[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Weinig actief zwart gat blaast omgeving toch schoon

  • From: "David Redeker" <dmarc-noreply@xxxxxxxxxxxxx> ("D.Redeker")
  • To: NOVA-perslijst1 <nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx>, NOVA-perslijst2 <nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>, NOVA-astronomenlijst <nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>
  • Date: Wed, 9 Feb 2022 09:41:35 +0000

PERSBERICHT
* contactinfo en directe links naar tekst en beeld staan onderaan dit 
persbericht *

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
10 februari 2022

Weinig actief zwart gat blaast omgeving toch schoon

Een internationaal team van astronomen onder Nederlandse leiding heeft ontdekt 
dat ook een zwakke straalstroom van een weinig actief zwart gat als een soort 
bladblazer een sterrenstelsel schoon kan blazen. Het waargenomen zwarte gat 
verplaatst in een paar miljoen jaar zo'n 75% van het koude gas naar de 
buitengebieden van het sterrenstelsel. Daardoor stopt waarschijnlijk de vorming 
van sterren. De onderzoekers publiceren hun bevindingen donderdag in het 
vakblad Nature Astronomy.

Astronomen gingen er tot nu toe altijd vanuit dat alleen zwarte gaten met 
sterke straalstromen ervoor zorgen dat de stervorming in een sterrenstelsel 
stopt. De zwarte gaten blazen namelijk gas weg en dat is de bouwsteen voor 
sterren. Het probleem was echter dat ook sterrenstelsels zonder sterk stralende 
zwarte gaten geremd zijn in hun groei.

Radiostraler
Nu hebben sterrenkundigen dus een weinig actief zwart gat ontdekt dat ook zijn 
omgeving lijkt schoon te blazen. Het minder actieve zwarte gat waar het om 
gaat, bevindt zich in het sterrenstelsel B2 0258+35 in het sterrenbeeld 
Perseus. Het is een zogeheten radiostraler. Het zendt vooral straling uit met 
lage energie, dus niet in zichtbaar licht, ultraviolet of röntgen.

Het gas bij B2 0258+35 wordt gestaag met ongeveer 500 kilometer per seconde 
weggeblazen. Het gaat om ongeveer vijf tot tien zonsmassa's per jaar en het 
duurt een paar miljoen jaar. Het gas gaat niet snel genoeg om uit de greep van 
het sterrenstel te ontsnappen. Het valt uiteindelijk terug en komt terecht aan 
de randen van het sterrenstelsel. Daar kan het niet goed nieuwe sterren vormen.

Groeiremmer
"Dat er nu ook radiojets zijn ontdekt die met lage energie een sterrenstelsel 
schoonblazen, is bijzonder," zegt hoofdonderzoeker Suma Murthy (tijdens het 
onderzoek werkzaam bij ASTRON en bij het Kapteyn Instituut van de 
Rijksuniversiteit Groningen). "Een groot deel van de radiostralers zijn 
relatief rustig. Er werd gedacht dat ze geen belangrijke rol spelen in de 
groeiremming. Onze resultaten laten zien dat die rustige radiostralers dus 
waarschijnlijk wel de groei kunnen remmen. Voortaan zullen we daarmee rekening 
moeten houden in de modellen voor de evolutie van sterrenstelsels."

De onderzoekers deden hun waarnemingen in oktober en november 2020 met de 
NOEMA-telescopen. NOEMA staat voor Northern Extended Millimeter 
Array<https://en.wikipedia.org/wiki/Northern_Extended_Millimeter_Array>. Het is 
een verzameling radioschotels in de Franse Alpen op zo'n 2500 meter hoogte. De 
waarnemingen van Murthy en haar collega's waren eerder voorspeld met 
computersimulaties van schoonvegende radiojets.

Murthy verdedigde op 8 februari haar proefschrift aan de Rijksuniversiteit 
Groningen. Ze werkt nu als postdoc bij JIVE, het Europese instituut in 
Dwingeloo dat onder andere coördineert dat radiotelescopen over de hele wereld 
met elkaar samenwerken.

Wetenschappelijk artikel
Cold gas removal from the centre of a galaxy by a low-luminosity jet. Door: 
Suma Murthy (1,2,3), Raffaella Morganti (2,1) Alexander Y. Wagner (4), Tom 
Oosterloo (2,1) Pierre Guillard (5,6), Dipanjan Mukherjee (7) & Geoffrey 
Bicknell (8). In Nature Astronomy, 10 februari 2022. Origineel: 
https://www.nature.com/articles/s41550-021-01596-6. Preprint: ;
https://www.astronomie.nl/upload/files/2022/Murthy_et_al_2022.pdf.
1. Kapteyn Instituut, Rijksuniversiteit Groningen
2. ASTRON, Netherlands Institute for Radio Astronomy, Dwingeloo
3. Joint Institute for VLBI ERIC, Dwingeloo
4. Center for Computational Sciences, University of Tsukuba, Ibariki, Japan
5. Institut d’Astrophysique de Paris, Sorbonne Université, CNRS, Parijs, 
Frankrijk
6. Institut Universitaire de France, Ministère de l’Enseignement Supérieur et 
de la Recherche, Parijs, Frankrijk
7. Inter-University Centre for Astronomy and Astrophysics, Pune, India
8. Australian National University, Research School of Astronomy and 
Astrophysics, Weston, Australië

EINDE PERSBERICHT
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:
Suma Murthy
Joint Institute for VLBI ERIC & ASTRON, Netherlands Institute for Radio 
Astronomy & Kapteyn Instituut, Rijksuniversiteit Groningen
murthy@xxxxxxx<mailto:murthy@xxxxxxx>

Raffaella Morganti
ASTRON, Netherlands Institute for Radio Astronomy & Kapteyn Instituut, 
Rijksuniversiteit Groningen
morganti@xxxxxxxxx<mailto:morganti@xxxxxxxxx>

Beeld:
Simulatie in vier stappen van een zwart gat met een rustige radiojet die als 
een soort bladblazer het centrum van een sterrenstelsel schoonblaast. Tussen 
elk plaatje zit 200.000 jaar. (c) Mukherjee et al.
Hoge resolutie: 
https://www.astronomie.nl/upload/images/2022/02/jet-bladblazer-simulatie-credit-mukherjee-et-al.jpg
Animated gif: 
https://www.astronomie.nl/upload/images/2022/02/jet-bladblazer-simulatie-credit-mukherjee-et-al.gif

Over NOVA / www.astronomie.nl<http://www.astronomie.nl>
De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) is het 
samenwerkingsverband van de sterrenkundige instituten van de universiteiten van 
Amsterdam, Groningen, Leiden en Nijmegen. Toponderzoekschool NOVA heeft als 
missie het uitvoeren van baanbrekend sterrenkundig onderzoek, het opleiden van 
jonge astronomen op het hoogste internationale niveau en het delen van nieuwe 
ontdekkingen met de samenleving. De NOVA-laboratoria zijn gespecialiseerd in 
het bouwen van state-of-the-art optische/infrarood- en 
submillimeter-instrumentatie voor de grootste telescopen op aarde.

Opgemaakt persbericht:
Nederlands: 
https://www.astronomie.nl/nieuws/weinig-actief-zwart-gat-blaast-omgeving-toch-schoon-3162
Engels: 
https://www.astronomie.nl/nieuws/en/less-powerful-black-hole-blows-environment-clean-after-all-3162

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Marieke Baan en David Redeker | Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie 
(NOVA) | NOVA Informatiecentrum | Science Park 904 | Postbus 94249 | 1090 GE 
Amsterdam | vast: 020 525 7480 | Marieke mobiel: 0614 322 627 | David mobiel: 
0644 588 969 | h.m.baan@xxxxxx | d.redeker@xxxxxx | www.astronomie.nl

Attachment: kl-jet-bladblazer-simulatie-credit-mukherjee-et-al.jpg
Description: kl-jet-bladblazer-simulatie-credit-mukherjee-et-al.jpg

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Weinig actief zwart gat blaast omgeving toch schoon - David Redeker