijke disciplines nodig om de geschiedenis van de mens beter 
te begrijpen."


Artikel:
Warden, L., Moros, M., Neumann, T., Shennan, S., Timpson, A., Manning, K., 
Sollai, M.,  Wacker, L., Perner, K., Häusler, K., Leipe, T., Zillén, L., 
Kotilainen, H., Jansen, E., Schneider, R.R., Oeberst, R., Arz, H. & Sinninghe 
Damsté, J.S., Climate induced human demographic and cultural change in northern 
Europe during the mid-Holocene. 
https://doi.org/10.1038/s41598-017-14353-5<http://link.email.dynect.net/link.php?DynEngagement=true&H=w8Bl7ZSLqC%2BFFEF9P0XN9HJB14ltnTgt2r4zKtmGsiA5bfE55aykH9Qf7PIvCRriW2mNDJKkMBuZOS1rOnwLbGh%2BwTUfPdHQwwkjJVtreRhTVbxbbxOMPfzEft%2BHf7Tl&G=0&R=https%3A%2F%2Fdoi.org%2F10.1038%2Fs41598-017-14353-5&I=20171110101403.000000792268%40mail6-51-ussnn1&X=MHwxMDQ2NzU4OjU5NjQ5MzQ2YWYwOWRlOTgwNzc1ZDdmNjs%3D&S=kBVTtoS5wo04pOS113SDrakKVvsD0mHF_9VxG3OQLYc>

________________________________

Contact :

Prof. Dr. J. S. Sinninghe Damsté, NIOZ, Koninklijk Nederlands Instituut voor 
Onderzoek der Zee en Universiteit Utrecht: Telefoon: +31 619 643 278; Email: 
jaap.damste@xxxxxxx <mailto:jaap.damste@xxxxxxx>

NIOZ Communicatie: Margaux Tjoeng, 
margaux.tjoeng@xxxxxxx,<mailto:margaux.tjoeng@xxxxxxx,> 0222-369369, 06-10709696
Lees het perbericht online: Snelle opwarming zorgde voor opkomst 
landbouwmaatschappij in 
Noord-Europa<http://link.email.dynect.net/link.php?DynEngagement=true&H=w8Bl7ZSLqC%2BFFEF9P0XN9HJB14ltnTgt2r4zKtmGsiA5bfE55aykH9Qf7PIvCRriW2mNDJKkMBuZOS1rOnwLbGh%2BwTUfPdHQwwkjJVtreRhTVbxbbxOMPfzEft%2BHf7Tl&G=0&R=https%3A%2F%2Fwww.nioz.nl%2Fen%2Fnews%2Fsnelle-opwarming-in-mid-holoceen-zorgde-voor-opkomst-landbouwmaatschappij-in-noord-europa&I=20171110101403.000000792268%40mail6-51-ussnn1&X=MHwxMDQ2NzU4OjU5NjQ5MzQ2YWYwOWRlOTgwNzc1ZDdmNjs%3D&S=jG9v_4e-B4M8gy9OT5HIMEIRAhz0VQrRSTqSJxWkoL4>

Het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee, met 
vestigingen op Texel en in Yerseke, is het nationale oceanografische instituut 
van Nederland. Het NIOZ is een instituut van de Nederlandse Organisatie voor 
Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), sinds 2016 in samenwerking met de 
Universiteit van Utrecht.

www.nioz.nl<http://link.email.dynect.net/link.php?DynEngagement=true&H=w8Bl7ZSLqC%2BFFEF9P0XN9HJB14ltnTgt2r4zKtmGsiA5bfE55aykH9Qf7PIvCRriW2mNDJKkMBuZOS1rOnwLbGh%2BwTUfPdHQwwkjJVtreRhTVbxbbxOMPfzEft%2BHf7Tl&G=0&R=https%3A%2F%2Fwww.nioz.nl%2Fen%2Fexpertise%2Fnioz-sea-level-centre&I=20171110101403.000000792268%40mail6-51-ussnn1&X=MHwxMDQ2NzU4OjU5NjQ5MzQ2YWYwOWRlOTgwNzc1ZDdmNjs%3D&S=IrNd2kQRs8lkQWFEgrkuVThJLknjgVEyn_NJg9NuHrg>
 - Onze blauwe planeet beschermen en benutten begint bij begrijpen



Deze email is verzonden aan 
margaux.tjoeng@xxxxxxx<mailto:margaux.tjoeng@xxxxxxx>
NIOZ, Landsdiep 4, 't Horntje, Texel 1791 SZ, 
NederlandUitschrijven<http://link.email.dynect.net/link.php?DynEngagement=true&H=w8Bl7ZSLqC%2BFFEF9P0XN9HJB14ltnTgt2r4zKtmGsiA5bfE55aykH9Qf7PIvCRriW2mNDJKkMBuZOS1rOnwLbGh%2BwTUfPdHQwwkjJVtreRhTVbxbbxOMPfzEft%2BHf7Tl&G=0&R=https%3A%2F%2Finfluencers.meltwater.com%2Funsubscribe%2FICM%3Fc%3D42cc631db4cd5f9eec2b18a04b9e031a61776caebc0f285198cb4d9ba6944370d1e479d227feba2e17469e4a0c5dc43c04d60506c05bbe556f1614f7d633be09e01b9f1ec3ddd07890f598042e663e19b3fd89baf3bae37f900d558020aa393876c0ac9c3798052ec3905f530666b8e7ac990b6949ddd51c8380ef7b71794d39e67e8baa334c5d6c80358f59387c99429f4c452bc44789a3718ee5541c42bdcfa9490afea9fd8fc00938982c6008083a99004c59329ce8ddad59f041f58aacd9ff30fa9bde7e606e25b3afe59d5e35466f3d8fe6283778adb10b642dc49dff3a71c67576925563480292262c2954d54c925519d320c2fe6dfc16924c5d4cb09783758384f3c5ef035223ee576d26217d%26iv%3Dd2d3bba9c1d7972b336f6b26a97cecec&I=20171110101403.000000792268%40mail6-51-ussnn1&X=MHwxMDQ2NzU4OjU5NjQ5MzQ2YWYwOWRlOTgwNzc1ZDdmNjs%3D&S=UsCipRM530RKlmM4_4kZmwf3sA5SVnuY9xESpvLgXhE>

Attachment: 41598_2017_14353_OnlinePDF.compressed.pdf
Description: 41598_2017_14353_OnlinePDF.compressed.pdf

Attachment: Neoliticfarming_lepenski_vir.jpg
Description: Neoliticfarming_lepenski_vir.jpg

Attachment: Fig.1_nw.jpg
Description: Fig.1_nw.jpg

Attachment: Persbericht_NeolitischeRevolutieNIOZ.pdf
Description: Persbericht_NeolitischeRevolutieNIOZ.pdf

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] PERSBERICHT | Snelle opwarming zorgde voor opkomst landbouwmaatschappij in Noord-Europa - Margaux Tjoeng