[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Nieuwste sterrendatabase toont dansende Magelhaense wolken en meer

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx, nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Thu, 3 Dec 2020 10:00:00 +0100

Dit persbericht staat ook op astronomie.nl:
https://www.astronomie.nl/nieuws/nieuwste-sterrendatabase-toont-dansende-magelhaense-wolken-en-meer-2569

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
3 december 2020

*Nieuwste sterrendatabase toont dansende Magelhaense wolken en meer*

*De nieuwste sterrendatabase van ruimtetelescoop Gaia toont onder andere
het samenkomen en uiteengaan van de Magelhaense wolken en de versnelling
van onze zon in haar beweging door de Melkweg. Verder zijn nu van alle
330.000 sterren die zich binnen 325 lichtjaar van de aarde bevinden veel
meer gegevens bekend en kunnen sterrenkundigen voor het eerst goed vanaf de
aarde naar de buitenkant van de Melkweg kijken. Dat maakte een
internationaal team van onderzoekers vanochtend om 10.00 uur bekend.*

De onderzoekers, onder wie een aantal Nederlanders, mochten als eerste de
gegevens analyseren omdat ze meewerkten aan het geschikt maken van de
informatie voor de sterrenkundegemeenschap.

*Magelhaense wolken*
Amina Helmi (Kapteyn Instituut, Rijksuniversiteit Groningen) was onder
andere betrokken bij het onderzoek naar de dansende Magelhaense wolken,
twee kleine buursterrenstelsels van onze Melkweg. "We kunnen nu de
snelheden en de positie van de sterren in de Kleine en Grote Magelhaense
wolk nauwkeurig bepalen. Daardoor kunnen we afleiden dat ze eerst naar
elkaar zijn bewogen en daarna weer van elkaar zijn verwijderd. Tijdens deze
dans pikten ze sterren van elkaar."

*Van binnen naar buiten*
Met de nieuwste gegevens kan beter vanuit onze positie in de Melkweg naar
buiten worden gekeken. Het mooie van het kijken naar het zogeheten
galactische anti-centrum is dat de beweging van de sterren aan de hemel
direct aangeeft hoe sterren door de ruimte bewegen. Eduardo Balbinot
(Kapteyn Instituut, Rijksuniversiteit Groningen) vult aan: "Met de nieuwe
gegevens kunnen we laten zien dat de schijf van de Melkweg zo’n 10 miljard
jaar geleden veel kleiner was dan nu. We hadden al wel het vermoeden, maar
nu kunnen we het hardmaken."

*Over Gaia*
De Europese ruimtesatelliet Gaia mat inmiddels van 1,8 miljard sterren in
onze Melkweg en onze buursterrenstelsels de snelheid en de positie. Daarmee
kan onder andere een 3D-kaart van onze Melkweg worden gemaakt. Ook leveren
de gegevens informatie op over de samenstelling, de vorming en de evolutie
van ons sterrenstelsel en onze naaste buren. Gaia werd in 2013 gelanceerd.
De eerste portie gegevens kwam in 2016 vrij. De tweede verzameling volgde
in 2018. Het eerste deel van de derde partij is vandaag uitgekomen. De
publicatie van het complete derde data-archief staat gepland voor 2022.

Anthony Brown (Universiteit Leiden) is hoofd van de Europese Gaia Data
Processing and Analysis Consortium (DPAC), het consortium dat de gegevens
klaarmaakt voor de database. "Oorspronkelijk was het idee om alle
informatie van data release 3 in een keer in 2022 naar buiten te brengen.
We hebben besloten om het eerste deel met gegevens al eerder beschikbaar te
maken, want het is zonde om de sterrenkundigen te laten wachten op deze
schat aan informatie."

E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:

Anthony Brown
Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden
brown@xxxxxxxxxxxxxxxxxx
https://www.universiteitleiden.nl/medewerkers/anthony-brown
Mobiel: 0653 949 896

Amina Helmi
Kapteyn Instituut, Rijksuniversiteit Groningen
ahelmi@xxxxxxxxxxxx
http://www.astro.rug.nl/~ahelmi/dev/
Mobiel: 0643 041 424

Eduardo Balbinot
Kapteyn Instituut, Rijksuniversiteit Groningen
e.balbinot@xxxxxxxxxxxx
https://balbinot.github.io
Mobiel: 0618 914 641

Links:

Overzichtspagina van Gaia-EDR3:
https://www.cosmos.esa.int/web/gaia/early-data-release-3.
De eerste wetenschappelijke publicaties op basis van de nieuwste gegevens:
https://www.cosmos.esa.int/web/gaia/edr3-papers.
Gaia-database: https://archives.esac.esa.int/gaia.

Afbeeldingen (lage resolutie bijgevoegd, hoge resolutie via links, super
hoge resolutie via ESA):

https://www.astronomie.nl/upload/images/2020/12/Sterrensporen-credit-ESA-Gaia-DPAC.jpg
Sterrensporen. Deze afbeelding toont van 40.000 sterren in onze Melkweg hoe
snel ze bewegen in 400.000 jaar. De afbeelding is gemaakt met gegevens van
de Europese ruimtetelescoop Gaia. (c) ESA/Gaia/DPAC [CC BY-SA 3.0 IGO]

https://www.astronomie.nl/upload/images/2020/12/Dansende-Magelhaense-wolken-credit-ESA-Gaia-DPAC.jpg
Dansende Magelhaense wolken. Deze afbeelding toont jonge sterren die van de
kleine Magelhaense wolk (rechts) bewegen naar de grote Magelhaense wolk
(midden). (c) ESA/Gaia/DPAC [CC BY-SA 3.0 IGO]

https://www.astronomie.nl/upload/images/2020/12/Dubbelsterren-credit-ESA-Gaia-DPAC.jpg
Dubbelsterren. Ruimtetelscoop Gaia heeft van 1,8 miljard sterren in onze
Melkweg onder andere de snelheid gemeten. Deze afbeelding toont tientallen
sterren. De blauwe pijl geeft de snelheid van de ster weer. Duidelijk is
dat de twee middelste sterren met dezelfde snelheid bewegen. Dit is een
zogeheten dubbelstersysteem. (c) ESA/Gaia/DPAC [CC BY-SA 3.0 IGO]

https://www.astronomie.nl/upload/images/2020/12/Versnelling-credit-ESA-Gaia-DPAC.jpg
Versnelling van de zon door de Melkweg. Mede door deze afbeelding kunnen
astronomen berekenen hoe ons zonnestelsel steeds een klein beetje sneller
door de Melkweg beweegt. De honderden objecten zijn quasars op vele
miljarden lichtjaren afstand en dus kunnen wij ze (zelfs met Gaia) niet
zien bewegen. Toch lijken ze te bewegen, zoals aangegeven met de pijltjes.
Dat komt doordat wij zelf door de Melkweg bewegen. De schijnbare bewegingen
van de quasars stellen ons in staat om te meten wat de versnelling van de
zon is in zijn baan door de Melkweg. De versnelling van de zon is 0,23
nanometer per secondekwadraat. Dat komt overeen met de voorspellingen. Aan
de ene kant vinden onderzoekers dat fijn, want dan klopt de theorie. Maar
aan de andere kant betekent het bijvoorbeeld ook dat er in de buurt van ons
zonnestelsel geen bijzondere natuurkundige verschijnselen zijn zoals een
verzameling kleine zwarte gaten of een gebied met onbekende donkere
materie. (c) ESA/Gaia/DPAC [CC BY-SA 3.0 IGO]

Video's:

https://youtu.be/8sSUYj3-vHg
320 lichtjaar in 4 minuten. Deze video (3m38s) gaat over de 300.000 sterren
die zich dicht bij de aarde bevinden. De video toont onder andere
dubbelsterren en de sterrenhoop Hyaden. Aan het eind zoomt de video uit en
is de hele Melkweg met meer dan 200 miljard sterren zichtbaar. De 300.000
sterren in onze buurt zijn dan nog maar een kleine gele stip. (c)
ESA/Gaia/DPAC [CC BY-SA 3.0 IGO]

https://youtu.be/6z2R3SUmhSg
Magelhaense wolken. Deze video (3m30s) toont hoe de sterren in de
Magelhaense wolken bewegen en hoe de Magelhaense wolken zich in hun geheel
verplaatsen. Op het eind is te zien dat er vanuit de kleine Magelhaense
wolk sterren bewegen naar de grote Magelhaense wolk. (c) ESA/Gaia/DPAC [CC
BY-SA 3.0 IGO]

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl
---------------------------------------------------------------------------------------------------

-- 
Marieke Baan en David Redeker | Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie
(NOVA) | NOVA Informatiecentrum | Science Park 904 | Postbus 94249 | 1090
GE Amsterdam | vast: 020 525 7480 | Marieke mobiel: 0614 322 627 | David
mobiel: 0644 588 969 | h.m.baan@xxxxxx | d.redeker@xxxxxx |
www.astronomie.nl

Attachment: Dansende-Magelhaense-wolken-credit-ESA-Gaia-DPAC.jpg
Description: JPEG image

Attachment: Sterrensporen-credit-ESA-Gaia-DPAC.jpg
Description: JPEG image

Attachment: Dubbelsterren-credit-ESA-Gaia-DPAC.jpg
Description: JPEG image

Attachment: Versnelling-credit-ESA-Gaia-DPAC.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Nieuwste sterrendatabase toont dansende Magelhaense wolken en meer - David Redeker