[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Data-archief van ontdekkingsmachine Gaia geopend voor de wetenschap

  • From: "Baan, Marieke" <H.M.Baan@xxxxxx>
  • To: "<nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx>" <nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx>, "<nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>" <nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>, "<nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>" <nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>
  • Date: Wed, 25 Apr 2018 10:00:28 +0000

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
25 april 2018

Data-archief van ontdekkingsmachine Gaia geopend voor de wetenschap

Vandaag heeft het Europese ruimteagentschap ESA het data-archief van de ‘one 
billion starmapper’ Gaia geopend voor de sterrenkundige gemeenschap. De dataset 
(de tweede na 22 maanden van waarnemingen) die vandaag online is gekomen blijkt 
een schatkamer voor astronomen te zijn, waarin vele nieuwe ontdekkingen liggen 
verscholen. De set bevat de 3D-posities, 2D-bewegingen, de helderheid en de 
kleur van meer dan 1,3 miljard sterren.

De Nederlandse astronomen Anthony Brown en Amina Helmi zijn nauw betrokken bij 
de missie. Brown (Sterrewacht Leiden) is voorzitter van het consortium (DPAC) 
dat de datacenters van Gaia bestuurt. Helmi (Kapteyn Instituut 
Rijksuniversiteit Groningen), die met haar groep ook bij DPAC is betrokken, 
heeft als een van de eerste astronomen al een voorproefje gekregen en in de 
gegevens diverse nieuwe ontdekkingen gedaan. Deze eerste analyses waren nodig 
om de dataset van Gaia te testen. Er is immers geen vergelijkingsmateriaal. De 
resultaten verschijnen vandaag in zes papers in Astronomy and Astrophysics.

Gaia is een unieke missie omdat hij alle gebieden van de astrofysica beslaat: 
van planeten, sterren en sterrenstelsels tot kosmologie. Gaia maakt een 
3D-kaart van de Melkweg (ons sterrenstelsel) en de onmiddellijke nabijheid 
daarvan. Gaia meet onder meer hoe objecten door de ruimte heen bewegen. Het 
meten van bewegingen is een uitdaging omdat ze maar heel klein zijn, althans 
als je ze van grote afstand bekijkt. Gaia heeft de gevoeligheid om zelfs de 
groei van een mensenhaar te meten op de maan.

De Gaia-gegevens kunnen veel geheimen die onze Melkweg nog bevat prijsgeven. Zo 
onderzocht Amina Helmi met haar groep in Groningen de al 20 jaar onbeantwoorde 
vraag of de dwergsterrenstelsels rond de Melkweg in hetzelfde vlak bewegen. 
Omdat de data van zo’n hoge kwaliteit zijn, had Helmi al heel snel resultaten 
in de vandaag gepubliceerde eerste analyse: de dwergsterrenstelsels rond de 
Melkweg blijken wel allemaal een sterk gehelde baan te hebben maar bewegen niet 
in hetzelfde vlak, hoewel sommige zich in groepjes lijken op te houden. Helmi 
heeft nu voor het eerst ook ‘gezien’ hoe coherent het rotatiepatroon is van de 
Grote en de Kleine Magelhaense Wolk, twee satellietstelsels van onze Melkweg. 
Verder is de rotatie van zeker vijf bolhopen gedetecteerd, waarvan de herkomst 
tot nu toe onbekend is. “Het is ongelofelijk wat de Gaia-data nu al, in deze 
eerste en relatief snelle en oppervlakkige analyse aan nieuwe kennis en 
inzichten hebben opgeleverd. Zelfs op een van de plaatjes die we voor de pers 
hebben gemaakt, zag ik ineens een volstrekt nieuw detail dat we niet wisten, 
namelijk dat sommige bolvormige sterrenhopen rond de Melkweg in groepjes 
bewegen.”

Anthony Brown is als voorzitter van Gaia’s Data Processing and Analysis 
Consortium (DPAC) nauw betrokken bij het ontsluiten van de immense hoeveelheid 
gegevens die Gaia oplevert. Hij was vandaag in Berlijn aanwezig bij de 
officiële opening van het archief. Brown: “Astronomen kunnen met ons archief 
nieuwe wetenschap gaan doen, dingen ontdekken waar we nu nog niets van weten. 
Dat is het revolutionaire aan deze ontdekkingsmachine. Ik verwacht dat 
astronomen gaan spreken over de periode vóór en ná deze tweede datarelease.” 
Brown is niet bang voor een run op de data en al te veel concurrentie. “De 
dataset is zo rijk, hier gaan we nog jarenlang uit putten.”


E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Meer informatie

Contact:

Amina Helmi, Kapteyn Instituut RUG
E-mail: ahelmi@xxxxxxxxxxxx<mailto:ahelmi@xxxxxxxxxxxx>
Tel: 06 43041424

Anthony Brown, Sterrewacht Leiden
E-mail: brown@xxxxxxxxxxxxxxxxxx
Tel: +31 6 53949896

De Nieuwe 3D-kaart van de Melkweg, foto’s en video’s zijn beschikbaar op: 
http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Gaia. Credit: ESA/Gaia/DPAC

Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl/<http://www.astronomie.nl/>
---------------------------------------------------------------------------------------------------

Met vriendelijke groet,

Marieke Baan

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum

Science Park 904
1098 XH Amsterdam
T: 020-5257480
M: 0614322627

www.astronomie.nl<http://www.astronomie.nl>
@mariekebaan
[cid:55A7AF1D-1F26-4567-BCEF-2E8450BCA16B]

PNG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Data-archief van ontdekkingsmachine Gaia geopend voor de wetenschap - Baan, Marieke