[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] ESO: Telescoop bekijkt het oppervlak van zwakke Betelgeuze

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx, nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Fri, 14 Feb 2020 14:42:05 +0100

Dit is een doorgestuurd persbericht van ESO, de Europese Zuidelijke
Sterrenwacht. Het bericht staat inclusief afbeeldingen in hoge resolutie op:
https://www.eso.org/public/netherlands/news/eso2003
<https://www.eso.org/public/netherlands/news/eso2003/?lang> (Nederlands)
https://www.eso.org/public/news/eso2003/
<https://www.eso.org/public/news/eso2003/?lang> (Engels)

De Nederlandse hoogleraar Alex de Koter (Anton Pannekoek Instituut voor
Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam & Instituut voor Sterrenkunde, KU
Leuven) is bij de wetenschappelijke publicatie betrokken. Contactgegevens:
https://www.uva.nl/profiel/k/o/a.dekoter/a.dekoter.html

P E R S B E R I C H T

Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
14 februari 2020

*ESO-telescoop bekijkt het oppervlak van zwakke Betelgeuze*

*Met behulp van ESO’s Very Large Telescope (VLT) hebben astronomen het
unieke afzwakken van Betelgeuze, een rode superreuzenster in het
sterrenbeeld Orion, vastgelegd. De prachtige nieuwe opnamen van het
oppervlak van de ster laten zien dat de rode superreus niet alleen minder
licht geeft, maar ook van vorm lijkt te veranderen.*

Betelgeuze is een opvallend lichtbaken aan de nachthemel, maar eind vorig
jaar begon hij af te zwakken. Op het moment van schrijven heeft Betelgeuze
nog ongeveer 36 procent van zijn normale helderheid – een verandering die
zelfs met het blote oog opvalt. Astronomie-fans en wetenschappers willen
maar al te graag het fijne van dit ongekende gedrag weten.

Een team onder leiding van Miguel Montargès, astronoom aan de KU Leuven,
heeft de ster sinds december waargenomen met ESO’s Very Large Telescope, om
erachter te komen waarom diens helderheid afneemt. Een van de eerste
resultaten van deze nieuwe campagne is een prachtige nieuwe opname van het
oppervlak van Betelgeuze, die eind vorig jaar is gemaakt met het
SPHERE-instrument.

Toevallig had het team de ster ook in januari 2019 al met SPHERE
waargenomen, voordat deze zwakker werd, wat een voor-en-na-beeld van
Betelgeuze heeft opgeleverd. De opnamen, gemaakt in zichtbaar licht, laten
goed zien welke veranderingen in helderheid en in schijnbare vorm de ster
ondergaat.

Veel astronomie-fans vroegen zich af of het zwakker worden van Betelgeuze
een voorbode van een explosie was. Net als alle rode superreuzen zal
Betelgeuze ooit een supernova-explosie ondergaan. Maar astronomen denken
niet dat het nu al zo ver is. Zij hebben andere theorieën die kunnen
verklaren wat de veranderingen in vorm en helderheid op de SPHERE-beelden
nu precies veroorzaakt. ‘De twee scenario’s waaraan we werken is dat het
oppervlak afkoelt ten gevolge van ongewone stellaire activiteit of dat de
ster stof onze kant op blaast’, zegt Montargès [1]. ‘Natuurlijk is het wel
zo dat onze kennis van rode superreuzen onvolledig is, en we nog middenin
in het onderzoek zitten, dus er kan ons nog best een verrassing te wachten
staan.’

Voor hun onderzoek van deze ster, die meer dan 700 lichtjaar van ons
verwijderd is, hadden Montargès en zijn team de VLT op Cerro Paranal in
Chili nodig. ‘ESO’s Paranal-sterrenwacht is een van de weinige faciliteiten
die in staat is om het oppervlak van Betelgeuze in beeld te brengen’, zegt
hij. De instrumenten van ESO’s VLT zijn in staat om waarnemingen te doen
van zichtbaar licht tot het mid-infrarood. Hierdoor kunnen astronomen zowel
het oppervlak van Betelgeuze zien als het materiaal rond de ster. ‘Dit is
de enige manier waarop we kunnen begrijpen wat er met de ster gebeurt.’

Een andere nieuwe opname, verkregen met het VISIR-instrument van de VLT,
toont het infrarode licht dat in december 2019 door het stof rond
Betelgeuze werd uitgezonden. Deze waarnemingen zijn gedaan door een team
onder leiding van Pierre Kervella van de Sterrenwacht van Parijs, die
uitlegt dat de golflengte van de opname vergelijkbaar is met die van
warmtecamera’s. De stofwolken, die op de VISIR-opname op vlammen lijken,
ontstaan wanneer de ster materiaal de ruimte in blaast.

‘In populair-astronomische context kom je vaak de uitdrukking ‘we bestaan
uit sterrenstof’ tegen. Maar waar komt dit stof eigenlijk vandaan?’, zegt
Emili Cannon, promovendus aan de KU Leuven die met SPHERE-opnamen van rode
superreuzen werkt. ‘In de loop van hun bestaan stoten rode superreuzen
zoals Betelgeuze, al voordat ze als supernovae exploderen, grote
hoeveelheden stof uit. Moderne technologie stelt ons in staat om deze
objecten, honderden lichtjaren hiervandaan, ongekend gedetailleerd te
bestuderen, wat ons de kans geeft om het raadsel van hun massaverlies te
ontrafelen.’

[1] Het ongelijkmatige oppervlak van Betelgeuze bestaat uit reusachtige
convectiecellen die bewegen, krimpen en opzwellen. Daarnaast pulseert de
ster ook als een kloppend hart, waardoor hij periodiek van helderheid
verandert. Met ‘stellaire activiteit’ worden deze veranderingen in
convectie en pulsatie in Betelgeuze bedoeld.

E I N D E  P E R S B E R I C H T

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Meer informatie

Het onderzoeksteam bestaat uit Miguel Montargès (Instituut voor
Sterrenkunde, KU Leuven), Emily Cannon (Instituut voor Sterrenkunde, KU
Leuven), Pierre Kervella (LESIA, Sterrenwacht van Parijs – PSL, Frankrijk),
Eric Lagadec (Laboratoire Lagrange, Sterrenwacht van de Côte d'Azur,
Frankrijk), Faustine Cantalloube (Max-Planck-Institut für Astronomie,
Heidelberg, Duitsland), Joel Sánchez Bermúdez (Instituto de Astronomía,
Universidad Nacional Autónoma de México, Mexico City, Mexico en
Max-Planck-Institut für Astronomie, Heidelberg, Duitsland), Andrea Dupree
(Center for Astrophysics | Harvard & Smithsonian, VS), Elsa Huby (LESIA,
Observatoire de Paris – PSL, Frankrijk), Ryan Norris (Georgia State
University, VS), Benjamin Tessore (IPAG, Frankrijk), Andrea Chiavassa
(Laboratoire Lagrange, Sterrenwacht van de Côte d'Azur, Frankrijk), Claudia
Paladini (ESO, Chili), Agnès Lèbre (Universiteit van Montpellier,
Frankrijk), Leen Decin (Instituut voor Sterrenkunde, KU Leuven), Markus
Wittkowski (ESO, Duitsland), Gioia Rau (NASA/GSFC, VS), Arturo López Ariste
(IRAP, Frankrijk), Stephen Ridgway (NSF’s National Optical-Infrared
Astronomy Research Laboratory, VS), Guy Perrin (LESIA, Observatoire de
Paris – PSL, Frankrijk), Alex de Koter (Anton Pannekoek Instituut voor
Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam & Instituut voor Sterrenkunde, KU
Leuven), Xavier Haubois (ESO, Chili).

Contact:
Miguel Montargès
FWO [PEGASUS]² Marie Skłodowska-Curie Fellow / Institute of Astronomy, KU
Leuven
Leuven, Belgium
Tel: +32 16 32 74 67
E-mail: miguel.montarges@xxxxxxxxxxx

Emily Cannon
Institute of Astronomy, KU Leuven
Leuven, Belgium
Tel: +32 16 32 88 92
E-mail: emily.cannon@xxxxxxxxxxx

Pierre Kervella
LESIA, Observatoire de Paris - PSL
Paris, France
Tel: +33 0145077966
E-mail: pierre.kervella@xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Bárbara Ferreira
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Mob: +49 151 241 664 00
E-mail: pio@xxxxxxx

-- 
Marieke Baan en David Redeker | Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie
(NOVA) | NOVA Informatiecentrum | Science Park 904 | Postbus 94249 | 1090
GE Amsterdam | vast: 020 525 7480 | Marieke mobiel: 0614 322 627 | David
mobiel: 0644 588 969 | h.m.baan@xxxxxx | d.redeker@xxxxxx |
www.astronomie.nl

Attachment: eso2003c.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] ESO: Telescoop bekijkt het oppervlak van zwakke Betelgeuze - David Redeker