[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Sterrenwind van oude sterren verraadt bestaan van partner

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Mon, 25 Feb 2019 17:00:51 +0100

Dit persbericht staat ook op:
http://www.astronomie.nl/#!/index/_detail/gli/sterrenwind-oude-sterren-verraadt-partner/


P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
25 februari 2019

Sterrenwind van oude sterren verraadt bestaan van partner

Een internationaal team van onderzoekers met daarin de Nederlanders Alex de
Koter (UvA en KU Leuven) en Rens Waters (SRON en UvA) heeft twaalf rode
reuzen onttroond die een recordhoeveelheid aan massa zouden verliezen. De
betreffende oude sterren blijken er een verborgen partner op na te houden
die voor een vertekend beeld zorgt. De onderzoekers publiceren hun
bevindingen op 25 februari in het vakblad Nature Astronomy.

Rode reuzen zijn sterren op leeftijd die via een sterrenwind gassen en
stofdeeltjes uitstoten. Sommige rode reuzen leken via die sterrenwind
bijzonder veel massa te verliezen. Maar nieuwe waarnemingen stellen dat
bij. De sterrenwind is niet intenser dan normaal, maar wordt beïnvloed door
een partner die tot nu toe onder de radar bleef.

Rode reuzen stoten tijdens hun eindfase gassen en andere materie uit via
een sterrenwind. Sterrenkundigen hadden eerder twaalf recordhouders ontdekt
die het equivalent van honderd aardes per jaar uitstoten in slechts honderd
tot tweeduizend jaar.

Dat was moeilijk te verklaren, zegt sterrenkundige en hoofdonderzoeker Leen
Decin (KU Leuven): "Als je de massa van zo’n ster in de volgende levensfase
bekijkt, duurt die intense sterrenwind niet lang genoeg om het vastgestelde
massaverlies te verklaren. Het was ook statistisch onwaarschijnlijk dat we
al twaalf van die rode reuzen zouden hebben ontdekt, als je weet dat het
gaat om een fase van amper enkele honderden of duizenden jaren in hun leven
van miljarden jaren. Dat is alsof je twaalfmaal een naald in een hooiberg
zou vinden."

Dankzij nieuwe waarnemingen van de ALMA-telescoop in Chili werd duidelijk
wat er aan de hand was bij twee van deze rode reuzen. Bij deze twee sterren
vormt de sterrenwind een spiraal. Dat is een indicatie dat de rode reus
niet alleen is, maar deel uitmaakt van een dubbelster. De rode reus is dan
de hoofdster en een tweede ster draait eromheen. Beide sterren beïnvloeden
elkaar en hun omgeving door de zwaartekracht op twee manieren. Enerzijds
wordt de sterrenwind in de richting van de tweede ster getrokken en
anderzijds wiebelt de rode reus zelf ook wat. Die bewegingen geven aan de
sterrenwind een spiraalvorm.

Door de ontdekking van de partnersterren vielen de puzzelstukjes op hun
plek. De onderzoekers dachten dat de rode reuzen recordhouders in
massaverlies waren, maar dat is niet het geval. Het lijkt alleen maar alsof
ze veel massa verliezen. Tussen de twee sterren bevindt zich een gebied
waar de sterrenwind veel meer geconcentreerd is vanwege de zwaartekracht
van de partnerster. Toen de sterrenkundigen dat meenamen in hun
berekeningen bleek dat de rode reuzensterren niet het equivalent van
honderd aardes per jaar verliezen, maar slechts van tien aardes. Dat is
vergelijkbaar met gewone rode reuzen.

De onderzoekers hebben nu twee van de twaalf recordsterren onder de loep
genomen en onttroond. Ze verwachten de tien overgebleven recordhouders ook
vrij snel te kunnen onttronen, omdat deze erg lijken op de eerste twee.
Leen Decin: "We dachten tot nu toe dat veel sterren alleen leefden, maar
vermoedelijk moeten we dat beeld bijstellen. Een ster met partner komt
waarschijnlijk vaker voor dan we denken."

E I N D E P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:

Leen Decin
Afdeling Sterrenkunde, KU Leuven
Vast: +32 16 32 70 41
Mobiel: +32 473 46 31 35
leen.decin@xxxxxxxxxxx

Alex de Koter
Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam
Vast: 020 525 7496
Mobiel: 0651 270 903
a.dekoter@xxxxxx
http://api.uva.nl/profile/k/o/a.dekoter/a.dekoter.html

Rens Waters
SRON Netherlands Institute for Space Research &
Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam
Vast: 088 777 5750
waters@xxxxxxx
http://www.uva.nl/en/profile/w/a/l.b.f.m.waters/l.b.f.m.waters.html

Artikel:
"Reduction of the maximum mass-loss rate of OH/IR stars due to unnoticed
binary interaction". Door: L. Decin, W. Homan, T. Danilovich, A. de Koter,
D. Engels, L.B.F.M. Waters, S. Muller, C. Gielen, D.A. García-Hernández,
R.J. Stancliffe, M. Van de Sande, G. Molenberghs, F. Kerschbaum, A.A.
Zijlstra & I. El Mellah. In: Nature Astronomy, 25 februari 2019.
https://www.nature.com/articles/s41550-019-0703-5

Financiering:
Dit onderzoek werd gefinancierd door de European Research Council (GA
646758) en het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen. De
waarnemingen zijn gebeurd met de telescoop van het ALMA-project, waarin de
European South Observatory (ESO) partner is.

Beeld:

Rode reus met spiraal
De sterrenwind van deze rode reus vormt een spiraal. Dat is een indicatie
dat de ster niet alleen is, maar deel uitmaakt van een dubbelster. (c) ALMA
(ESO/NAOJ/NRAO)/L. Decin et al.
http://www.astronomie.nl/media/medialibrary/2019/02/Rode_reus_spiraalwind___ALMA_ESO-NAOJ-NRAO.jpg


Artistieke rode reus met spiraal
Artistieke afbeelding van het dubbelster-systeem. (c) Katrien Kolenberg
http://www.astronomie.nl/media/medialibrary/2019/02/Artistieke_rode_reus_met_spiraal_Katrien_Kolenberg.jpeg


ALMA vanuit de lucht
De ALMA-telescopen in Chili. (c) ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)
http://www.astronomie.nl/media/medialibrary/2019/02/ALMA_telescoop__ALMA_ESO-NAOJ-NRAO.jpg


ALMA-panorama
Panoramisch overzicht van de ALMA-telescopen in de Chileense Andes. (c)
ESO/S. Seip
http://www.astronomie.nl/media/medialibrary/2019/02/ALMA_telescoop__ESO-Stefan_Seip.jpg


Opgemaakt persbericht en grote afbeeldingen op www.astronomie.nl

-- 
Marieke Baan en David Redeker | Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie
(NOVA) | NOVA Informatiecentrum | Science Park 904 | Postbus 94249 | 1090
GE Amsterdam | vast: 020 525 7480 | Marieke mobiel: 0614 322 627 | David
mobiel: 0644 588 969 | h.m.baan@xxxxxx | d.redeker@xxxxxx |
www.astronomie.nl

Attachment: Rode_reus_spiraalwind_kl.jpg
Description: JPEG image

Attachment: Artistieke rode reus_kl.jpeg
Description: JPEG image

Attachment: ALMA_telescoop_kl.jpg
Description: JPEG image

Attachment: ALMA_panorama-kl.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Sterrenwind van oude sterren verraadt bestaan van partner - David Redeker