[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Halo van gas laat zien hoe exoplaneten langzaam hun dampkring verliezen

  • From: "Baan, Marieke" <H.M.Baan@xxxxxx>
  • To: "<nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>" <nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>, "<nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>" <nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>
  • Date: Thu, 6 Dec 2018 19:25:29 +0000

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
6 december 2018

Halo van gas laat zien hoe exoplaneten langzaam hun dampkring verliezen

Twee teams met sterrenkundigen van onder andere de universiteiten van Amsterdam 
en Leiden hebben ontdekt hoe hete gasreusplaneten zijn gehuld in grote halo’s 
van ijl heliumgas, een teken dat ze langzaam hun atmosfeer verliezen. Het 
helium, dat onlangs voor het eerst door de Hubble-ruimtetelescoop is gezien, is 
nu voor twee planeten nauwkeurig in kaart gebracht met behulp van een methode 
die eerder in Nederland is ontwikkeld. De twee resultaten worden morgen 
onafhankelijk van elkaar gepubliceerd in Science.

Het gaat om twee gasreuzen die heel nauw om hun moederster draaien, waardoor ze 
heel warm zijn. De ene is WASP-69b, een planeet zo groot als Jupiter maar met 
een temperatuur van meer dan duizend graden Celsius. De tweede planeet is 
HAT-P-11b, qua grootte vergelijkbaar met Neptunus. De planeten staan op zo’n 
100 tot 150 lichtjaar van de aarde.

“Gasreuzen bestaan voor een belangrijk deel uit helium, maar dit gas is heel 
moeilijk waarneembaar,” zegt Javier Alonso Floriano van de Universiteit Leiden 
en mede-onderzoeker van een van de studies. “Twintig jaar geleden was echter al 
voorspeld dat het heliumgas mogelijk in infrarood licht te zien zou kunnen 
zijn, maar er is toen nauwelijks naar gezocht en daarna is dit in de 
vergetelheid geraakt. Tot eerder dit jaar, toen de Hubble-ruimtelescoop voor 
het eerste een dipje zag bij precies de juiste infraroodkleur, wat op helium 
duidde.”

“Wat onze twee onderzoeksgroepen nu onafhankelijk van elkaar hebben gevonden is 
dat dit helium veel beter met telescopen vanaf de grond is waar te nemen,” zegt 
Lorenzo Pino van de Universiteit van Amsterdam. “We kunnen de omvang en 
snelheid van het gas meten, en hoe het als een ijle halo om de planeten heen 
zit. Iets wat je met Hubble niet kunt meten.”

De techniek maakt gebruik van hoge-resolutiespectroscopie waarmee de kleur van 
het planeetlicht tot op een-honderdduizendste nauwkeurig wordt gemeten. Beide 
teams hebben hiervoor een splinternieuwe Spaans-Duitse spectrograaf gebruikt, 
CARMENES, in het Spaanse Andalusië, nabij Granada. De methode zelf is voor een 
belangrijk deel ontwikkeld door Nederlandse astronomen. Terwijl een planeet 
gezien vanaf de aarde voor zijn moederster langsgaat, sijpelt een klein beetje 
sterlicht door de planeetatmosfeer heen, wat afhankelijk van het soort gas bij 
heel specifieke kleuren wordt geabsorbeerd. Dit wordt gemeten door gebruik te 
maken van de snelheid van de planeet, die een Dopplereffect veroorzaakt.

“Wat zo mooi is, is dat we nu eindelijk een goede manier hebben gevonden om het 
ijle gas rondom zo’n warme exoplaneet te meten,” zegt Aurélien Wyttenbach van 
de Universiteit Leiden en de Universiteit van Genève. “Dit gas laat zien hoe, 
en met welke snelheid, de hete gasreuzen hun dampkring aan het verliezen zijn. 
In de heel vroege geschiedenis was dit proces ook belangrijk voor de aarde, 
maar dat kunnen we nu eigenlijk nergens meer onderzoeken, behalve bij dit soort 
extreme planeten. Door veel meer planeten te gaan opmeten kunnen we onze ideeën 
hierover uitgebreid gaan testen.”

E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:

Javier Alonso-Floriano
Universiteit Leiden
alonso@xxxxxxxxxxxxxxxxxx<mailto:alonso@xxxxxxxxxxxxxxxxxx>

Lorenzo Pino
Universiteit van Amsterdam
l.pino@xxxxxx<mailto:l.pino@xxxxxx>

Aurelien Wyttenbach
Universiteit Leiden
wyttenbach@xxxxxxxxxxxxxxxxxx<mailto:wyttenbach@xxxxxxxxxxxxxxxxxx>

Ignas Snellen
Universiteit Leiden
snellen@xxxxxxxxxxxxxxxxxx<mailto:snellen@xxxxxxxxxxxxxxxxxx>

Artikelen:

Spectrally resolved helium absorption from the extended atmosphere of a warm 
Neptune exoplanet.
R. Allart, V. Bourrier, C. Lovis, D. Ehrenreich, J.J. Spake, A. Wyttenbach, L., 
Pino, F. Pepe, D.K. Sing

Ground-based detection of an extended helium atmosphere in the Saturn- mass 
exoplanet WASP-69b.
Lisa Nortmann, Enric Pallé, Michael Salz, Jorge Sanz-Forcada , Evangelos Nagel, 
F. Javier Alonso-Floriano, Stefan Czesla, Fei Yan, Guo Chen, Ignas A. G. 
Snellen, Mathias Zechmeister, Jürgen H. M. M. Schmitt, Manuel López-Puertas, 
Núria Casasayas-Barris, Florian F. Bauer, Pedro J. Amado, José A. Caballero, 
Stefan Dreizler, Thomas Henning, Manuel Lampón, David Montes, Karan 
Molaverdikhani, Andreas Quirrenbach, Ansgar Reiners, Ignasi Ribas, Alejandro 
Sánchez-López, P. Christian Schneider, María R. Zapatero Osorio

Beeld:

Afb.1  Heliumballon. Credit: Denis Bajram

Afb.2 Artistieke impressie van de helium-halo rond exoplaneet HAT-P-11b. 
Credit: Denis Bajram

Video:

https://youtu.be/GyXzul5wgjc Een halo van ijl heliumgas laat zien hoe een ;
exoplaneet langzaam zijn dampkring verliest. Credit: Gabriel Pérez Díaz (IAC).

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl/<http://www.astronomie.nl/>
---------------------------------------------------------------------------------------------------

Met vriendelijke groet,

Marieke Baan

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum

Science Park 904
1098 XH Amsterdam
T: 020-5257480
M: 0614322627

www.astronomie.nl<http://www.astronomie.nl/>
@mariekebaan
[cid:7932B911-40EC-48C9-B832-C1245BA139DB@home][cid:C1DAB465-5B34-4830-A22E-2CF6ED414327@home]

JPEG image

JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Halo van gas laat zien hoe exoplaneten langzaam hun dampkring verliezen - Baan, Marieke