[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] ESO: SPHERE toont fascinerende verzameling schijven rond jonge sterren

  • From: David Redeker <d.redeker@xxxxxx>
  • To: nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx, nova-astronomen@xxxxxxxxxxx
  • Date: Wed, 11 Apr 2018 12:03:22 +0200

Dit is een doorgestuurd bericht van ESO, de Europese Zuidelijke
Sterrenwacht.
Het bericht inclusief foto's, video's en links naar de wetenschappelijke
publicaties staat op: https://www.eso.org/public/news/eso1811/

Voor de Nederlandse pers is beschikbaar:
Carsten Dominik, de Nederlandse SPHERE-expert
Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam
e-mail: c.dominik@xxxxxx
mobiel: 0643 710 210
website: https://staff.science.uva.nl/c.dominik/

P E R S B E R I C H T
----------------------------------------------
11 april 2018

SPHERE toont fascinerende verzameling schijven rond jonge sterren

Nieuwe beelden van het SPHERE-instrument van de Very Large Telescope van
ESO tonen de stofrijke schijven rond nabije jonge sterren in meer detail
dan ooit tevoren. Ze laten een bizarre verscheidenheid aan vormen,
afmetingen en structuren zien, inclusief de waarschijnlijke effecten van
planeten die zich nog aan het vormen zijn.

Met het SPHERE-instrument van ESO’s Very Large Telescope (VLT) in Chili
kunnen astronomen het heldere schijnsel van nabije sterren onderdrukken, om
zo een beter beeld te krijgen van wat zich in de onmiddellijke nabijheid
ervan bevindt. Deze verzameling van nieuwe SPHERE-opnamen vormt slechts een
kleine steekproef van de grote verscheidenheid aan stofrijke schijven die
rond jonge sterren worden aangetroffen.

De afmetingen en vormen van deze schijven lopen sterk uiteen. Sommige
bevatten heldere of donkere ringen, andere lijken zelfs op hamburgers. Hun
gedaanten worden ook in grote mate bepaald door hun oriëntatie ten opzichte
van de aarde. Afhankelijk daarvan zien we de schijf van ‘voren’ (rond) of
min of meer van opzij (als een smalle band).

SPHERE heeft primair als taak om, met behulp van directe beeldvorming,
reusachtige exoplaneten bij nabije sterren op te sporen en te onderzoeken.
Maar het instrument is ook een van de beste instrumenten die bestaan om
opnamen te maken van de schijven rond jonge sterren – gebieden waar zich
planeten kunnen vormen. Het onderzoek van zulke schijven is van cruciaal
belang om het verband tussen de schijfeigenschappen en de vorming en
aanwezigheid van planeten te ontrafelen.

Veel van de jonge sterren die hier worden getoond maken deel uit van een
nieuw onderzoek van T Tauri-sterren, een klasse van sterren die erg jong
zijn (minder dan 10 miljoen jaar oud) en in helderheid variëren. De
schijven rond deze sterren bevatten gas, stof en planetesimalen – de
bouwstenen van planeten en de voorlopers van planetenstelsels.

De foto’s geven ook een beeld hoe ons eigen zonnestelsel er tijdens zijn
vroege ontwikkelingsstadia, meer dan vier miljard jaar geleden, kan hebben
uitgezien.

De meeste foto’s zijn verkregen in het kader van de DARTTS-S (Discs ARound
T Tauri Stars with SPHERE) survey. De afstanden van de vastgelegde objecten
lopen uiteen van 230 tot 550 lichtjaar. Ter vergelijking: de Melkweg is
ongeveer 100.000 lichtjaar breed, dus deze sterren bevinden zich relatief
dicht bij de aarde. Maar zelfs op deze ‘kleine’ afstanden kost het veel
moeite om goede opnamen te maken van het weinige licht dat door de schijven
wordt weerkaatst, omdat deze worden overstraald door het verblindende
schijnsel van hun moedersterren.

Een andere nieuwe SPHERE-waarneming betreft de ontdekking van een
schijf-in-zijaanzicht rond de ster GSC 07396-00759, die bij de SHINE
(SpHere INfrared survey for Exoplanets)-survey is ontdekt. Deze rode ster
maakt deel uit van een meervoudig stersysteem dat ook is opgenomen in de
DARTTS-S-steekproef. Vreemd genoeg lijkt deze nieuwe schijf verder
ontwikkeld te zijn dan de gasrijke schijf rond de T Tauri-ster in hetzelfde
systeem, terwijl beide even oud zijn. Dit raadselachtige verschil in
ontwikkeling tussen schijven rond twee sterren van dezelfde leeftijd is een
van de redenen waarom astronomen graag meer te weten willen komen over
schijven en hun eigenschappen.

Astronomen hebben SPHERE ook gebruikt om tal van andere indrukwekkende
beelden te maken, en voor andere onderzoeken, zoals van de wisselwerking
tussen een planeet en een schijf, de baanbewegingen binnen meervoudige
stersystemen, en de veranderingen die schijven mettertijd vertonen.

In combinatie met de gegevens van andere telescopen, zoals ALMA,
veroorzaken de nieuwe resultaten van SPHERE een revolutie in het begrip dat
astronomen van de omgevingen van jonge sterren en de ingewikkelde
planeetvormingsmechanismen hebben.

E I N D E  P E R S B E R I C H T
--------------------------------------------

Met vriendelijke groet,

Marieke Baan en David Redeker
Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum
Science Park 904
1098 XH Amsterdam
vast: 020 - 525 7480
Marieke mobiel: 06 - 14 322 627
David mobiel: 06 - 44 588 969
h.m.baan@xxxxxx
d.redeker@xxxxxx
www.astronomie.nl

Attachment: sphere - eso1811c.jpg
Description: JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] ESO: SPHERE toont fascinerende verzameling schijven rond jonge sterren - David Redeker