[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Persbericht NOVA: Neutronenster met sterk magneetveld lanceert mogelijk toch jets

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx, nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Tue, 14 Nov 2017 09:02:22 +0100

Dit persbericht staat ook op:
http://www.astronomie.nl/#!/index/_detail/gli/neutronenster-sterk-magneetveld-jets
(Nederlandse versie)
http://www.astronomie.nl/#!/index/_detail/gli/neutron-star-strong-magnetic-field-jets
(Engelse versie)

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
14 november 2017

Neutronenster met sterk magneetveld lanceert mogelijk toch jets

Een internationaal team van astronomen geleid vanuit de Universiteit van
Amsterdam vermoedt dat neutronensterren met een sterk magneetveld toch
zogeheten jets kunnen lanceren. Sinds de jaren tachtig werd gedacht dat het
sterke magneetveld de vorming van deze plasmastralen tegenhoudt. Maar
waarnemingen met geavanceerdere telescopen duiden toch op jet-achtige
straling. De astronomen publiceren hun bevindingen in twee artikelen in de
Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

Jets zijn energierijke plasmastromen die met hoge snelheid uit zwarte gaten
of uit neutronensterren worden geblazen. Jets zijn al tientallen jaren
bekend, maar tot nu toe waren er nog nooit jets gezien vanaf
neutronensterren met een sterk magneetveld. De heersende overtuiging was
dat het sterke magneetveld de vorming van jets tegenhoudt. Astronomen
hebben sinds de jaren tachtig eigenlijk nauwelijks meer actief gezocht naar
jets bij neutronensterren met een sterk magneetveld.

Sterrenkundige Nathalie Degenaar (Universiteit van Amsterdam) besloot in
2013 dat het hoog tijd werd om met verbeterde telescopen een paar
neutronensterren aan een nader onderzoek te onderwerpen. Ze kreeg
waarneemtijd op de Very Large Array (VLA), een Amerikaanse radiotelescoop
met 27 schotels in de staat New Mexico. Op 6 juni 2013 en 16 juni 2013 was
de VLA tientallen minuten lang gericht op de dubbelstersystemen Her X-1 en
GX 1+4. Beide bestaan uit een neutronenster met een zeer sterk magnetisch
veld en een gewone ster die eromheen draait. Er stroomt materiaal van de
gewone ster naar de neutronenster. De waarnemingen waren bedoeld om te
testen of de dubbelsterren met een sterk magnetisch veld wel of geen jet
konden lanceren.

De bergen met waarnemingsgegevens bleven enige tijd liggen totdat in de
zomer van 2017 de PhD-student Jakob van den Eijnden (Universiteit van
Amsterdam) met de gegevens aan de slag ging. Van den Eijnden: "Het
analyseren van dit soort data, afkomstig van 27 telescopen samen, is
ingewikkeld. Ik ben daarom in juni naar het Australische Perth geweest om
van een expert te leren hoe dit werkt."

Uit de analyse bleek dat beide neutronensterren radiostraling uitzenden en
dat de sterkte van die straling te vergelijken is met die van jets. De
onderzoekers durven nog niet te beweren dat er ook echt jets zijn, omdat
daarvoor nog aanvullende metingen nodig zijn. "Wel kunnen we nu een aantal
processen wegstrepen", zegt Van den Eijnden. "Er is geen sprake van een
zogeheten sterrenwind. Her X-1 heeft namelijk geen winden en bij GX 1+4 is
de wind niet sterk genoeg."

Ook lijkt het erop, in ieder geval voor Her X-1, dat de straling niet het
gevolg is van schokken die ontstaan doordat het gas van de donorster met
het magneetveld van de neutronenster in aanraking komt.

En verder lijkt er, ook weer voor Her X-1, geen sprake van een zogeheten
propeller. Van den Eijnden: "Hierbij is het magneetveld zo sterk dat al het
gas als het ware wordt weggeblazen. Dat kun je vergelijken met een natte
paraplu die je heel snel ronddraait en waar dan de druppels vanaf vliegen."

De onderzoekers hebben inmiddels vervolgwaarnemingen aangevraagd. Ze willen
nog beter naar Her X-1 en GX 1+4 kijken om inderdaad te bepalen dat ze jets
lanceren. En verder willen ze naar andere, vergelijkbare neutronensterren
met sterke magneetvelden kijken om te checken of de waarnemingen uniek zijn
of juist heel normaal.

E I N D E P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:
Jakob van den Eijnden
Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam
Mobiel: 0648 163 504
E-mail: A.J.vandenEijnden@xxxxxx
Webpagina:
http://api.uva.nl/profile/e/i/a.j.vandeneijnden/a.j.van-den-eijnden.html

Dr. Nathalie Degenaar
Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam
Telefoon: 020 525 8761 (werk) / 0641 312 644 (mobiel)
E-mail: degenaar@xxxxxx
Webpagina: https://nathaliedegenaar.wordpress.com

Artikelen:
Discovery of radio emission from the symbiotic X-ray binary system GX 1+4.
J. van den Eijnden, N. Degenaar, T.D. Russell, J.C.A. Miller-Jones, R.
Wijnands, J.M. Miller, A.L. King, M.P. Rupen. Accepted for publication in
MRAS Letters.
https://arxiv.org/abs/1711.01958 ;(gratis preprint)

Radio emission from the X-ray pulsar Her X-1: a jet launched by a strong
magnetic field neutron star? J. van den Eijnden, N. Degenaar, T.D. Russell,
J.C.A. Miller-Jones, R. Wijnands, J.M. Miller, A.L. King, M.P. Rupen.
Accepted for publication in MRAS Letters.
https://arxiv.org/abs/1711.01971 ;(gratis preprint)

Beeld:
Neutronenster met jet
Artistieke impressie van een jet bij een neutronenster. De neutronenster
trekt gas aan van de begeleidende ster op de achtergrond. Daarna cirkelt
het gas naar de neutronenster toe. Vervolgens wordt het gas gelanceerd in
een krachtige straal van plasma.
Credit: NASA/CXC/M.Weiss
Diverse resoluties: http://chandra.harvard.edu/photo/2007/cirx1/

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl
---------------------------------------------------------------------------------------------------

Met vriendelijke groet,

David Redeker en Marieke Baan
Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum
Science Park 904
1098 XH Amsterdam
vast: 020 - 525 7480
David mobiel: 06 - 44 588 969
d.redeker@xxxxxx
www.astronomie.nl

Attachment: Neutronenster_met_jet.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Persbericht NOVA: Neutronenster met sterk magneetveld lanceert mogelijk toch jets - David Redeker