[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Mondiaal netwerk van radiotelescopen ziet nasleep neutronensterbotsing

  • From: "Baan, Marieke" <H.M.Baan@xxxxxx>
  • To: "<nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>" <nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>, "nova-astronomen@list uva nl" <nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>
  • Date: Thu, 21 Feb 2019 19:00:21 +0000

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
21 februari 2019

Mondiaal netwerk van radiotelescopen ziet nasleep neutronensterbotsing

Astronomen hebben met radiotelescopen op vijf continenten de aanwezigheid van 
een smalle straalstroom waargenomen die afkomstig is van de enige bekende bron 
van twee samensmeltende neutronensterren, ontdekt via zwaartekrachtgolven. Het 
resultaat wordt deze week gepubliceerd in Science. Vanuit Nederland nam zowel 
de Westerbork Radiotelescoop als de dataprocessor van JIVE deel aan de 
waarneemcampagne. Bij dit resultaat zijn bovendien astronomen betrokken van 
diverse instituten in Nederland (JIVE, Radboud Universiteit, TU Delft, 
Universiteit Leiden, SRON).

De twee Amerikaanse LIGO-detectoren en de Europese Virgo-detector namen in 
augustus 2017 zwaartekrachtgolven waar van de botsing van twee 
neutronensterren. Neutronensterren zijn zeer compacte sterren met ruwweg de 
massa van de zon, maar de grootte van een stad als Amsterdam. GW170817 vond 
plaats in een sterrenstelsel op een afstand van 130 miljoen lichtjaar van de 
aarde, en is de enige versmelting van dit type die tot nu is waargenomen.

Na de LIGO/Virgo-detectie richtten astronomen een scala aan telescopen op deze 
bron, over het hele elektromagnetisch spectrum (van gamma- en röntgen- tot 
optische en radiotelescopen). 200 dagen na de detectie ving een netwerk van 
telescopen in Europa, Afrika, Azië, Oceanië en Noord-Amerika radiostraling op 
van de straalstroom (jet) die afkomstig is van de gewelddadige botsing. Het 
internationale waarneemteam stond onder leiding van Giancarlo Ghirlanda van het 
National Institute for Astrophysics (INAF) in Italië.

De neutronensterversmelting was de eerste gebeurtenis waarbij het mogelijk was 
om de detectie van zwaartekrachtgolven te koppelen aan een object dat licht 
uitzendt. Na de versmelting werd een grote hoeveelheid materiaal de ruimte in 
geslingerd, wat een schil rond het object vormde. De evolutie daarvan is door 
astronomen op diverse golflengten gevolgd. Een aantal vragen werd daarmee 
echter niet beantwoord. Teamleider Ghirlanda: "We verwachtten dat het materiaal 
deels via een jet zou worden uitgestoten maar het was onduidelijk of het door 
de omringende schil heen zou kunnen breken.”

Om die vraag te kunnen beantwoorden hadden de astronomen zeer gevoelige 
radio-opnamen met een heel hoge resolutie nodig. Daarbij gebruikten ze de 
techniek van de Very Long Baseline Interferometry (VLBI), die radiotelescopen 
over de hele wereld combineert. De astronomen keken op 12 maart 2018 in de 
richting van de bron met 33 radiotelescopen uit het Europese VLBI-netwerk, 
e-MERLIN in het VK, de Australian Long Baseline Array in Australië en 
Nieuw-Zeeland, en de Very Long Baseline Array in de VS.

De data van deze waarneemcampagne werden met geavanceerde technieken verwerkt 
bij JIVE in Dwingeloo, Nederland, wat een beeld opleverde met een resolutie die 
is te vergelijken met het zien van een man op de maan vanaf de aarde. De 
expanderende schil of bel rond de bron heeft in deze vergelijking de afmeting 
van een vrachtwagen. Maar de VLBI-waarnemingen lieten een compacter beeld zien. 
“Dit komt overeen met de verwachting. We hebben de waarnemingen vergeleken met 
de modellen en alleen een straalstroom is compact genoeg om de waarnemingen te 
verklaren,” zegt coauteur Om Sharan Salafia (INAF).

Het team stelde vast dat de jet evenveel energie bevat als alle sterren in onze 
Melkweg samen gedurende een jaar produceren. “En al die energie zat opgesloten 
in een straalstroom die maar 1 lichtjaar groot is,” merkt coauteur Zsolt Paragi 
(JIVE) op. Naar verwachting worden in de komende jaren meer 
neutronensterversmeltingen gedetecteerd. “Op basis van onze resultaten 
verwachten we dat minstens 10% van alle gebeurtenissen een jet zal produceren,” 
voegt coauteur Benito Marcote (JIVE) toe.

E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

JIVE is het centrale instituut voor het Europese VLBI Netwerk, een grote 
Europese wetenschappelijke faciliteit waarin nationale radiotelescopen in 
Spanje, VK, Nederland, Duitsland, Italië, Zweden, Polen, Letland, Zuid-Afrika, 
Rusland en China worden gekoppeld om een radiotelescoop te creëren met een 
diameter van vele duizenden kilometers. VLBI staat voor Very Long Baseline 
Interferometry. Deze enorme telescoop wordt gebruikt om zeer gedetailleerde 
beelden te maken van radiobronnen in onze eigen Melkweg en in de kernen van 
andere sterrenstelsels. Financiële steun voor het exploiteren van de 
dataprocessor is afkomstig van zes landen in Europa en van de Europese 
Commissie in Brussel. Het instituut is gehuisvest bij ASTRON in Dwingeloo.

Meer informatie over VLBI en de deelnemende instituten:
www.evlbi.org<http://www.evlbi.org/>
www.jive.eu<http://www.jive.eu>

Betrokken astronomen van Nederlandse instituten:
Zsolt Paragi (JIVE), Huib Jan van Langevelde (JIVE, Sterrewacht leiden), Peter 
Jonker (Radboud Universiteit, SRON), Leonid Gurvits (JIVE, TU Delft).

Contact:
Katharina Immer - Interim Science Communication Officer aan het Joint Institute 
for VLBI ERIC (JIVE)
E-mail: immer@xxxxxxx
Tel: +31 521 596 507
Huib Jan van Langevelde, onderzoeker aan het Joint Institute for VLBI ERIC 
(JIVE)
E-mail: langevelde@xxxxxxx<mailto:langevelde@xxxxxxx>
Tel: +31 521 596515/ 06 2120 1419

Wetenschappelijke artikel: 
http://science.sciencemag.org/content/early/2019/02/20/science.aau8815

Beeld:
Jet GW170817: Artistieke impressie van de versmelting van twee neutronensterren 
met het uitgestoten materiaal en de jet die door de schil is heen gebroken. 
Credit: Beabudai Design.
Radiotelescopen: De radiotelescopen die aan de waarneemcampagne hebben 
deelgenomen. Credit: Paul Boven (JIVE).

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl/<http://www.astronomie.nl/>
---------------------------------------------------------------------------------------------------

Met vriendelijke groet,

Marieke Baan

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum

Science Park 904
1098 XH Amsterdam
T: 020-5257480
M: 0614322627

www.astronomie.nl<http://www.astronomie.nl>
@mariekebaan
[cid:1D3A7B4A-5B88-462A-9B9B-55BF7F312BA9@home][cid:18324020-C4AA-4AD8-A272-A147E8F69DE4@home]

JPEG image

JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Mondiaal netwerk van radiotelescopen ziet nasleep neutronensterbotsing - Baan, Marieke