van hoa vn- le hoi xuan

NHÖÕNG NGHI LEÃ NGAØY XUAÂN






Leã Ñoäng thoå 

Ðoäng Thoå nghóa laø Ðoäng ñeán ñaát. Vaäy leã Ðoäng Thoå nghóa laø Ðoäng ñaát, 
vaø trong khi ñoäng ñaát phaûi coù leã cuùng Thoå Thaàn ñeå trình xin baét ñaàu 
ñoäng ñeán ñaát cho moät naêm môùi. 

Nguoàn goác 

Nguoàn goác leã Ðoäng thoå baét ñaàu töø naêm 113 tröôùc Thieân Chuùa giaùng 
sinh. 

Nguyeân naêm ñoù laø naêm Maäu Thìn, vua Haùn Vuõ Ðeá thaáy trieàu ñình chæ coù 
tuïc teá trôøi maø khoâng teá Ðaát môùi baøn cuøng quaàn thaàn, vaø sau ñoù 
ñaët ra nghi leã Haäu Thoå, töùc laø Thaàn Ðaát, coøn goïi laø xaõ teá. 

Nghi thöùc 

- Ðaøo moät ao, ôû giöõa coù moät neàn troøn: treân neàn troøn coù naêm beä, 
treân moãi beä ñeàu coù leã Tam sinh goàm boø, deâ, lôïn. 

- Leã phuïc cuûa maáy vò chuû teá vaø boài baùi ñeàu maøu vaøng. 

- Leã Xaõ Teá ñaàu tieân do vua Haùn Vuõ Ðeá chuû teá vaø cöû haønh taïi ñaát 
Hoaøi Khöu gaân soâng Phaøn. 

- Leã Ðoäng Thoå baét ñaàu töø ñoù, nhöng ñeán naêm vua Haùn Thaønh Ðeá leân 
ngoâi, naêm 32 tröôùc Taây lòch coù leänh baõi boû leã naøy. 

- Veà sau vì coù thieân tai xaûy ra neân leã Xaõ Teá laïi ñöôïc taùi laäp vaø 
toàn taïi maõi veà sau. 

- Leã Xaõ Teá chia laøm naêm baäc daønh cho Hoaøng Ðeá, caùc vua chö haàu vaø 
caùc quan ñaïi phu trôû xuoáng vaø coù taùc duïng khaùc nhau. 

Xöa kia, taïi Vieät Nam leã naøy cuõng ñöôïc toå chöùc töø trieàu ñình tôùi 
daân gian, nhöng veà sau leã naøy chæ coøn toàn taïi trong daân chuùng, taïi 
trieàu ñình, Thaàn Ðaát ñaõ coù teá trong dòp teá Nam Giao. 

Haøng naêm, sau ngaøy moàng Ba Teát, taïi caùc laøng coù laøm leã Ðoäng Thoå 
ñeå cho daân laøng coù theå Ðaøo bôùi cuoác xôùi ñöôïc. 

Chính ra thì ngaøy leã Ðoäng Thoå khoâng nhaát ñònh laø ngaøy naøo, nhöng ñeå 
giuùp daân chuùng tieän vieäc laøm aên, nhieàu laøng thöôøng cöû haønh leã naøy 
sau ba ngaøy Teát. 

Caùc baäc kyø laõo vaø quan vieân ñöôïc cöû laøm chuû teá vaø boài teá ñeå 
cuùng Thaàn Ðaát. Leã vaät cuõng goàm höông ñaêng, traàu röôïu, y phuïc vaø kim 
ngaân ñoà maõ. 

Trong buoåi leã, oâng chuû teá vôùi nguyeân aùo thuïng xanh cuoác maáy nhaùt 
xuoáng ñaát ñeå laáy moät cuïc ñaát ñaët leân baøn thôø, töôøng trình vôùi Thoå 
Thaàn xin cho daân laøng ñöôïc ñoäng thoå. 

Sau buoåi leã Ðoäng Thoå naøy, daân laøng môùi ñöôïc ñoäng tôùi ñaát. Ai cuoác 
xôùi tröôùc leã ñoäng thoå bò daân laøng baét vaï. 

Trong ba ngaøy Teát, neáu khoâng may coù ai meänh chung, tang gia phaûi quaøn 
laïi trong nhaø, ñôïi leã Ðoäng Thoå xong môùi ñöôïc Ðaøo huyeät an taùng. 

Leã Thaàn Noâng 

Nguoàn goác 

Thaàn Noâng töùc laø vò Hoaøng Ðeá Trung Hoa ñaàu tieân ñaõ daïy daân ngheà 
laøm ruoäng, cheá ra caøy böøa vaø laø ngöôøi ñaàu tieân ñaõ laøm leã Tòch 
Ðieàn hoaëc Haï Ðieàn. 

Leã Thaàn Noâng töùc laø leã teá vua Thaàn Noâng ñeå caàu mong söï ñöôïc muøa 
vaø ngheà noâng phaùt ñaït. 

Treân caùc quyeån lòch haøng naêm, ngöôøi ta thöôøng veã moät muïc ñoàng giaét 
moät con traâu. Muïc ñoàng töùc laø vua Thaàn Noâng, coøn con Traâu töôïng 
tröng cho ngheà Noâng. 

Hình muïc ñoàng cuõng nhö con traâu thay ñoåi haøng naêm tuøy theo söï öôùc 
ñoaùn cuûa Khaâm thieân giaùm veà muøa maøng naêm ñoù toát hay xaáu. 

Naêm naøo ñöôïc muøa, Thaàn Noâng giaøy deùp chænh teà, coøn naêm naøo muøa 
keùm, Thaàn Noâng coù veû nhö voäi vaøng haáp taáp neân chæ ñi giaøy moät 
chaân. Con Traâu ñoåi maøu tuøy theo haønh cuûa moãi naêm, vaøng ñen traéng 
xanh, ñoû ñuùng vôùi Kim, Moäc, Thuûy, Hoûa, Thoå. 

Haøng naêm xöa coù tuïc teá vaø röôùc Thaàn Noâng taïi trieàu ñình. 

Nghi thöùc leã teá Thaàn Noâng 

Leã teá Thaàn Noâng haøng naêm cöû haønh vaøo ngaøy Laäp Xuaân, bôûi vaäy neân 
teá Thaàn Noâng coøn ñöôïc goïi laø Teá Xuaân. 

Theo chæ duï cuûa vua Minh Maïng, haøng naêm sau tieát Ðoâng Chí, toøa Khaâm 
thieân giaùm phaûi lo söûa soaïn vieäc teá Thaàn Noâng. Caùc quan cuøng nhau 
hoïp ñeå naën traâu vaø töôïng Thaàn Noâng. 

Tröôùc ngaøy Laäp Xuaân hai ngaøy, taïi gaàn cöûa Ðoâng Ba (ngaøy nay töùc laø 
cöûa chính Ðoâng), caùc quan Khaâm thieân giaùm cho laäp moät caùi Ðaøi höôùng 
Ðoâng. Traâu vaø töôïng Thaàn Noâng cuõng ñöôïc ñöa tôùi löu taïi phuû Thöøa 
Thieân ñeå ngaøy hoâm sau caùc quan trong phuû môùi röôùc töø phuû tôùi Ðaøi. 
Caùc quan vaän leã phuïc, coù lính vaùc göôm daùo, taøn loïng, côø quaït ñi 
theo. 

Tôøi Ðaøi thì moät leã ñôn giaûn ñöôïc cöû haønh nhö coù yù ñeå trình vôùi 
thaàn linh töôïng vaø traâu. Sau ñoù, traâu vaø töôïng Thaàn Noâng laïi ñöôïc 
khieâng veà kho. Hoâm Teá Xuaân laïi ñöôïc röôùc ra Ðaøi, nhöng laàn naøy ñi 
röôùc laø caùc quan boä Leã vaø caùc quan tænh Thöøa Thieân. Khi ñaùm röôùc ñi 
qua cung vua, moät vieân Thaùi Giaùm vaøo taâu Vua bieát. Sau ñoù, ñaùm röôùc 
laïi tieáp tuïc ñi vaø khi ñi qua boä Leã, moät vieân quan ñaùnh vaøo moâng 
Traâu ba roi, coù yù thoâi thuùc cho traâu phaûi laøm vieäc. 

Tôùi Ðaøi caùc quan laøm leã teá Thaàn Noâng theo nhö nghi leã caùc cuoäc teá 
khaùc. Teá Thaàn Noâng xong, Traâu vaø töôïng Thaàn Noâng laïi coù quaân lính 
khieâng caát vaøo kho. 

Taïi caùc tænh, trong ngaøy Laäp Xuaân cuõng coù leã teá Thaàn Noâng, vaø leã 
cuõng ñöôïc söûa soaïn töø sau ngaøy Ðoâng Chí. Caùc quan tænh phuï traùch 
vieäc haønh leã. Traâu vaø töôïng Thaàn Noâng cuõng ñöôïc ñem choân sau buoåi 
leã nhö taïi Kinh ñoâ. 

Leã Thöôïng Nguyeân 

Leã Thöôïng Nguyeân vaøo raèm thaùng Gieâng. Töø Trieàu ñình ñeán daân chuùng 
ñeàu coù leã Phaät trong ngaøy naøy. 

Tuïc ta tin raèng trong ngaøy raèm thaùng Gieâng, ñöùc Phaät giaùng laâm taïi 
caùc chuøa ñeå chöùng toû loøng thaønh cuûa caùc tín ñoà Phaät Giaùo. Trong dòp 
naøy, chuøa naøo cuõng ñoâng ngöôøi tôùi leã baùi. Caùc cuï baø Ðaõ quy y cuõng 
nhaân ngaøy leã naøy, ñeán chuøa tuïng kinh nieäm Phaät. Caùc cuï vöøa laàn 
traøng haït vöøa keå laïi söï tích cuûa ñöùc Phaät vaø chö boà taùt. 

Nguoàn goác 

Theo ñaïo Phaät, ngaøy muøng Moät vaø ngaøy Raèm moãi thaùng ñöôïc coi laø 
ngaøy Phaät, caùc tín ñoà Phaät Giaùo trong nhöõng ngaøy naøy ñeàu ruû nhau ñi 
leã chuøa. 

Theo saùch Trung Hoa, leã Thöôïng Nguyeân khoâng phaûi laø moät ngaøy leã 
Phaät. Tröôùc ñaây chính laø Teát Traïng Nguyeân. Nhaân dòp naøy, nhaø vua hoäi 
hoïp caùc oâng Traïng ñeå theát tieäc vaø môøi vaøo vöôøn Thöôïng Uyeån thaêm 
hoa, ngaém caûnh, laøm thô. 

Teát cuõng coøn coù moät teân nöõa laø Teát Nguyeân Tieâu. Nhaân teát naøy, ban 
Ðeâm tai kinh thaønh vaø caùc thò xaõ coù chaêng Ðeøn keát hoa. ÔÛ caùc nôi 
gaàn soâng nhö Giang Chaâu, Toâ Chaâu gaàn soâng nöôùc coù cuoäc bôi thuyeàn. 

Thuyeàn ñöôïc trang hoaøng muoân maøu saéc, thaép saùng, hoa treo röïc rôõ. 
Taïi caùc hí tröôøng vaø caùc Coâng vieân coù nhieàu troø vui nhö ñaùnh göôm, 
cöôõi ngöïa, nhaûy muùa...Caùc vaên nhaân trong Ðeâm Nguyeân Tieâu thöôøng hoïp 
nhau uoáng röôïu thöôûng xuaân, vònh ngaâm thô phuù. 

Theo caùc nhaø thuaät soá, ngaøy Raèm thaùng Gieâng coøn laø ngaøy vía Thieân 
quan. Nhaân ngaøy naøy, taïi caùc ñeàn chuøa coù laøm leã daâng sao, nghóa laø 
cuùng caùc vò sao ñeå giaûi tröø tai aùch quanh naêm. 

Cuùng leã daâng sao, ngöôøi ta laäp Ðaøn traøng tam caáp, treân cuùng Trôøi 
Phaät, Tieân Thaùnh, giöõa cuùng caùc vò sao thuû maïng, ôû döôùi cuùng boá thí 
chuùng sinh. Moãi naêm moãi ngöôøi coù moät vò sao thuû maïng. 

Leã vaät cuùng daâng sao duøng hoa quaû, traàu cau, xoâi, cheø röôïu, vaøng maõ 
vaø caû hình nhaân nöõa. 

Leã Khai haï 

Theo tuïc leä Vieät Nam, ngaøy moàng baûy thaùng Gieâng laø ngaøy leã Haï neâu. 

Caây neâu troàng trong naêm, khi söûa soaïn ñoùn Teát cuøng vôùi cung teân 
baèng voâi traéng veõ tröôùc cöûa nhaø Ðeå tröø ma quyû, nay ñöôïc haï xuoáng. 

Leã Haï Neâu coøn goïi laø Leã Khai Haï. Moïi coâng vieäc thöôøng xuyeân, 
ngöôøi ta chæ baét ñaàu laïi sau ngaøy Leã naøy, tuy taïi vuøng queâ ngöôøi ta 
vaãn coøn aên chôi, vì thaùng Gieâng laø thaùng aên chôi, vaø vì luùc ñoù coâng 
vieäc ñoàng aùng ñaõ vôi. 

Söï tích caây neâu 

Tuïc truyeàn ngaøy xöa, khi Teát ñeán, boïn ma quyû hay toái quaáy nhieãu daân 
gian. Daân gian keâu Ðöùc Phaät, Phaät lieàn ra tay baét boïn ma quyû. Boïn ma 
quyû sôï haõi ñöùc Phaät, khoâng daùm quaáy nhieãu, nhöng chuùng hoûi ôû ñaâu 
laø Ðaát cuûa Phaät ñeå chuùng traùnh xa. Phaät ñaùp: ÔÛ ñaâu coù phöôùn, coù 
chuoâng, coù khaùnh, ñaáy laø Ðaát cuûa Phaät. 

Ma quyû laïi hoûi ñòa giôùi cuûa Phaät ñeán ñaâu vaø laáy gì laøm phaân bieät. 
Phaät baûo chuùng laø ôû ñaâu coù veát voâi traéng laø Ðòa giôùi cuûa Phaät. 

Sau ñoù, ngaøy Teát, ngöôøi ta döïng caây, treân ngoïn neâu coù treo khaùnh 
saønh vaø phöôùn giaáy, vaø ôû tröôùc cöûa nhaø coù raéc voâi boät thaønh hình 
cung teân ñeå tröø ma quyû. Ma quyû thaáy caây neâu vaø voâi traéng khoâng daùm 
phaïm tôùi vì sôï ñöùc Phaät 

Nguoàn goác leã Khai Haï 

Leã Khai haï, ngöôøi Trung Hoa goïi laø leã Nhaân nhaät, nghóa laø Ngaøy cuûa 
Ngöôøi. 

Theo saùch Phöông soùc chieâm thuù thì taùm ngaøy ñaàu naêm moãi ngaøy thuoäc 
rieâng veà moät gioáng: 

Moàng 1 thuoäc gioáng Gaø, Moàng 2 - gioáng Choù, Moàng 3 - Gioáng Lôïn, Moàng 
4 - Gioáng Deâ, Moàng 5 - Gioáng Traâu, Moàng 6 - Gioáng Ngöïa, Moàng 7 - 
Gioáng Ngöôøi neân ñöôïc goïi laø Nhaân nhaät, Moàng 8 - Gioáng Thoùc. 

Nhaân ngaøy Nhaân nhaät laø ngaøy cuûa gioáng Ngöôøi neân ngöôøi ta laøm leã 
cuùng Trôøi Ðaát ñeå ñaùnh daáu ngaøy ñoù. 

Ngöôøi VN nhaân dòp naøy, ngoaøi leã giöõa trôøi cuùng Trôøi Ðaát, coøn söûa 
soaïn leã cuùng Gia Tieân, cuùng Thoå Coâng vaø cuùng thaàn Taøi. Thöôøng sau 
leã naøy, nhöõng ngöôøi buoân baùn môùi baét ñaàu ñi chôï, môû cöûa haøng. 

Leã Khai Haï ngaøy nay 

Ngaøy nay, nhieàu nôi khoâng coøn leã Khai haï nöõa, tuy nhieân taïi caùc gia 
ñình Vieät Nam nhaát laø nhöõng gia ñình buoân baùn, ngaøy moàng 7 thaùng 
Gieâng vaãn coù cuùng leã, caàu buoân may baùn ñaét, phaùt ñaït, thònh vöôïng 
quanh naêm. 

Ngöôøi ta cuõng cuùng gia tieân, cuùng Thoå Coâng, cuùng Thaàn taøi vaø moät 
soá ngöôøi vaãn cuùng Trôøi, Ðaát nhö coå leä. 

Leã Du Xuaân 

Leã Du Xuaân laø leã nhaø vua ngöï du luùc xuaân sang. 

Leã coù töø ñôøi nhaø Leâ. Ngaøy moàng moät thaùng Gieâng, sau khi caùc hoaøng 
thaân vaø caùc quan chuùc möøng, nhaø vua ngöï du xuaân coù caùc quan vaên voõ 
ñi theo. Ngaøi maëc aùo Hoaøng Baøo côõi ngöïa ñi tröôùc. Caùc quan, lính 
traùng mang côø quaït khí giôùi theo sau. 

Leã Du Xuaân cuûa nhaø vua, cuõng gioáng nhö vieäc ngöôøi daân xuaát haønh, vò 
boä Leã phaûi choïn höôùng ñeå nhaø Vua ñi, ngoõ haàu quanh naêm trong nöôùc 
ñöôïc thaùi bình, khang thònh. 

Leã Khai aán 

Caùc aán ñaõ ñöôïc lau chuøi trong naêm, ngoaøi xuaân boä Leã choïn ngaøy 
laønh, giôø toát ñeå laøm leã Khai aán nghóa laø duøng aán ñoùng leân moät 
coâng vaên chæ duï. 

Thöôøng baûn vaên ñaàu tieân ñöôïc ñoùng aán laø baûn vaên toát laønh. Tuïc 
khai aán naøy, taïi caùc tænh, huyeän, xaõ, moãi vieân chöùc coù aán ñeàu choïn 
ngaøy khai aán. 

Xöa, ngöôøi ta coù söûa leã cuùng vò thaàn giöõ veà aán tín trong dòp leã khai 
aán. 

Leã Khai buùt 

Ñaàu naêm môùi, sau leã cuùng ñoùn giao thöøa, ngaøy xöa, caùc vieân quan, caùc 
nhaø giaùo, nhaø sö, caùc moân ñoà chuaån bò aùn thö, nghieân möïc, buùt loâng 
vaø giaáy hoaëc luïa ñeå laøm leã khai buùt ñaàu naêm. Möïc thöôøng duøng laø 
möïc Taøu thôm ñen laùnh ñöôïc maøi kyõ vaø sau ñoù ngöôøi khai buùt seõ thaûo 
leân giaáy traéng hoaëc luïa traéng. Beân aùn thö, coù ngöôøi ñaët moät ñænh 
traàm ngaùt höông bay toaû laãn vôùi höông xuaân giao muøa ngoaøi cöûa. 

Noäi dung baøi khai buùt thöôøng laø moät caâu ñoái, moät baøi thô ñöôøng luaät 
öùng taùc hoaëc moät caâu danh ngoân, moät lôøi chuùc moïi ngöôøi, coù khi laø 
moät lôøi töï chuùc vôùi baûn thaân nhö moät taâm nguyeän tröôùc naêm môùi. 
Baøi khai buùt sau ñoù ñöôïc ñaët ôû moät nôi trang troïng, coù khi laø ñaàu 
moät cuoán soå nhaät kyù, moät aùn thö, coù khi ñöôïc treo trang troïng trong 
thö phoøng hoaëc phoøng khaùch... trong suoát naêm môùi aáy. Leã khai buùt laø 
moät phong tuïc trang nghieâm vaø thieâng lieâng vôùi mong muoán höôùng tôùi 
moät theá giôùi tinh thaàn roâng lôùn, baøy toû nguyeän voïng keû só laäp ngoân 
cao ñeïp cuûa ngöôøi trí thöùc tröôùc cuoäc ñôøi. 

(theo Toan AÙnh - Tín ngöôõng Vieät Nam) 

Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Office: Sao Mai Computer Center for the Blind
12B/C7 Hoang Hoa Tham street, Tan Binh district Ho Chi Minh City Viet Nam
tel: 84 8 849 5069.
Fax: 84 8 293 8300.
Email:
info@xxxxxxxxxxxxxxxx
Website:
www.saomaicenter.org

Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Cell-phone: 0989350014
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu

Other related posts: