[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Nieuwe opsporingsmethode voor quasars in het vroege heelal

  • From: "Marieke Baan" <dmarc-noreply@xxxxxxxxxxxxx> ("H.M.Baan")
  • To: "nova-perslijst1@list uva nl" <nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx>, "nova-perslijst2@list uva nl" <nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>, "nova-astronomen@list uva nl" <nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>
  • Date: Wed, 9 Feb 2022 13:54:43 +0000

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
9 februari 2022

Nieuwe opsporingsmethode voor quasars in het vroege heelal

Astronomen van de Sterrewacht Leiden hebben een nieuwe methode ontwikkeld om 
verre quasars te vinden en beter te onderscheiden van andere objecten die erop 
lijken, met behulp van technieken voor machinaal leren. Het onderzoeksresultaat 
is geaccepteerd voor publicatie in het vakblad Astronomy & Astrophysics. Het is 
het laatste artikel waarop Maolin Zhang coauteur is, de veelbelovende Leidse 
promovendus van Chinese komaf die in 2019 om het leven kwam bij een brand in 
zijn woning.

Een quasar is een extreem helder actief centrum van een sterrenstelsel, 
aangedreven door een superzwaar zwart gat, dat tot een miljard keer zwaarder 
kan zijn dan de zon. Sommige superzware zwarte gaten in de centra van 
sterrenstelsels zijn inactief, zoals het zwarte gat in onze Melkweg, maar vele 
zijn actief, omgeven door een wervelende schijf van oververhit gas.

De zwarte gaten lanceren straalstromen (jets) die honderdduizenden lichtjaren 
ver de intergalactische ruimte in reiken. Ze versnellen geladen deeltjes met 
een snelheid die dicht bij de lichtsnelheid ligt, waardoor ze tot de 
krachtigste deeltjesversnellers in het heelal behoren. Het uitstoten van gas 
door jets is essentieel voor het reguleren van de massa en stervorming in 
sommige van de zwaarste sterrenstelsels, waardoor superzware zwarte gaten een 
belangrijke rol spelen in de vorming en evolutie van sterrenstelsels.

Quasars zijn dan ook ideale objecten om de evolutie van het heelal te 
bestuderen, vooral de aller vroegste stadia. Een van de grootste uitdagingen 
waar sterrenkundigen voor staan, is het vinden van deze objecten. Doordat ze zo 
ver weg staan, worden quasars gezien als zwakke rode punten aan de hemel. 
Ironisch genoeg lijken deze krachtpatsers aan de ‘rand’ van het heelal vanaf de 
aarde erg op objecten als rode dwergen, sterren die kleiner zijn dan onze zon 
en die astronomen alleen binnen een paar honderd lichtjaar kunnen waarnemen. 
Omdat er zoveel meer dwergsterren zijn dan quasars, zijn traditioneel de meeste 
steekproeven van veelbelovende quasar-kandidaten sterk vervuild met 
dwergsterren.

De astronomen hebbend de nieuwe methode losgelaten op een catalogus van bronnen 
uit de grote hemelsurvey van Pan-STARRS, een aantal optische telescopen in 
Hawaï, ondersteund door een catalogus van radiobronnen van LOFAR, de 
laagfrequente radiotelescoop van ASTRON in Nederland. Met de gecombineerde 
gegevens hebben ze bronnen geïdentificeerd die hoogstwaarschijnlijk quasars 
zijn. Om deze objecten goed te kunnen identificeren, hebben ze de spectra van 
een klein aantal kandidaten gemeten met de 2-meter Isaac Newton Telescoop op La 
Palma.

Het onderzoek bevestigde dat een van de kandidaten inderdaad een quasar was, en 
bovendien een zeer heldere, op een moment dat het heelal minder dan een miljard 
jaar oud was. De ontdekking van deze nog nooit eerder waargenomen quasar toont 
aan dat de ontwikkelde techniek nieuwe wegen opent voor de ontdekking van meer 
quasars in het vroege heelal, zowel in bestaande als in toekomstige surveys. De 
onderzoekers verwachten dat er nog honderden andere quasars verborgen zouden 
kunnen zijn, omdat de nu ontdekte quasar in een relatief klein gebied aan de 
hemel is aangetroffen.

Coauteur van dit artikel is de Leidse promovendus Maolin Zhang. Tijdens een 
brand in zijn huis in Hillegom in de vroege ochtend van 17 januari 2019 kwam 
Zhang om het leven. Zijn carrière in de sterrenkunde kwam daarmee tot een 
vroegtijdig einde. Zhang groeide op in China. Hij was van eenvoudige komaf maar 
slaagde erin toegelaten te worden tot de prestigieuze Tsinghua Universiteit, 
waar hij in 2016 een mastergraad in Engineering behaalde. In 2017 kreeg hij een 
gezamenlijke beurs van de China Scholarship Council (CSC) en de Universiteit 
Leiden voor een PhD-graad in de astronomie. Vanwege zijn uitzonderlijke 
prestaties werd hij beschouwd als een held in de lokale gemeenschap in China 
waar hij opgroeide en waar zijn ouders nog steeds wonen. Eerste auteur en 
promovendus Jonah Wagenveld en Maolin Zhang hebben binnen dit onderzoek 
samengewerkt aan de nieuwe opsporingsmethode voor quasars.

E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:
Jonah Wagenveld, Max Planck Institut für Radioastronomie, Bonn, Duitsland
E-mail: wagenveld@xxxxxxxxxxxxxxxxx<mailto:wagenveld@xxxxxxxxxxxxxxxxx>
Huub Röttgering, Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden
E-mail: rottgering@xxxxxxxxxxxxxxxxxx

Artikel: Revealing new high redshift quasar populations through Gaussian 
mixture model selection. J. D. Wagenveld, A. Saxena, K. J. Duncan, H. J. A. 
Röttgering, M. Zhang
Preprint: https://arxiv.org/abs/2201.11724

Beeld: Artistieke impressie van de verre quasar ULAS J1120+0641. Credit: ESO/M. 
Kornmesser. HiRes: https://www.eso.org/public/netherlands/images/eso1122a/?lang

Over NOVA:
De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) is het 
samenwerkingsverband van de sterrenkundige instituten van de universiteiten van 
Amsterdam, Groningen, Leiden en Nijmegen. Toponderzoekschool NOVA heeft als 
missie het uitvoeren van baanbrekend sterrenkundig onderzoek, het opleiden van 
jonge astronomen op het hoogste internationale niveau en het delen van nieuwe 
ontdekkingen met de samenleving. De NOVA-laboratoria zijn gespecialiseerd in 
het bouwen van state-of-the-art optische/infrarood- en 
submillimeter-instrumentatie voor de grootste telescopen op aarde.
Opgemaakt persbericht op: www.astronomie.nl/
[cid:77AB21CF-946D-419A-9A50-C2431E9F387E]

JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Nieuwe opsporingsmethode voor quasars in het vroege heelal - Marieke Baan