[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Sterrenkundigen zien wervelwind rondom mogelijke exoplaneet-in-wording

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx, nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Thu, 21 Jan 2021 09:00:43 +0100

Dit persbericht ook op: www.astronomie.nl.
Nederlands:
https://www.astronomie.nl/nieuws/sterrenkundigen-zien-wervelwind-rondom-mogelijke-exoplaneet-in-wording-2632
Engels:
https://www.astronomie.nl/nieuws/en/astronomers-see-whirlwind-around-possible-exoplanet-in-the-making-2632

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
21 januari 2021

*Sterrenkundigen zien wervelwind rondom mogelijke exoplaneet-in-wording*

*Een internationaal team van sterrenkundigen onder Nederlandse leiding
heeft een wervelwind van stof en gruis ontdekt in een baan rond een jonge
ster. In het gruis is zich mogelijk een planeet aan het vormen. Het team
van wetenschappers deed de ontdekking in de tijd die bouwers en bedenkers
van een astronomisch instrument krijgen als beloning voor hun werk. Ze
publiceren hun bevindingen binnenkort in het vakblad Astronomy &
Astrophysics.*

De exoplaneet-in-wording draait in een nauwe baan om de ster HD 163296. Dat
is een door astronomen veel bestudeerde jonge ster op ongeveer 330
lichtjaar afstand van de aarde in het sterrenbeeld Boogschutter. Eerder al
vonden sterrenkundigen aanwijzingen voor de vorming van drie grote
exoplaneten in een wijde baan om de ster. Nu komt daar dus mogelijk een
vierde planeet dichtbij de ster bij.

De onderzoekers onder leiding van Jozsef Varga (Universiteit Leiden)
bestudeerden de ster tijdens vier nachten in maart en juni 2019. Ze hadden
hun telescoop gericht op het binnenste deel van de schijf van stof en gruis
die om de ster draait. De sterrenkundigen zagen een ring van warm, fijn
stof op een afstand van de ster die te vergelijken is met de baan van
Mercurius om onze zon. Opmerkelijk was dat een deel van de ring veel
helderder, dus heter was dan de rest van de ring. Deze hete vlek leek in
een maand een rondje te draaien om de ster.

De astronomen vermoeden dat de hete vlek met warm, fijn stof een wervelwind
in de schijf is waaruit een planeet kan worden gevormd. Ze kunnen hun
vermoeden onderbouwen met simulaties. Terwijl in de rest van de schijf stof
en gruis samenklontert, worden in de wervelwind de kiezels juist vermalen
tot fijn stof. Dat fijne stof is zichtbaar in de hete vlek.

*MATISSE  *
De onderzoekers deden hun ontdekking met het nieuwe MATISSE-instrument. Dat
instrument combineert en analyseert het licht van vier telescopen van de
Very Large Telescope van de ESO-sterrenwacht op Cerro Paranal, in het
noorden van Chili. Daardoor ontstaat een samengestelde telescoop met een
virtuele diameter van 200 meter. Het MATISSE-instrument is speciaal gemaakt
om infraroodstraling te analyseren. Die straling ontstaat als iets,
bijvoorbeeld een planeet of stofschijf warmte afgeeft. Het instrument wordt
gekoeld zodat het niet zelf infraroodstraling uitzendt.

De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) bouwde alle lenzen en
spiegels in het gekoelde deel van MATISSE samen met de Nederlandse
industrie. In 2018 zag MATISSE zijn 'eerste licht' met een serie
testwaarnemingen.

*Toekomst*
Voor de onderzoekers en ontwikkelaars van onder meer de Universiteit
Leiden, Universiteit van Amsterdam, Radboud Universiteit Nijmegen, SRON en
de NOVA Optische Infraroodgroep vormt dit eerste, echte wetenschappelijke
resultaat het begin van verder onderzoek. Ze willen onder andere meer
sterren met stofschijven bestuderen en dan met name stofschijven waarin
aardachtige planeten kunnen vormen.

E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:

Jozsef Varga
Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden
varga@xxxxxxxxxxxxxxxxxx
https://www.universiteitleiden.nl/medewerkers/jozsef-varga/

Michiel Hogerheijde
Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden en Anton Pannekoek Instituut voor
Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam
michiel@xxxxxxxxxxxxxxxxxx
https://www.universiteitleiden.nl/medewerkers/michiel-hogerheijde

Artikel:

The asymmetric inner disk of the Herbig Ae star HD 163296 in the eyes of
VLTI/MATISSE: evidence for a vortex? Door: J. Varga et. al. Geaccepteerd
voor publicatie in Astronomy & Astrophysics.
Origineel: https://doi.org/10.1051/0004-6361/202039400
Gratis preprint: https://arxiv.org/abs/2012.05697v1

Beeld (links verwijzen naar beelden in hoge resolutie):

Wervelwind
Een schematische weergave van de wervelwind rondom de mogelijke
exoplaneet-in-wording rond de ster HD 163296 . De felgele vlek rechtsboven
duidt op een gebied met warm stof en gruis waar waarschijnlijk een planeet
gevormd wordt. (c) J. Varga et al.
https://www.astronomie.nl/upload/images/2021/01/Vortex-credit-J-Varga-et-al.jpg
(origineel)
https://www.astronomie.nl/upload/images/2021/01/web-Vortex-credit-J-Varga-et-al.jpg
(breedbeeld)
https://www.astronomie.nl/upload/images/2021/01/Vortex-with-axes-credit-J-Varga-et-al.jpg
(met assen)
https://www.astronomie.nl/upload/images/2021/01/Vortex-simulation-credit-J-Varga-et-al.jpg
(simulatie)

Het MATISSE-instrument
https://www.eso.org/public/netherlands/images/eso1808b/ ;(diverse formaten)
Het MATISSE-instrument bevindt zich op de de Very Large Telescope
Interferometer (VLTI) van de ESO-sterrenwacht te Paranal, in het noorden
van Chili. (c) ESO/P. Horálek

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl
---------------------------------------------------------------------------------------------------

-- 
Marieke Baan en David Redeker | Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie
(NOVA) | NOVA Informatiecentrum | Science Park 904 | Postbus 94249 | 1090
GE Amsterdam | vast: 020 525 7480 | Marieke mobiel: 0614 322 627 | David
mobiel: 0644 588 969 | h.m.baan@xxxxxx | d.redeker@xxxxxx |
www.astronomie.nl

Attachment: mail-MATISSE-eso1808b-credit-ESO-P-Horálek.jpg
Description: JPEG image

Attachment: mail-Vortex-credit-J-Varga-et-al.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Sterrenkundigen zien wervelwind rondom mogelijke exoplaneet-in-wording - David Redeker