[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Kosmische flitsen ontdekt op een verrassende locatie in de ruimte

  • From: "Marieke Baan" <dmarc-noreply@xxxxxxxxxxxxx> ("H.M.Baan")
  • To: "nova-perslijst1@list uva nl" <nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx>, "nova-perslijst2@list uva nl" <nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>, "nova-astronomen@list uva nl" <nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>
  • Date: Wed, 23 Feb 2022 16:02:38 +0000


Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
23 februari 2022

Kosmische flitsen ontdekt op een verrassende locatie in de ruimte

Astronomen hebben mysterieuze flitsen aan de hemel waargenomen vanuit 
onverwachte bron, een bolvormige sterrenhoop in het sterrenstelsel M81. Het is 
de dichtstbijzijnde bron van snelle radioflitsen die tot nu toe is 
gelokaliseerd. De resultaten worden beschreven in twee artikelen die deze week 
worden gepubliceerd in Nature en Nature Astronomy.

Snelle radioflitsen (Engels: fast radio bursts – FRB’s) zijn onvoorspelbare, 
extreem korte lichtflitsen uit de ruimte. Astronomen proberen ze al te 
begrijpen sinds ze in 2007 voor het eerst werden ontdekt. Tot nu toe zijn ze 
alleen gezien door radiotelescopen. Elke flits duurt slechts een duizendste van 
een seconde. Toch zendt elke flits evenveel energie uit als de zon in een dag 
afgeeft. Elke dag zijn er wel enkele honderden flitsen, over de hele hemel. De 
meeste bevinden zich op grote afstand van de aarde in sterrenstelsels op 
miljarden lichtjaren afstand. Slechts enkele zijn tot nu toe waargenomen.

In twee artikelen die deze week gelijktijdig in Nature en Nature Astronomy 
verschijnen, presenteert een internationaal team van astronomen waarnemingen 
die de wetenschappers een stap dichter bij de oplossing van het mysterie 
brengen, terwijl ze ook nieuwe raadsels opwerpen. Het team wordt geleid door 
Franz Kirsten (Chalmers, Zweden, en het Nederlands instituut voor 
radioastronomie ASTRON, Nederland) en Kenzie Nimmo (ASTRON en Universiteit van 
Amsterdam).

Dichtbij maar verrassende locatie

Het team traceerde de repeterende uitbarstingen naar de rand van het 
nabijgelegen spiraalvormige sterrenstelsel Messier 81 (M 81), op ongeveer 12 
miljoen lichtjaar afstand van de aarde. Daarmee is dit de dichtstbijzijnde bron 
van FRB’s ooit gevonden. De ontdekking had nog een verrassing in petto: de 
locatie kwam precies overeen met de plek waar zich een bolvormige sterrenhoop 
bevindt, een dichte cluster van zeer oude sterren.

"Het is verbazingwekkend om snelle radioflitsen te vinden in een bolvormige 
sterrenhoop. Dit is een plek in de ruimte waar je alleen oude sterren vindt. 
Verderop in het heelal zijn snelle radioflitsen gevonden op plaatsen waar 
sterren veel jonger zijn. Dit moest iets anders zijn," zegt Franz Kirsten.

De wetenschappers vermoeden dat de bron van de radioflitsen een object is dat 
wel is voorspeld, maar nog nooit eerder gezien: een magnetar die is gevormd 
nadat een witte dwergster onder zijn eigen gewicht was ingestort.

Veel sterren in sterrenhopen vormen dubbelsterren. Enkele naderen elkaar zo 
dicht dat de ene ster materiaal van de andere aantrekt. Zodra een van de witte 
dwergen genoeg extra massa van zijn begeleider heeft opgevangen, eindigt de 
ster zijn leven als een neutronenster. “Dat komt zelden voor, maar in een 
cluster van oude sterren is het de eenvoudigste manier om snelle radioflitsen 
te veroorzaken", zegt teamlid Mohit Bhardwaj van de McGill University in Canada.

Snelste ooit

Tot grote verrassing van het team waren sommige flitsen korter dan verwacht. 
"De flitsen flikkerden in helderheid binnen slechts enkele tientallen 
nanoseconden. Dat betekent dat ze afkomstig moeten zijn van een minuscuul 
volume in de ruimte, kleiner dan een voetbalveld en misschien maar tientallen 
meters in doorsnee", zegt Kenzie Nimmo.

Toekomstige waarnemingen van de bolvormige sterrenhoop in M81 zullen moeten 
uitwijzen of de bron echt een ongewone magnetar is of iets anders, bijvoorbeeld 
een ongewone pulsar of een zwart gat dat in een nauwe baan om een zware ster 
draait.

"Deze snelle radioflitsen lijken ons nieuwe en onverwachte inzichten te geven 
in hoe sterren leven en sterven. Ze zouden ons net als supernova’s dingen 
kunnen vertellen over de levensloop van sterren in het heelal”, aldus Nimmo.

Om de bron met de hoogst mogelijke resolutie en gevoeligheid te bestuderen, 
combineerden de wetenschappers metingen van 12 radiotelescopen in het Europese 
VLBI-netwerk (EVN), verspreid over de halve aardbol, waaronder de Westerbork 
Synthese Radiotelescoop van ASTRON en telescopen in Zweden, Letland, Rusland, 
Duitsland, Polen, Italië en China. Zo konden zij precies achterhalen waar de 
bron van FRB’s zich aan de hemel bevond.

E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:
Franz Kirsten, ASTRON en Onsala Space Observatory, Chalmers University of 
Technology, Zweden
kirsten@xxxxxxxxx<mailto:kirsten@xxxxxxxxx>
Jason Hessels, ASTRON en Universiteit van Amsterdam
hessels@xxxxxxxxx<mailto:hessels@xxxxxxxxx>

Artikelen:
Het onderzoek is gepubliceerd in twee artikelen in de tijdschriften Nature en 
Nature Astronomy.
* A repeating fast radio burst source in a globular cluster, by Franz Kirsten 
et al: www.nature.com/articles/s41586-021-04354-w  en 
https://arxiv.org/abs/2105.11445
* Burst timescales and luminosities link young pulsars and fast radio bursts, 
by Kenzie Nimmo et al: https://arxiv.org/abs/2105.11446

Beeld:
Afb.1: Bron van mysterieuze radiosignalen: een artist's impression van een 
magnetar in een cluster van oude sterren (in rood) dicht bij het spiraalstelsel 
Messier 81 (M81). Credit: Daniëlle Futselaar artsource.nl/ASTRON.

Afb.2: Extreem snelle radiosignalen van een verrassende bron. Een cluster van 
oude sterren (links) dicht bij het spiraalstelsel Messier 81 (M81) is de bron 
van buitengewoon heldere en korte radiosignalen. De afbeelding toont in 
blauw-wit een grafiek van hoe de helderheid van één flits veranderde in de loop 
van slechts tientallen microseconden. Credit: Daniëlle Futselaar 
artsource.nl/ASTRON.

Over ASTRON:
ASTRON is het Nederlands instituut voor radioastronomie, ASTRON is onderdeel 
van de instituten organisatie van NWO. Onze missie is om ontdekkingen in de 
radioastronomie mogelijk te maken. Dit doen we door nieuwe en innovatieve 
technologieën te ontwikkelen, radioastronomiefaciliteiten van wereldklasse te 
exploiteren en fundamenteel astronomisch onderzoek te verrichten. De Westerbork 
Synthese Radio Telescoop (WSRT) is een krachtige radiotelescoop die deel uit 
maakt van het Europese VLBI-netwerk (EVN) van radiotelescopen.

Over JIVE:
Het Joint Institute for VLBI ERIC (JIVE; www.jive.eu) heeft als belangrijkste 
taak de EVN-dataprocessor, een krachtige supercomputer die de signalen van 
radiotelescopen over de hele planeet combineert, exploiteert en ontwikkelt. 
JIVE is opgericht in 1993 en is sinds 2015 een Consortium voor een Europese 
onderzoeksinfrastructuur (ERIC) met zeven ledenlanden: Frankrijk, Italië, 
Letland, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Spanje en Zweden; extra steun 
wordt ontvangen van partnerinstituten in China, Duitsland en Zuid-Afrika. JIVE 
is gehuisvest in de kantoren van het Nederlands Instituut voor Radioastronomie 
(ASTRON) in Nederland.

Over NOVA:
De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) is het 
samenwerkingsverband van de sterrenkundige instituten van de universiteiten van 
Amsterdam, Groningen, Leiden en Nijmegen. Toponderzoekschool NOVA heeft als 
missie het uitvoeren van baanbrekend sterrenkundig onderzoek, het opleiden van 
jonge astronomen op het hoogste internationale niveau en het delen van nieuwe 
ontdekkingen met de samenleving. De NOVA-laboratoria zijn gespecialiseerd in 
het bouwen van state-of-the-art optische/infrarood- en 
submillimeter-instrumentatie voor de grootste telescopen op aarde.

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl/
—————————————————————————————————————————————————

Met vriendelijke groet,

Marieke Baan

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum

Science Park 904
1098 XH Amsterdam
T: 020-5257480
M: 0614322627

www.astronomie.nl<http://www.astronomie.nl>
@mariekebaan

[cid:5B8D6116-0D56-4630-86FD-790AB1D902B2][cid:FCE8CCA5-FE4A-42B2-B304-AC0921D33951]

JPEG image

JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Kosmische flitsen ontdekt op een verrassende locatie in de ruimte - Marieke Baan