[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Persbericht NOVA: Zonnestelsel in beginjaren geroosterd door supernova

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx, nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Mon, 7 May 2018 13:31:37 +0200

Dit persbericht staat ook op:
http://www.astronomie.nl/#!/actueel/nieuws/_detail/gli/zonnestelsel-beginjaren-geroosterd-door-supernova/

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
7 mei 2018

Zonnestelsel in beginjaren geroosterd door supernova

Het zonnestelsel heeft in zijn beginjaren mogelijk flink te lijden gehad
van een nabije supernova-explosie. Tot deze conclusie komt een
Nederlands/Hongaars team op basis van gedetailleerde computerberekeningen.
Het supernovascenario verklaart onder andere waardoor het baanvlak van de
planeten gekanteld is ten opzichte van de evenaar van de zon en waarom het
zonnestelsel aan de buitenkant abrupt ophoudt.

Het zonnestelsel kent verscheidene lastig te verklaren eigenaardigheden. Zo
maakt het gemiddelde baanvlak van de planeten een hoek van 5,6 graden ten
opzichte van de evenaar van de zon. Daarnaast houdt ons zonnestelsel al op
bij 45 keer de afstand aarde-zon, terwijl er net daarbinnen een rijke ring
van ruimtepuin is, de Kuipergordel. Bij veel andere sterren strekken
dergelijke puinschijven zich doorgaans uit tot wel 400 keer de afstand
aarde-zon.

Onderzoekers van de Universiteit Leiden en van de Hongaarse Academie van
wetenschappen beargumenteren dat deze eigenaardigheden het gevolg zijn van
een supernova-explosie dicht in de buurt van het jonge zonnestelsel. Onze
zon bevond zich toen waarschijnlijk in een cluster van enkele duizenden
sterren, waarvan er een ontploft kan zijn als een supernova.

Leidse supercomputerberekeningen
De onderzoekers rekenden de gevolgen van een supernova voor ons
zonnestelsel door. Hiervoor gebruikten zij de in Leiden ontwikkelde
simulatiesoftware genaamd Astrophysical Multipurpose Software Environment.
De berekeningen werden uitgevoerd op de speciaal in Leiden gebouwde
supercomputer Little Green Machine-II. Met behulp van deze berekeningen
konden de onderzoekers de afstand en de richting van de supernova berekenen.

De onderzoekers concluderen dat de supernova moet zijn ontploft op een
afstand van 0,5 tot 1,3 lichtjaar, onder een hoek van 35 tot 60 graden ten
opzichte van de stofschijf rond de zon in de periode waarin de aardachtige
planeten nog niet waren gevormd. Onderzoeksleider Simon Portegies Zwart
(Universiteit Leiden): "Het mooie is dat onze berekeningen twee problemen
in een klap oplossen. De supernova verklaart zowel het kantelen van de
planeetbanen als de begrenzing van het zonnestelsel. Mogelijke alternatieve
verklaringen voor beide aspecten afzonderlijk bestonden al, maar een enkele
verklaring voor beide verschijnselen is veel bevredigender."

Het afkappen en kantelen van de stofschijf om de zon werd volgens de
onderzoekers niet veroorzaakt door de supernova zelf, maar door de
nucleaire schokgolf van de gloeiendhete buitenlagen van de ontploffende
ster die het zonnestelsel ramde. Er zat ongeveer dertig jaar tussen het
ontploffen van de ster en het moment dat de nucleaire schokgolf het
zonnestelsel bereikte. De aarde was toen nog niet gevormd, maar mogelijk
zijn de sporen van de supernovaschokgolf nog wel zichtbaar in de chemische
en isotopische samenstelling van de oudste gesteenten in het zonnestelsel.

Een dergelijke supernova-explosie, dichtbij het zonnestelsel, zal nu niet
meer plaatsvinden. De dichtstbijzijnde ster, Proxima Centauri, bevindt zich
op 4,2 lichtjaar afstand, maar deze ster is veel te licht om te eindigen
als supernova. De dichtstbijzijnde supernova-kandidaat die in de komende
tienduizenden jaren mogelijk ontploft, is Betelgeuze. Medeauteur Inti
Pelupessy (Netherlands eScience Center): "Op een afstand van 723 lichtjaar
zal die supernova niet meer dan een spectaculair vuurwerk opleveren."

Volgens astrofysicus Maria Lugaro (Research Center for Astronomy and Earth
Sciences of the Hungarian Academy of Sciences) kan de supernova ook een
verklaring zijn voor diverse chemische en mineralogische eigenaardigheden
in ons zonnestelsel: "Misschien zorgde de hitte van de supernova er
bijvoorbeeld voor dat de instabiele isotopen aluminium-26 en ijzer-60 in
glasachtige micrometeorieten konden worden ingekapseld. We vinden dergelijk
isotopen namelijk op aarde, maar ze kunnen hier niet zijn ontstaan."

E I N D E P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:
Simon Portegies Zwart
Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden
mobiel: 0614 994 841
spz@xxxxxxxxxxxxxxxxxx
http://home.strw.leidenuniv.nl/~spz/

Artikel:
The consequences of a nearby supernova on the early Solar System. Door
Simon Portegies Zwart, Inti Pelupessy, Arjen van Elteren, Thomas Wijnen,
Maria Lugaro. Geaccepteerd voor publicatie in Astronomy & Astrophysics.
https://arxiv.org/abs/1802.04360 ;(gratis preprint)

Beeld (zie bijlage):
Supernova roostert zonnestelsel
Een artistieke impressie van een supernova die mogelijk dicht bij ons
zonnestelsel is ontploft.
Credit: David A. Aguilar, Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics
Hoge resolutie: https://www.cfa.harvard.edu/imagelist/2011-23

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl
---------------------------------------------------------------------------------------------------

Met vriendelijke groet,

David Redeker en Marieke Baan
Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum
Science Park 904
1098 XH Amsterdam
vast: 020 - 525 7480
David mobiel: 06 - 44 588 969
d.redeker@xxxxxx
www.astronomie.nl

Attachment: supernova bij planeet.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Persbericht NOVA: Zonnestelsel in beginjaren geroosterd door supernova - David Redeker