[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Jonge Melkweg slokt Gigant op

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Wed, 31 Oct 2018 19:00:37 +0100

Dit persbericht staat ook op:
http://www.astronomie.nl/#!/index/_detail/gli/jonge-melkweg-slokt-gigant-op

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
31 oktober 2018, 19.00 uur

Jonge Melkweg slokt Gigant op

Een team onder leiding van de Groningse astronoom Amina Helmi heeft met
ESA’s Gaia-satelliet ontdekt dat ons sterrenstelsel, de Melkweg, niet in
zijn eentje is gevormd maar in zijn vroege jeugd is samengesmolten met een
ander groot stelsel. De aanwijzingen voor deze gebeurtenis lagen voor het
oprapen in onze directe galactische omgeving, maar voor het zichtbaar maken
ervan was de buitengewone gevoeligheid van Gaia nodig. De ontdekking wordt
op 1 november 2018 gepubliceerd in Nature.

Gaia meet de positie, beweging en helderheid van sterren met een
nauwkeurigheid die voorheen niet kon worden bereikt. De astronomen
gebruikten 22 maanden aan waarnemingen en keken naar de 7 miljoen sterren
waarvan de 3D-posities en -snelheden beschikbaar zijn. Ze ontdekten dat
33.000 van deze door de Melkweg bewegende sterren tot een opvallende
collectie behoren.

De verzameling sterren omringt ons, ‘vermengd’ met de andere sterren, en
een deel ervan passeert momenteel de omgeving van ons zonnestelsel. Ze
vielen op in de Gaia-data door hun langgerekte banen in precies de
tegenovergestelde richting van die van de andere honderden miljarden
sterren in de Melkweg, waaronder onze zon.

Het enorme aantal sterren met afwijkend gedrag intrigeerde de astronomen en
zij vermoedden dat dit iets met de ontstaansgeschiedenis van ons
sterrenstelsel te maken zou kunnen hebben. Daarop hebben ze eerdere
simulaties van het fuseren van twee grote sterrenstelsels vergeleken met de
waarnemingen van Gaia, en die komen met elkaar overeen. Eerste auteur Amina
Helmi: “De verzameling sterren die we met Gaia hebben gevonden heeft alle
kenmerken die horen bij de overblijfselen van een galactische versmelting.”

De sterren behoorden dus ooit tot een ander sterrenstelsel, dat is
opgeslokt door de Melkweg. Ze vormen nu het grootste deel van de binnenste
halo, een gebied met oude sterren dat de centrale verdikking en de schijf
van de Melkweg omgeeft. De galactische schijf zelf bestaat uit twee delen,
een dunne en een dikke schijf. De dikke schijf bevat ongeveer 20 procent
van de Melkwegsterren. Ten tijde van de botsing waren de sterren die nu in
de dikke schijf zitten er al, maar de botsing zorgde ervoor dat de schijf
werd opgeschud en dikker werd.

Sterren binnen een sterrenstelsel hebben een unieke chemische samenstelling
en als de gevonden ster-collectie inderdaad oorspronkelijk uit een ander
stelsel afkomstig is, moet dit in de chemische vingerafdruk van de sterren
zijn terug te vinden. Aanvullende informatie uit het APOGEE-survey heeft
dit bevestigd.

25 jaar geleden werd tijdens de eerste discussies over de bouw van de
Gaia-telescoop het onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van de Melkweg
als een van de wetenschappelijke kerndoelen geformuleerd. Coauteur Anthony
Brown (Universiteit Leiden, en voorzitter van het
Gaia-dataverwerkingsconsortium DPAC): “Deze visie werpt nu zijn vruchten
af.”

De astronomen hebben het opgeslokte stelsel Gaia-Enceladus gemunt, naar een
van de Giganten in de Griekse mythologie, zoon van Gaia (de oermoeder, de
aarde) en Uranus (de personificatie van de hemel).

Als ondersteunend bewijs vonden Helmi en haar team ook nog honderden
variabele sterren en 13 bolvormige sterrenhopen die dezelfde banen volgen
als de sterren van Gaia-Enceladus, wat erop wijst dat ook zij deel
uitmaakten van dat stelsel. Het feit dat zoveel bolhopen met Gaia-Enceladus
in verband kunnen worden gebracht, is een extra aanwijzing dat dit ooit een
groot sterrenstelsel moet zijn geweest.

Nadere analyse wijst erop dat het stelsel ongeveer zo groot moet zijn
geweest als een van de Magelhaense Wolken, ongeveer 10 keer zo klein als de
huidige Melkweg. Maar 10 miljard jaar geleden was de Melkweg zelf veel
kleiner en daarom wordt de verhouding ten tijde van de versmelting geschat
op 4:1.

“Het was een heftige ontmoeting waarbij Enceladus de Melkweg behoorlijk
heeft opgeschud. Dit heeft geleid heeft tot de vorming van de dikke schijf,
waarvan de oorsprong tot nu toe onbekend was”, besluit Helmi.

E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:
Amina Helmi, Kapteyn Instituut, Rijksuniversiteit Groningen
E-mail: ahelmi@xxxxxxxxxxxx
Mobiel: 0643 041 424

Anthony Brown, Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden, Gaia-DPAC
E-mail: brown@xxxxxxxxxxxxxxxxxx
Mobiel: 0653 949 896

Artikel:
"The merger that led to the formation of the Milky Way's inner stellar halo
and thick disk,"Amina Helmi, Carine Babusiaux, Helmer H. Koppelman, Davide
Massari, Jovan Veljanoski, Anthony G. A. Brown. Nature, 2018.
http://dx.doi.org/10.1038/s41586-018-0625-x

Afbeelding 1:
http://www.astronomie.nl/media/medialibrary/2018/10/1-Gaia-Enceladus.png
Beelden uit een simulatie die laat zien hoe Gaia-Enceladus (rood) in de
Melkweg (wit) is opgegaan. Credit: H.H. Koppelman, A. Villalobos en A.
Helmi.

Afbeelding 2:
http://www.astronomie.nl/media/medialibrary/2018/10/2-Gigant.jpg
Vergelijking van een still uit de simulatie (links) met een artistieke
impressie van de Gigant Enceladus die wordt verzwolgen door de Melkweg
(rechts). Credit links: H.H. Koppelman, A. Villalobos, A. Helmi. Credit
rechts: R. van der Woude, A. Helmi, Coyau (Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0),
NASA/STScI. (samengesteld uit:
https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parc_de_Versailles,_Bosquet_de_l'Encelade,_bassin_03.jpg)
en http://hubblesite.org/image/3586/gallery)

Video:
https://youtu.be/jpwZV6N0Oag
Jonge Melkweg slokt Gigant op. De video toont een N-bodysimulatie van de
versmelting van een Melkweg-achtig sterrenstelsel (sterren in blauw) en een
kleiner stelsel dat in massa lijkt op de Kleine Magelhaense Wolk (sterren
in rood). Aanvankelijk zijn de stelsels duidelijk van elkaar gescheiden,
maar de zwaartekracht trekt ze naar elkaar toe wat leidt tot het opslokken
van het kleinere stelsel. Credit: H.H. Koppelman, A. Villalobos en A. Helmi
(doorzichtig beeld van de Melkweg aan het begin: NASA/JPL-Caltech/R. Hurt
(SSC/Caltech)

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl/

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Met vriendelijke groet,

Marieke Baan en David Redeker
Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum
Science Park 904
1098 XH Amsterdam
vast: 020 - 525 7480
Marieke mobiel: 06 - 14 322 627
David mobiel: 06 - 44 588 969
h.m.baan@xxxxxx
d.redeker@xxxxxx
www.astronomie.nl

Attachment: 1-Gaia-Enceladus_kl.jpg
Description: JPEG image

Attachment: 2-Gigant-kl.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Jonge Melkweg slokt Gigant op - David Redeker