[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] PERSBERICHT NOVA: Reuzensterrenstelsels groeien vanuit koude kosmische oceanen

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Thu, 1 Dec 2016 19:59:54 +0100

Opgemaakt persbericht met grote afbeelding op:
http://www.astronomie.nl/#!/index/_detail/gli/reuzensterrenstelsels-groeien-kosmische-oceanen/

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
1 december 2016

Reuzensterrenstelsels groeien vanuit koude kosmische oceanen

De grootste sterrenstelsels in ons heelal halen 'voedsel' uit kosmische
oceanen van koud gas en groeien zo nog verder. Dat vermoedt een
internationaal team van wetenschappers met daarin twee Leidse
sterrenkundigen op basis van uitgebreide waarnemingen aan het
Spinnenwebstelsel. De astronomen publiceren hun bevindingen vrijdag in het
wetenschappelijke tijdschrift Science.

Een internationaal team van astronomen, onder wie George Miley en Huub
Röttgering van de Universiteit Leiden, richtten radiotelescopen in
Australië [1] en de Verenigde Staten [2] op het Spinnenwebstelsel. Dat is
een enorm sterrenstelsel op ongeveer tien miljard lichtjaar van onze
Melkweg. Het enorme sterrenstelsel bevindt zich in het centrum van een
cluster van honderden sterrenstelsels en lijkt nog steeds te groeien.

Tot hun verrassing ontdekten de astronomen dat het supersterrenstelsel zich
wentelt in een kosmische wolk van zeer koud gas. Het koude gas bestaat voor
het grootste deel uit waterstofmoleculen, het basismateriaal waaruit
sterren en sterrenstelsels worden gevormd. De enorme gaswolk bevat ongeveer
honderd miljard keer zoveel massa als onze zon. Er lijkt dus genoeg gas
aanwezig om veel sterren te vormen.

Tot nu toe dachten wetenschappers dat superstelsels ontstaan doordat kleine
sterrenstelsels samensmelten. Overigens komt daar de naam Spinnenwebstelsel
ook vandaan. De kleine sterrenstelsels zijn verspreid als vliegjes in een
spinnenweb. Nu lijkt het er daarnaast op dat dit superstelsel zich voedt
met een enorme gaswolk.

De Nederlander Bjorn Emonts (nu werkzaam bij het Centro de Astrobiología in
Spanje) is eerste auteur van het artikel. "We hadden verwacht dat de
supersterrenstelsels in het verre, vroege heelal net zo zouden vormen als
de samensmeltende sterrenstelsels in het nabije heelal, maar het blijkt dus
anders te gaan."

Het koude kosmische gas in de enorme gaswolk is ongeveer min 200 graden
Celsius. Dat is veel kouder dan was berekend op basis van het oude idee van
samensmeltende sterrenstelsels. Die samensmeltende stelsels zouden de boel
namelijk flink opwarmen.

Het vermoeden van de astronomen levert ook een verklaring voor het feit dat
niet alleen in het centrum miljarden jonge sterren ontstaan, maar in het
hele Spinnenwebstelsel.

Coauteur George Miley ontdekte het Spinnenwebstelsel zo'n twintig jaar
geleden. Daarna bekeek zijn team het stelsel in 2006 met de Hubble
Ruimtetelescoop [3] en in 2014 met de APEX-telescoop [4]. Nu komen daar dus
de waarnemingen met de radiotelescopen bij. Volgens Miley is het
Spinnenwebstelsel een fantastisch laboratorium waarmee wetenschappers de
geboorteweeën van spectaculaire supersterrenstelsels in het hart van
clusters kunnen volgen. "Dit prachtige stelsel blijft me verbazen. We gaan
nu eigenlijk pas enigszins begrijpen hoe de grootste sterrenstelsels in ons
heelal ontstaan."

Waar het koude gas vandaan komt, is overigens nog een raadsel. De
onderzoekers vermoeden dat het van eerdere, al gestorven sterren komt.
Naast waterstof is er in de gaswolk namelijk ook koolmonoxide aanwezig. Dat
is een restproduct van vergane sterren. Om meer te weten te komen over die
eerdere sterren, willen de onderzoekers dieper het heelal in kijken met een
nieuwe generatie telescopen die nu in aanbouw is.

E I N D E P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:
Bjorn Emonts
Centro de Astrobiología (CSIC-INTA), Madrid, Spanje
E-mail: bjornemonts@xxxxxxxxx
Mobiel: +34 603 391 301
Persoonlijke webpagina:
http://www.cab.inta.es/en/investigadores/470/bjornie-hendrikus-cornelius-emonts

George Miley
Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden
Tel: 071 527 5849
E-mail: miley@xxxxxxxxxxxxxxxxxx
Webpagina:
https://www.strw.leidenuniv.nl/people/touchscreen2/persinline.php?id=63

Huub Röttgering
Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden
Tel: 071 527 5851
Mobiel: 06 4152 2603
E-mail: rottgering@xxxxxxxxxxxxxxxxxx
Webpagina: home.strw.leidenuniv.nl/~rottgering/
<http://home.strw.leidenuniv.nl/%7Erottgering/>

Artikel:
"Molecular Gas in the Halo Fuels the Growth of a Massive Cluster Galaxy at
High Redshift." Door: B.H.C. Emonts, M.D. Lehnert, M. Villar-Martín, R.P.
Norris, R.D. Ekers, G.A. van Moorsel, H. Dannerbauer, L. Pentericci, G.K.
Miley, J.R. Allison, P. Guillard, E.M. Sadler, C.L. Carilli, M.Y. Mao,
H.J.A. Röttgering, C. De Breuck, N. Seymour, B. Gullberg, D. Ceverino1, P.
Jagannathan, J. Vernet, B.T. Indermuehle. In: Science, 2 december 2016.
http://science.sciencemag.org/cgi/doi/10.1126/science.aag0512

Beeld (zie onder):
Artistieke weergave van de kosmische oceaan van koud gas die is ontdekt in
het Spinnenwebstelsel. Het koude gas strekt zich uit over een gebied van
een kwart miljoen lichtjaar en levert het materiaal van waaruit sterren
worden gevormd.
Credit: ESO/M. Kornmesser, bewerking Bjorn Emonts, internationale licentie
onder CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0)
Foto's en video's uit 2014: http://www.eso.org/public/news/eso1431/
Foto's en video's uit 2006: https://www.spacetelescope.org/news/heic0614/

Links:
[1] https://www.narrabri.atnf.csiro.au/
[2] http://www.vla.nrao.edu/
[3]
http://www.astronomie.nl/#!/actueel/nieuws/_detail/gli/spiderweb-galaxy-slokt-melkwegstelsels-op/
[4]
http://www.astronomie.nl/#!/actueel/nieuws/_detail/gli/apex-ontdekt-verscholen-stervorming-protocluster/

Opgemaakt persbericht na afloop van het embargo op www.astronomie.nl
---------------------------------------------------------------------------------------------------

Met vriendelijke groet,

Marieke Baan en David Redeker
Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum
Science Park 904
1098 XH Amsterdam
vast: 020 - 525 7480
Marieke mobiel: 06 - 14 322 627
David mobiel: 06 - 44 588 969
h.m.baan@xxxxxx
d.redeker@xxxxxx
www.astronomie.nl

Attachment: Emonts_copyright_ESO_klein.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] PERSBERICHT NOVA: Reuzensterrenstelsels groeien vanuit koude kosmische oceanen - David Redeker