[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Webb ziet al in protosterren belangrijke ingrediënten voor maken leefbare werelden

  • From: "David Redeker" <dmarc-noreply@xxxxxxxxxxxxx> ("D.Redeker")
  • To: NOVA-perslijst1 <nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx>, NOVA-perslijst2 <nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>, NOVA-astronomenlijst <nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>
  • Date: Wed, 13 Mar 2024 13:00:00 +0000

PERSBERICHT

* contactinfo en links naar tekst en beeld staan onderaan dit persbericht *

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
13 maart 2024

Webb ziet al in protosterren belangrijke ingrediënten voor maken leefbare 
werelden

Een internationaal team van wetenschappers, geleid door astronomen van de 
Universiteit Leiden, heeft met de James Webb-ruimtetelescoop ontdekt dat 
belangrijke ingrediënten voor het maken van potentieel leefbare werelden 
aanwezig zijn in protosterren in een vroeg stadium, waarin nog geen planeten 
zijn gevormd. Het onderzoek is gepubliceerd in het vaktijdschrift Astronomy & 
Astrophysics.

De aanwezigheid van complexe organische moleculen in de vaste fase in 
protosterren werd tientallen jaren geleden voor het eerst voorspeld op basis 
van laboratoriumexperimenten, en er zijn voorzichtige detecties van deze 
moleculen gedaan door andere ruimtetelescopen. Dit geldt ook voor Webb's Early 
Release Science Ice Age-programma, dat met succes diverse soorten ijs 
ontdekte<https://www.astronomie.nl/nieuws/leidse-astronomen-onthullen-donkere-kant-van-pre-stellaire-ijschemie-3609>
 in de donkerste, koudste regionen van een moleculaire wolk.

Als onderdeel van het JOYS+(James Webb Observations of Young 
ProtoStars)-programma, zijn deze complexe organische moleculen met het 
gevoelige midinfraroodinstrument 
MIRI<https://www.astronomie.nl/instrument/jwst-miri-14> individueel 
geïdentificeerd en hiermee is bevestigd dat ze aanwezig zijn in het 
interstellaire ijs. Het gaat om de detectie van aceetaldehyde (ethanal), 
ethanol, methylformiaat en waarschijnlijk azijnzuur, in de vaste fase.

Deze ontdekking draagt bij aan het beantwoorden van al lang bestaande vragen in 
de astrochemie. Teamleider Will 
Rocha<https://www.universiteitleiden.nl/medewerkers/will-robson-monteiro-rocha
van de Sterrewacht Leiden licht toe: "Wat is de oorsprong van de complexe 
organische moleculen in de ruimte? Worden ze gemaakt in de gasfase of in ijs? 
De ontdekking van complexe organische moleculen in ijs suggereert dat chemische 
reacties in de vaste fase op het oppervlak van koude stofkorrels complexe 
soorten moleculen kunnen bouwen."


Opgedragen aan Harold Linnartz
Het team heeft de resultaten van dit onderzoek opgedragen aan teamlid Harold 
Linnartz, die eind vorig jaar plotseling 
overleed<https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2024/01/in-memoriam-harold-v.j.-linnartz-1965---2023-de-chemie-van-de-hemelen-ontrafelen>.
 Hij was directeur van het Leidse Laboratorium voor astrofysica en veel van de 
ijsspectra van eenvoudige en complexe moleculen die in dit onderzoek werden 
gebruikt, werden door studenten onder zijn supervisie verzameld. Linnartz was 
verrukt over de kwaliteit van de Webb-gegevens die deze identificaties mogelijk 
maakten, en het belang van deze resultaten voor de astrochemie. "Harold was 
reuzeblij dat het labwerk in dit onderzoek zo'n belangrijke rol kon spelen, 
want er was een lange weg te gaan voordat het zover was," aldus Ewine van 
Dishoeck<https://www.universiteitleiden.nl/medewerkers/ewine-van-dishoeck
(Universiteit Leiden), een van de coördinatoren van het JOYS+-programma.

Wetenschappers willen ook graag onderzoeken in welke mate complexe organische 
moleculen naar planeten worden getransporteerd in veel latere stadia van de 
protostellaire evolutie. De moleculen worden efficiënter in ijs dan in gas 
getransporteerd van wolken naar planeetvormende schijven. Deze ijzige complexe 
organische moleculen kunnen daardoor terechtkomen op kometen en planetoïden die 
op hun beurt in botsing kunnen komen met planeten in wording.

Ook eenvoudiger moleculen
Het team ontdekte ook eenvoudiger moleculen, waaronder methaan, zwaveldioxide, 
formaldehyde en mierenzuur. Vooral zwaveldioxide stelt het team in staat om het 
'zwavelbudget' in protosterren te onderzoeken. Daarnaast is het van prebiotisch 
belang omdat bestaand onderzoek suggereert dat zwavelhoudende verbindingen een 
belangrijke rol speelden in het aansturen van metabolische reacties op de jonge 
aarde. Er werden ook negatieve ionen gedetecteerd, die deel uitmaken van zouten 
die cruciaal zijn voor de ontwikkeling van verdere chemische complexiteit bij 
hogere temperaturen. Dit geeft aan dat de samenstelling van ijsdeeltjes nog 
veel complexer kan zijn.

Bijzonder interessant is dat een van de onderzochte bronnen, IRAS 2A, wordt 
gekarakteriseerd als een protoster met een lage massa. IRAS 2A kan daarom 
overeenkomsten vertonen met de oerfasen van ons eigen zonnestelsel. De 
chemische stoffen die in deze bron zijn geïdentificeerd, waren waarschijnlijk 
aanwezig in de eerste ontwikkelingsstadia van ons zonnestelsel en werden later 
naar de jonge aarde gebracht.

"Al deze moleculen kunnen deel gaan uitmaken van kometen en planetoïden en 
uiteindelijk van nieuwe planetenstelsels wanneer het ijzige materiaal naar 
binnen wordt getransporteerd naar de planeetvormende schijven," aldus Van 
Dishoeck. "We kijken ernaar uit om dit astrochemische spoor de komende jaren 
stap voor stap verder te volgen, met nieuwe Webb-gegevens."

En cyaniden
Ander recent werk van Pooneh 
Nazari<https://www.universiteitleiden.nl/medewerkers/pooneh-nazari> van de 
Sterrewacht Leiden wekt ook de hoop van astronomen op het vinden van meer 
complexiteit in ijs, met de voorzichtige detecties van methylcyanide en 
ethylcyanide in de NIRSpec-gegevens van Webb. Nazari zegt: "Het is 
indrukwekkend hoe Webb ons nu in staat stelt om de chemie van ijs verder te 
onderzoeken tot op het niveau van cyaniden, belangrijke ingrediënten in de 
prebiotische chemie."

Wetenschappelijke artikelen
JWST Observations of Young protoStars (JOYS+): Detection of icy complex organic 
molecules and ions. I. CH4, SO2, HCOO−, OCN−, H2CO, HCOOH, CH3CH2OH, CH3CHO, 
CH3OCHO, CH3COOH. Door: W.R.M. Rocha, E.F. van Dishoeck, M.E. Ressler, M.L. van 
Gelder, K. Slavicinska, N.G.C. Brunken, H. Linnartz, T.P. Ray, H. Beuther, A. 
Caratti o Garatti, V. Geers, P.J. Kavanagh, P.D. Klaassen, K. Justannont, Y. 
Chen, L. Francis, C. Gieser, G. Perotti, Ł. Tychoniec, M. Barsony, L. Majumdar, 
V.J.M. le Gouellec, L.E.U. Chu, B.W.P. Lew, Th. Henning, G. Wright. 
Geaccepteerd voor publicatie in Astronomy & Astrophysics 
[origineel<https://doi.org/10.1051/0004-6361/202348427> | 
preprint<https://arxiv.org/abs/2312.06834>]

Hunt for complex cyanides in protostellar ices with JWST- Tentative detection 
of CH3CN and C2H5CN. Door: P. Nazari, W.R.M. Rocha, A.E. Rubinstein, K. 
Slavicinska, M.G. Rachid, E.F. van Dishoeck, S.T. Megeath, R. Gutermuth, H. 
Tyagi, N. Brunken, M. Narang, P. Manoj, D.M. Watson, N.J. Evans II, S. 
Federman, J. Muzerolle Page, G. Anglada, H. Beuther, P. Klaassen, L.W. Looney, 
M. Osorio, T. Stanke, Y.-L. Yang. Geaccepteerd voor publicatie in Astronomy & 
Astrophysics [preprint<https://arxiv.org/abs/2401.07901>]

EINDE PERSBERICHT
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie
De waarnemingen in dit onderzoek zijn gedaan als onderdeel van het 
JOYS+-programma (James Webb Observations of Young ProtoStars), gecoördineerd 
door Ewine van Dishoeck van de Universiteit Leiden en Michael Ressler van 
NASA's Jet Propulsion Laboratory, VS. Het onderzoek werd geleid door Will Rocha 
van de Universiteit Leiden. De cyanaatstudies werden uitgevoerd als onderdeel 
van het IPA-programma (Investigating Protostellar Accretion), gecoördineerd 
door Tom Megeath van de Universiteit van Toledo, VS.

Contact
Will Rocha
Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden
rocha@xxxxxxxxxxxxxxxxxx<mailto:rocha@xxxxxxxxxxxxxxxxxx>
https://www.universiteitleiden.nl/medewerkers/will-robson-monteiro-rocha

Ewine van Dishoeck
Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden
ewine@xxxxxxxxxxxxxxxxxx<mailto:ewine@xxxxxxxxxxxxxxxxxx>
https://www.universiteitleiden.nl/medewerkers/ewine-van-dishoeck

Beeld
Beeld is te gebruiken bij de berichtgeving over dit onderwerp, graag credit 
vermelden. Lage resolutie bijgevoegd, hoge resolutie via url.

Samengestelde afbeelding van een stukje van de meetkamer (zilver) die wordt 
gebruikt in laboratoriumexperimenten met interstellaire ijsanalogen, het gebied 
rond de bron IRAS23385 (oranje) en een schematische weergave van de moleculen 
die waargenomen zijn. (c) JWST/MIRI, Will Rocha et al. [hoge 
resolutie<https://www.astronomie.nl/upload/images/2024/03/complexe-moleculen-credit-JWST-MIRI-Will-Rocha-et-al.jpeg>]

Over NOVA
De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) is het 
samenwerkingsverband van de sterrenkundige instituten van de universiteiten van 
Amsterdam, Groningen, Leiden en Nijmegen. Toponderzoekschool NOVA heeft als 
missie het uitvoeren van baanbrekend sterrenkundig onderzoek, het opleiden van 
jonge astronomen op het hoogste internationale niveau en het delen van nieuwe 
ontdekkingen met de samenleving. De NOVA-laboratoria zijn gespecialiseerd in 
het bouwen van state-of-the-art optische/infrarood- en 
submillimeter-instrumentatie voor de grootste telescopen op aarde.

Over MIRI
Het MIRI-instrument op de NASA/ESA/CSA James Webb-ruimtetelescoop is gebouwd in 
een partnerschap tussen Europa en de VS. De Nederlandse Onderzoekschool voor 
Astronomie (NOVA) was verantwoordelijk voor de hoofdoptiek van de 
MIRI-spectrometer, met ASTRON en TNO als onderaannemers en met bijdragen van 
SRON. De Nederlandse onderzoeksfinancier NWO leverde financiële steun.

Opgemaakt persbericht
Nederlands: 
https://www.astronomie.nl/nieuws/webb-ziet-al-in-protosterren-belangrijke-ingredienten-voor-maken-leefbare-werelden-4074
Dit bericht is gebaseerd op een Engelstalig bericht van ESA/Webb: 
https://esawebb.org/news/weic2409
---------------------------------------------------------------------------------------------------

David Redeker | Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) | NOVA 
Informatiecentrum | Science Park 904 | Postbus 94249 | 1090 GE Amsterdam | 
David mobiel: 0644 588 969 | d.redeker@xxxxxx<mailto:d.redeker@xxxxxx> | 
www.astronomie.nl<http://www.astronomie.nl>

Attachment: complexe-moleculen-credit-JWST-MIRI-Will-Rocha-et-al-klein.jpeg
Description: complexe-moleculen-credit-JWST-MIRI-Will-Rocha-et-al-klein.jpeg

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Webb ziet al in protosterren belangrijke ingrediënten voor maken leefbare werelden - David Redeker