[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Amsterdamse onderzoekers zien ijzer in atmosfeer exoplaneet

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx, nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Wed, 6 May 2020 10:01:05 +0200

Dit persbericht staat ook op:
https://www.astronomie.nl/nieuws/amsterdamse-onderzoekers-zien-ijzer-in-atmosfeer-exoplaneet-2299

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
6 mei 2020

Amsterdamse onderzoekers zien ijzer in atmosfeer exoplaneet

Een internationaal team van onderzoekers, onder leiding van sterrenkundigen
van de Universiteit van Amsterdam, heeft voor het eerst direct ijzer
aangetoond in de atmosfeer van een exoplaneet. De onderzoekers ontdekten
emissielijnen van ongeladen ijzeratomen in het lichtspectrum van KELT-9b.
De waarneming was ingewikkeld, want de exoplaneet wordt overstraald door
zijn ster.

De exoplaneet KELT-9b draait in 36 uur om zijn ster KELT-9. De ster en de
planeet bevinden zich op een afstand van ongeveer 620 lichtjaar van de
aarde in het sterrenbeeld Zwaan. De ster heeft een temperatuur van meer dan
10.000 graden. Dat is bijna twee keer zo heet als de zon. Planeet KELT-9b
is groter dan Jupiter. Hij staat dichtbij zijn ster, zo’n dertigmaal
dichterbij dan de aarde bij de zon.

De onderzoekers wisten al dat er ijzer in de planeetatmosfeer moest zijn.
Een paar jaar geleden zagen ze daar namelijk al aanwijzingen voor toen ze
het sterlicht bestudeerden terwijl de planeet voor de ster langs schoof [
https://www.astronomie.nl/nieuws/ijzer-en-titanium-ontdekt-in-atmosfeer-van-exoplaneet-1295
].

Bij de nieuwe waarnemingen keken de onderzoekers direct naar het licht van
de planeet. Dat is ingewikkeld, want de ster overstraalt de planeet.
Bovendien staat de planeet vaak met de nachtkant naar de aarde toe. De
onderzoekers vingen het licht op net voordat de planeet achter de ster
verdween.

Hoofdonderzoeker Lorenzo Pino (Universiteit van Amsterdam) vergelijkt het
onderzoek naar de exoplaneet bij de ster met het kijken naar een
vuurvliegje in de buurt van een lantarenpaal: "Een paar jaar geleden zagen
we de schaduw van de vuurvlieg, of in ons geval, de schaduw van de
exoplaneet. Nu hebben we de exoplaneet direct bekeken."

De onderzoekers deden hun waarnemingen in de nacht van 22 op 23 juli 2018
op het Spaanse eiland La Palma met behulp van een Italiaanse telescoop, de
Telescopio Nazionale Galileo. Op die telescoop bevindt zich HARPS-N. Dat is
een spectrograaf die licht uiteen kan rafelen en de aanwezigheid van atomen
en moleculen kan aantonen. De onderzoekers brachten de emissielijnen van
atomen in kaart met behulp van kruiscorrelatie.

Pino vergelijkt kruiscorrelatie met het photoshoppen van een reeks
filmbeelden: "De ster staat stil, maar de planeet beweegt. De
kruiscorrelatie is een soort filter die meebeweegt met de planeet. Daardoor
kunnen we het planeetlicht isoleren."

Op basis van de gegevens denken de onderzoekers nu dat het ijzer in de
atmosfeer van exoplaneet KELT-9b ervoor zorgt dat het bovenste deel van de
atmosfeer warmer is dan het onderste deel. Het idee is dat het ijzer het
sterlicht absorbeert waardoor de atmosfeer opwarmt. Op aarde vindt een
vergelijkbaar proces in de atmosfeer plaats. Alleen zorgt daar niet ijzer,
maar ozon voor de opwarming van de bovenste lagen.

In de toekomst hopen de onderzoekers meer metingen aan het ijzergehalte in
de planeetatmosfeer te kunnen doen. Dat kan bijvoorbeeld met de Hubble
Ruimtetelesoop waarop Lorenzo Pino meettijd toebedeeld heeft gekregen [
https://www.astronomie.nl/nieuws/sterrenkundige-lorenzo-pino-krijgt-tijd-met-hubble-space-telescope-2140].
Uiteindelijk hopen de onderzoekers te ontrafelen hoe zulke grote, hete
exoplaneten als KELT-9b ontstaan en waarom er geen vergelijkbare exemplaren
in ons zonnestelsel zijn.

E I N D E P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:

Lorenzo Pino
Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam
l.pino@xxxxxx
https://www.uva.nl/profiel/p/i/l.pino/l.pino.html
mobiel: 0647 884 045

Artikel:
'Neutral Iron Emission Lines From The Day-side Of KELT-9b. The GAPS
Programme With HARPS-N At TNG XX'. Door: Lorenzo Pino et al. Geaccepteerd
voor publicatie in The Astrophysical Journal Letters.
https://iopscience.iop.org/journal/2041-8205. Gratis preprint:
https://arxiv.org/abs/2004.11335

Beurs:
Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door een ERC-subsidie aan
Jean-Michel Desert (Universiteit van Amsterdam).

Beeld:

Artistieke impressie van exoplaneet KELT-9b (rechts) en de bijbehorende
ster KELT-9. Credit: NASA/JPL-Caltech.
https://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA21472

Bewegende afbeelding van exoplaneet KELT-9b (rechts) die rond zijn ster
KELT-9 draait. Credit: NASA/JPL-Caltech.
https://photojournal.jpl.nasa.gov/archive/PIA21472.gif

Video van exoplaneet KELT-9b (rechts) die rond zijn ster KELT-9 draait.
Credit: NASA/JPL-Caltech.
https://exoplanets.nasa.gov/resources/2163/video-of-kelt-9b/

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl
---------------------------------------------------------------------------------------------------

Marieke Baan en David Redeker | Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie
(NOVA) | NOVA Informatiecentrum | Science Park 904 | Postbus 94249 | 1090
GE Amsterdam | vast: 020 525 7480 | Marieke mobiel: 0614 322 627 | David
mobiel: 0644 588 969 | h.m.baan@xxxxxx | d.redeker@xxxxxx |
www.astronomie.nl

Attachment: Artist's_impression_of_KELT-9b_orbiting_KELT-9 Credit NASA JPL-Caltech - kl.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] NOVA: Amsterdamse onderzoekers zien ijzer in atmosfeer exoplaneet - David Redeker