[PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Astronomen onthullen eerste beeld van het zwarte gat in het hart van onze Melkweg

  • From: "Marieke Baan" <dmarc-noreply@xxxxxxxxxxxxx> ("H.M.Baan")
  • To: "nova-perslijst1@list uva nl" <nova-perslijst1@xxxxxxxxxxx>, "nova-perslijst2@list uva nl" <nova-perslijst2@xxxxxxxxxxx>, "nova-astronomen@list uva nl" <nova-astronomen@xxxxxxxxxxx>
  • Date: Thu, 12 May 2022 13:07:22 +0000

P E R S B E R I C H T

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
12 mei 2022

Astronomen onthullen eerste beeld van het zwarte gat in het hart van onze 
Melkweg

Astronomen hebben het eerste beeld onthuld van het superzware zwarte gat in het 
centrum van ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg. Dit resultaat vormt het 
overtuigende bewijs dat Sagittarius A*, zoals het wordt genoemd, inderdaad een 
zwart gat is. Ook levert het waardevolle aanwijzingen op over de werking van 
dergelijke extreme objecten, waarvan wordt aangenomen dat ze zich in het 
centrum van de meeste sterrenstelsels bevinden.

De afbeelding is gemaakt door de wereldwijde samenwerking binnen de Event 
Horizon Telescope (EHT) en is vandaag gepresenteerd door EHT-directeur Huib Jan 
van Langevelde (JIVE/Universiteit Leiden) op een persconferentie in het 
hoofdkwartier van de Europese Zuidelijke Sterrewacht (ESO) in Garching, 
Duitsland.

Het team heeft gebruikgemaakt van waarnemingen van een mondiaal netwerk van 
radiotelescopen. Nederlandse astronomen en technici van onder andere de 
Universiteit van Amsterdam, de Radboud Universiteit, de Universiteit Leiden, 
Rijksuniversiteit Groningen, JIVE en ASTRON maken deel uit van de 
EHT-samenwerking. Het resultaat is in zes artikelen beschreven en wordt vandaag 
gepubliceerd in een speciale uitgave van The Astrophysical Journal Letters.

Eerste bewijs van Sagittarius A*
Wetenschappers hadden al eerder sterren gezien die rond een onzichtbaar, 
compact en superzwaar object in het centrum van de Melkweg draaiden. Ze gingen 
er al lange tijd van uit dat dit object – Sagittarius A* (afgekort tot Sgr A*) 
– een zwart gat is, maar dit is het eerste directe visuele bewijs ervan. Hoewel 
het zwarte gat zelf niet te zien is, omdat het volledig donker is en niets – 
zelfs geen licht – eruit kan ontsnappen, laat gloeiend gas eromheen een 
duidelijk kenmerk zien: een donker centraal gebied (de ‘schaduw’), omgeven door 
een heldere ringvormige structuur.

Het nieuwe beeld toont het licht dat wordt afgebogen door de sterke 
zwaartekracht van het zwarte gat, dat vier miljoen keer zo zwaar is als onze 
zon. “We waren stomverbaasd over hoe goed de grootte van de ring overeenkwam 
met de voorspellingen van Einsteins algemene relativiteitstheorie", zegt 
EHT-projectwetenschapper Geoffrey Bower van het Institute of Astronomy and 
Astrophysics, Academia Sinica (Taipei). "Deze waarnemingen hebben ons begrip 
van wat er zich afspeelt in het centrum van ons melkwegstelsel enorm verbeterd 
en bieden nieuwe inzichten in hoe deze reusachtige zwarte gaten met hun 
omgeving wisselwerken.”

Donut op de maan
Het zwarte gat is ongeveer 27.000 lichtjaar van de aarde verwijderd. De grootte 
van Sgr A* aan de hemel is vergelijkbaar met de omvang van een donut op de 
maan. Om dit in beeld te kunnen brengen, is een telescoop ter grootte van de 
aarde nodig, de Event Horizon Telescope (EHT). De EHT combineert acht bestaande 
radio-observatoria over de hele planeet. Met deze radiotelescopen werd Sgr A* 
gedurende meerdere nachten vele urenlang waargenomen. Dat leverde een schat aan 
data op.

Lijken veel op elkaar
Het nieuwe EHT-resultaat volgt op de publicatie in 2019 van de eerste 
afbeelding van het zwart gat in het centrum van het verder weg gelegen 
sterrenstelsel Messier 87 (M87*). De twee zwarte gaten lijken opmerkelijk veel 
op elkaar, ook al is het zwarte gat van ons sterrenstelsel meer dan duizend 
keer kleiner en minder zwaar dan M87*. "We hebben twee heel verschillende 
sterrenstelsels en twee verschillende zwarte gaten, maar als je dichtbij genoeg 
komt om naar de rand van deze zwarte gaten te kijken, zien ze er hetzelfde 
uit”, zegt Sera Markoff, medevoorzitter van de EHT Wetenschapsraad en 
hoogleraar theoretische astrofysica aan de Universiteit van Amsterdam. “Dit 
vertelt ons dat deze objecten van dichtbij door de algemene 
relativiteitstheorie worden geregeerd, en dat alle verschillen die we verder 
ervandaan zien te wijten moeten zijn aan verschillen in het materiaal dat de 
zwarte gaten omringt.”

De waarneemcampagne voor Sgr A* was aanzienlijk moeilijker dan voor M87*, ook 
al staat Sgr A* veel dichterbij.  EHT-wetenschapper Chi-kwan (‘CK’) Chan van de 
Steward-sterrenwacht de Vakgroep Astronomie en het Data Science Institute van 
de Universiteit van Arizona (VS) legt uit: “Het gas in de buurt van de zwarte 
gaten beweegt met dezelfde snelheid - bijna net zo snel als het licht - rond 
zowel Sgr A* als M87*. Maar waar gas er dagen over doet om rond M87* te 
draaien, voltooit het rond het veel kleinere zwarte gat Sgr A* een baan in 
slechts een fractie van een uur. Dit betekent dat de helderheid en het patroon 
van het gas rond Sgr A* snel veranderen tijdens de waarnemingen. Het is een 
beetje zoals wanneer je een duidelijke foto probeert te maken van een puppy die 
achter zijn eigen staart aanzit.”

De onderzoekers hebben geavanceerde nieuwe instrumenten ontwikkeld om de 
gasbeweging rond Sgr A* te verklaren. Terwijl M87* een gemakkelijker, stabieler 
doelwit was, waarbij bijna alle beelden er hetzelfde uitzagen, was dat niet het 
geval voor Sgr A*. Het beeld van het zwarte gat van Sgr A* is een gemiddelde 
van de verschillende beelden die het team heeft waargenomen.

Al 20 jaar geleden voorspeld
Binnen de EHT werken meer dan 300 onderzoekers van 80 instituten over de hele 
wereld samen. Met behulp van supercomputers hebben ze de afgelopen vijf jaar 
gegevens gecombineerd en geanalyseerd met als resultaat een omvangrijk archief 
van gesimuleerde zwarte gaten. Deze simulaties hebben ze vergeleken met de 
waarnemingen.

In 2000 bedacht Heino Falcke, lid van het EHT-bestuur en hoogleraar 
astrodeeltjesfysica en astronomie aan de Radboud Universiteit, de term ‘schaduw 
van het zwarte gat’ voor het effect van lichtvervorming rond een zwart gat, en 
voorspelde dat het mogelijk moest zijn een zwart gat met radiotelescopen in 
beeld te brengen. Samen met Sera Markoff maakte hij toen ook de eerste 
berekeningen van de straling van dit zwarte gat. “Het lijkt erop dat onze 
voorspellingen van 20 jaar geleden nu worden bevestigd”, aldus Markoff.

Twee zwarte gaten in beeld
De wetenschappers zijn bijzonder verheugd dat ze eindelijk beelden hebben van 
twee zwarte gaten van zeer verschillende grootte. Het biedt de mogelijkheid om 
te begrijpen hoe ze zich tot elkaar verhouden en waarin ze verschillen. De 
nieuwe gegevens worden nu gebruikt om theorieën en modellen te testen over hoe 
gas zich gedraagt rond superzware zwarte gaten. Dat is een proces dat nog niet 
volledig wordt begrepen, maar waarvan wordt aangenomen dat het een belangrijke 
rol speelt bij de vorming en evolutie van sterrenstelsels.

"Nu kunnen we de verschillen tussen de twee superzware zwarte gaten bestuderen, 
om
waardevolle nieuwe aanwijzingen te krijgen over hoe dit proces werkt", zegt 
EHT-wetenschapper Keiichi Asada van het Instituut voor Astronomie en 
Astrofysica, Academia Sinica, Taipei.“We hebben nu beelden van twee superzware 
zwarte gaten – één aan de grote kant en één aan de kleine kant – dus kunnen we 
beter dan ooit tevoren testen hoe de zwaartekracht zich in deze extreme 
omgevingen gedraagt.”

Africa Millimetre Telescope
De ontwikkeling van de EHT gaat door: een grote waarneemcampagne in maart 2022 
telde meer telescopen dan ooit tevoren. De voortdurende uitbreiding van het 
EHT-netwerk en significante technologische upgrades zorgen ervoor dat 
wetenschappers in de nabije toekomst meer, nog indrukwekkendere beelden en 
zelfs filmpjes van zwarte gaten kunnen presenteren. De Radboud Universiteit 
ontwikkelt, samen met de University of Namibia de Africa Millimetre Telescope 
(AMT) op de Gamsberg in Namibië. De AMT-telescoop, verwacht in 2026, is een 
cruciale toevoeging aan het netwerk voor het maken van dynamische opnamen van 
zwarte gaten.

E I N D E  P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------

Meer informatie, afbeeldingen en video’s op de ESO-website:
https://www.eso.org/public/netherlands/news/eso2208-eht-mw

Links:
·      Link naar het officiële EHT-persbericht: 
https://eventhorizontelescope.org/blog/astronomers-reveal-first-image-black-hole-heart-our-galaxy
·      Alle Nederlandse leden van de EHT: 
https://www.ru.nl/astrophysics/black-hole/event-horizon-telescope-collaboration-0/members-eht-collaboration-netherlands/
·      BlackHoleCam website: Blackholecam.org
·      Informatie over de Africa Millimetre Telescope: 
https://www.ru.nl/astrophysics/black-hole/africa-millimetre-telescope/
·      Meer achtergrondinfo over het zwarte gatenonderzoek aan de Radboud 
Universiteit: 
https://www.ru.nl/onderzoek/prijzen-prestaties/eerste-foto-zwart-gat/

Contact:
·      Geoffrey Bower, EHT-projectwetenschapper, Institute of Astronomy and 
Astrophysics, Academic Sinica, Taipei, +1-808-961-2945, 
gbower@xxxxxxxxxxxxxxxxxxx

·      Huib Jan van Langevelde, EHT-projectdirecteur, JIVE en Universiteit 
Leiden, 06 21201419, langevelde@xxxxxxx

·      Sera Markoff, Vice-voorzitter EHT Wetenschapsraad, Universiteit van 
Amsterdam, 06-28547250, S.B.Markoff@xxxxxx

·      Heino Falcke, EHT-bestuur, Radboud Universiteit, +49 1512 3040365, 
h.falcke@xxxxxxxxxxx

·      Communicatie NOVA/Marieke Baan, h.m.baan@xxxxxx, 0614322627

·      Persvoorlichting & Wetenschapscommunicatie Radboud Universiteit, 024 361 
6000, media@xxxxx

—————————————————————————————————————————————————

Met vriendelijke groet,

David Redeker en Marieke Baan

Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
NOVA Informatie Centrum

Science Park 904
1098 XH Amsterdam

M: 0614322627 (Marieke Baan)
M: 0644588969 (David Redeker)

www.astronomie.nl
@mariekebaan
[cid:CD5A5C5E-D634-455F-A196-C66F286FB5A6]

JPEG image

_______________________________________________
NOVA-perslijst2 mailing list
NOVA-perslijst2@xxxxxxxxxxx
https://list.uva.nl/mailman/listinfo/nova-perslijst2

Other related posts:

  • » [PWC-MEDIA] [NOVA-perslijst2] Astronomen onthullen eerste beeld van het zwarte gat in het hart van onze Melkweg - Marieke Baan