[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Meting 3D-beweging van sterren in nabij stelsel: praktijktest donkere-materiemodel

  • From: "Baan, Marieke" <H.M.Baan@xxxxxx>
  • To: "<nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>" <nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>, "<nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>" <nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>
  • Date: Mon, 27 Nov 2017 16:00:07 +0000

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
27 november 2017

Meting 3D-beweging van sterren in nabij stelsel: praktijktest 
donkere-materiemodel

Een team van astronomen aan de universiteiten van Groningen en Leiden is er 
voor het eerst in geslaagd de driedimensionale beweging te meten van 
individuele sterren in een sterrenstelsel buiten de Melkweg. Het onderzoek 
geeft een inkijkje in de verdeling van de donkere materie die het stelsel 
domineert. In het onderzoek werden data van ESA’s Gaia-satelliet gecombineerd 
met waarnemingen van NASA/ESA’s Hubble-ruimtelescoop van 12 jaar geleden. Het 
resultaat wordt op 27 november gepubliceerd in Nature Astronomy.

De astronomen hebben de eigenbeweging (de verplaatsing van de ster aan de hemel 
ten opzichte van de achtergrondsterren) gemeten van 126 sterren in het 
dwergsterrenstelsel Sculptor, een klein satellietstelsel van de Melkweg. De 15 
sterren met het beste resultaat zijn verder geanalyseerd en daaruit blijkt dat 
de sterren specifieke banen hebben. Daarmee kunnen de theoretische modellen die 
de beweging van sterren en halo’s van donkere materie beschrijven, worden 
aangescherpt.

Astronomen meten de beweging van sterren (de beweging naar ons toe of van ons 
af) met behulp van de roodverschuiving van het licht (het verschijnsel dat 
licht naar ‘rood’ – langere golflengten – is verschoven). Om ook de 
eigenbeweging van sterren te meten, zijn meerdere precisiemetingen over de 
jaren heen nodig. Dat is exact wat de Gaia-satelliet aan het doen is voor een 
miljard sterren in onze Melkweg. “Maar Gaia meet ook de posities van sterren in 
stelsels buiten de Melkweg, zoals het Sculptor-dwergstelsel,” licht eerste 
auteur Davide Massari van het Groningse Kapteyn-instituut toe.

Door de Gaia-data te combineren met Hubble-data van 12 jaar geleden, hebben de 
astronomen nu van 15 sterren extreem nauwkeurige waarnemingen van hun 
piepkleine eigenbeweging. Het vergelijken van de twee datasets was een enorme 
uitdaging. Massari: “De twee missies meten ieder op hun eigen manier, en het 
uitsluiten van systematische fouten was een hele klus.”

De beweging van sterren is belangrijk in de zoektocht naar onzichtbare donkere 
materie (het heelal heeft meer dan 5 x zo veel donkere materie als normale 
materie, zoals de atomen waarvan wij zijn gemaakt). De aanwezigheid van de 
ongrijpbare donkere materie kan worden afgeleid uit zijn zwaartekrachtseffect 
op de beweging van andere objecten, zoals sterrenstelsels en sterren. Coauteur 
Amina Helmi (Kapteyn-instituut, Rijkuniversiteit Groningen): “Rugbybalvormige 
dwergsterrenstelsels zoals Sculptor worden van alle objecten in het heelal het 
meest gedomineerd door donkere materie. In deze stelsels ‘zien’ we donkere 
materie aan het werk. Uit de nieuwe data blijkt dat de sterren bij voorkeur in 
langgerekte banen bewegen. Dat is consistent met een verdeling van donkere 
materie waarbij de dichtheid groeit richting centrum, in plaats van afneemt. 
Precies wat wordt voorspeld door simulaties op basis van het standaard 
kosmologische Cold Dark Matter-scenario.”

De data komen uit de eerste Gaia-dataset; de tweede zal in april 2018 worden 
gepubliceerd. Volgens de Leidse astronoom Anthony Brown (coauteur en leider van 
het Gaia-data-analyseconsortium DPAC) kan de tweede Gaia-dataset worden 
gebruikt om de beweging van Sculptor en andere dwergstelsels rond de Melkweg in 
ongekende nauwkeurigheid te meten. Afgelopen week heeft ESA de Gaia-missie met 
18 maanden verlengd, waardoor de ‘billion star mapper’ nog tot zeker eind 2020 
operationeel blijft.

E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:
Davide Massari, Kapteyn Instituut, Rijksuniversiteit Groningen
E-mail: massari@xxxxxxxxxxxx<mailto:massari@xxxxxxxxxxxx>
Tel: 050-3634094

Amina Helmi, Kapteyn Instituut, Rijksuniversiteit Groningen
E-mail: 
ahelmi@xxxxxxxxxxxx<mailto:ahelmi@xxxxxxxxxxxx>
Tel: 050-3634045/0643041424

Anthony Brown. Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden
E-mail: brown@xxxxxxxxxxxxxxxxxx<mailto:brown@xxxxxxxxxxxxxxxxxx>
Tel: 071-5275884

Timo Prusti, Gaia Project Scientist
European Space Agency
E-mail: timo.prusti@xxxxxxx<mailto:timo.prusti@xxxxxxx>

Artikel: D. Massari, M. A. Breddels, A. Helmi, L. Posti, A. G. A. Brown en E. 
Tolstoy: Three-dimensional motions in the Sculptor dwarf galaxy as a glimpse of 
a new era. Nature Astronomy 27 November 2017. DOI 10.1038/s41550-017-0322-y

Beeld: Het Sculptor-dwergsterrenstelsel. Credit: ESO/Digitized Sky Survey 2

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl/<http://www.astronomie.nl/>
---------------------------------------------------------------------------------------------------

Met vriendelijke groet,

Marieke Baan

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum

Science Park 904
1098 XH Amsterdam
T: 020-5257480
M: 0614322627

www.astronomie.nl<http://www.astronomie.nl/>
@mariekebaan
[cid:27E18FA6-81D4-4802-B570-7CFEDF31CDE8@home]

JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Meting 3D-beweging van sterren in nabij stelsel: praktijktest donkere-materiemodel - Baan, Marieke