[SMCC] triet ly banh chung, banh giay

TRI?T LÝ BÁNH CHUNG - BÁNH DÀY

? m?t vài dô th? Vi?t Nam hi?n d?i, nhu th? dô Hà N?i, ngu?i ta dã làm và bán 
bánh chung, bánh d?y h?ng ngày, nhu m?t th? hàng quà, d? ph?c v? cho th? hi?u
thích an quà c?a ngu?i dân dô th?. Quà là d? an choi, t?t nhiên cung có th? "an 
no quà", nhung v? b?n th? lu?n, quà là món an choi, an qua loa thôi, ch?
không ph?i là th? luong th?c th?c ph?m ch? y?u, h?ng ngày...

Trong phong t?c h?c và tâm (lý) h?c, ngu?i ta thu?ng phân bi?t hai c?p ph?m trù:

- Cái thiêng liêng/cái thông thu?ng (hay cái thiêng và cái t?c).

- Cái nghi l?/cái h?ng ngày.

Gi?a hai ph?m trù này, có m?t phép bi?n ch?ng chuy?n hóa l?n nhau.

Ví nhu xôi, v?n là luong th?c h?ng ngày c?a ngu?i Vi?t c? th?i d?i Dông Son - 
Âu L?c tr? v? tru?c (trong nhi?u di ch? Phùng Nguyên - Bàu Tró dã tìm th?y
chõ d? xôi b?ng d?t nung) cung nhu c?a các cu dân Thái-Mu?ng mi?n thung lung 
tru?c Cách m?ng Tháng Tám

V?i xu hu?ng "t? hóa" c?a nhà nông tr?ng lúa nu?c (do áp l?c dân s? và nhu c?u 
tang nang xu?t lúa), d?n dà ngu?i Vi?t th?i Lý, Tr?n và ngu?i Thái ngu?i
Mu?ng hôm nay h?ng ngày d?u dùng com t?. Ngu?i ta dành ch? xôi cho nh?ng ngày 
gi? ch?p, t?t nh?t, cu?i xin, ma chay... nghia là chuy?n hóa xôi thành món
an nghi l?.

Bánh chung bánh d?y ? dô th? th?i hi?n d?i dã thu?c ph?m trù cái h?ng ngày, hay 
nói cách khác, dã du?c gi?i thiêng.

Nhung ? th?i d?i Vi?t c? truy?n, và ch?ng nào dó, ? nông thôn Vi?t Nam cho d?n 
T?t xuân này, bánh chung bánh d?y v?n thu?c ph?m trù nghi l?. Ngu?i ta ch?
làm và dùng nó (dùng d? cúng, d? an, d? làm quà bi?u t?ng nhung thu?ng không d? 
bán) trong ngày T?t hay trong nh?ng ngày l? h?i (nhi?u làng d?ng b?ng B?c
B? có t?p t?c T?t, r?m tháng Giêng cúng và dùng bánh chung, l? h?i tháng Ba 
l?ch trang (M?ng 3, m?ng 6, m?ng 10...) cúng và dùng bánh d?y, chè kho).

Ngày tru?c, bánh d?y, bánh chung là nh?ng l? v?t và món an dân t?c. Bây gi? nó 
v?n còn là món an dân t?c dáng cho ta gìn gi? và trân tr?ng. Nhung xin nh?n
th?c l?i cho dúng m?c hon: Nó không ph?i là l? v?t và món an d?c dáo Vi?t Nam 
theo nghia ch? Vi?t Nam m?i có, m?i dùng.

Bà Á Linh, gi?ng viên tru?ng D?i h?c Su ph?m Ngo?i ng? Hà N?i là ngu?i Vi?t g?c 
Hoa, quê g?c ? T? Xuyên, theo ch?ng Vi?t Nam sang sinh s?ng và công tác
? Hà N?i t? m?y ch?c nam nay, nhân ngày t?t c? truy?n nam con Kh? (1980) dã cho 
tôi bi?t là ? T? Xuyên quê bà có lo?i bánh l? g?n gi?ng nhu "bánh Tét"
(bánh chung gói tròn nhu cái giò) và du?c g?i âm Hán Vi?t d?c là "tông bính" 
nhung âm Hán T? Xuyên d?c g?n nhu Téung pính.

Ông Ohayashi Taryo, giáo su nhân h?c van hóa tru?ng D?i h?c Tokyo trong bài báo 
cô dúc "V? th?n l?y tr?m gi?ng lúa" (Xem thông báo UNESCO tháng 12-1984,
s? chuyên d? v? "Nh?ng n?n van minh lúa g?o") l?i cho ta bi?t món bánh mochi 
r?t ph? bi?n và quan tr?ng c?a b?p an Nh?t B?n "du?c làm b?ng g?o n?p h?t
ng?n dem d? lên d?n khi chín m?m r?i dem giã nóng b?ng ch?y cho d?n khi thành 
b?t dính trong dó không còn phân bi?t du?c h?t n?a... Mochi dóng vai trò
quan tr?ng trong l? t?t, d?u nam m?i ?

Dó chính là bánh d?y v?i các lo?i hình to nh? khác nhau, du?c bày thành hàng 
trên bàn th? cúng t? tiên và sau dó du?c an v?i th? cháo d?c bi?t g?i là ojoni
trong b?a an nghi th?c sáng m?ng m?t T?t c?a ngu?i Nh?t.

Cho nên, xin nói l?i cho chính xác hon là bánh chung - bánh d?y là s?n ph?m d?c 
dáo c?a m?t vùng van minh lúa g?o r?ng l?n ? Dông á và Dông - Nam Á. T?t
nhiên Giáo su vi?n si Dào Th? Tu?n cho ta bi?t là lúa n?p có lo?i hình da d?ng 
nh?t và di?n hình nh?t là ? luu v?c sông H?ng. B?i v?y, noi dây phong phú
các l? v?t và món an du?c ch? t?o t? g?o n?p. Dù sao, bánh chung v?n là l? v?t 
và món an c? truy?n di?n hình nh?t c?a ngày T?t Vi?t Nam.

Tôi xin dua ra m?t minh gi?i van chuong: Bà con cô bác mi?n nam g?i bánh chung 
là bánh tét, ch? bánh tét này là ti?ng d?c ch?nh ki?u mi?n nam c?a bánh t?t.
Và nhân dây xin thanh toán m?t "ng? nh?n van hóa". Tho?t k? th?y, bánh chung 
không du?c gói vuông nhu bây gi? mà gói tròn nhu bánh Nam B?, g?i là dòn bánh
tét là hoàn toàn chính xác. Ngay gi? dây, xin các b?n ch? quá b? sang C? Loa, 
Dông Anh ngo?i thành Hà N?i thôi, v?n th?y bà con c? dô C? Loa gói bánh chung
nhu dòn bánh tét và v?n g?i nó là bánh chung, th?ng ho?c m?i gói thêm bánh 
chung vuông. Th? cho nên, cái tri?t lý gán bánh chung vuông tu?ng D?t, bánh
d?y tròn tu?ng Tr?i là m?t "ng? s? van hóa". Tr?i tròn d?t vuông là m?t tri?t 
lý Trung Hoa mu?n màng du?c h?i nh?p vào tri?t lý Vi?t Nam. Dó không ph?i
là tri?t lý dân gian Vi?t Nam. Nó không ph?i là Folklore (nguyên nghia: trí tu? 
dân gian) mà là Fakelore (trí tu? gi? dân gian).

Bánh chung tròn dài tu?ng Duong v?t, nhu cái chày, cái nõ. Bánh d?y tròn d?t 
t?a Âm v?t, nhu cái c?i, cái nu?ng.

Dó là tín ngu?ng và tri?t lý nõ-nu?ng-chày-c?i-chung-d?y c?a dân gian, c?a tín 
ngu?ng ph?n th?c dân gian. Ngay nhu khi dã gói bánh chung vuông, dân gian
ngày tru?c v?n có t?c l? bu?c hay ?p hai chi?c bánh m?t s?p m?t ng?a d?t trên 
bàn th? và khi bi?u h? hàng khách kh?a ngày tru?c dân gian cung gi? t?c bi?u
m?t c?p bánh chung (cung nhu tru?c d?y bao gi? dân ta cung mua m?t dôi chi?u) 
ch? không bao gi? t?ng m?t chi?c bánh chung (cung nhu không bao gi? mua m?t
chi?c chi?u). Nhân ti?n nói thêm: vi?c mua hay ch?t cây mía c? g?c c? ng?n d?t 
bên bàn th? v?i gi?i thích h?u th?c ngày sau dó là "g?y ch?ng c?a ông v?i"
v? nguyên ?y cung thu?c v? tín ngu?ng ph?n th?c.

Bánh chung gói ghém trong nó c? m?t n?n van minh nông nghi?p lúa g?o. Trong b?u 
khí van minh dó, ngu?i Vi?t Nam s?ng v?a hòa h?p (thích nghi t?i da và t?i
uu) v?a d?u tranh (bi?n d?i) v?i t? nhiên. Lá dong gói bánh là lá dong ri?ng 
l?y s?n c?a thiên nhiên. Cái bánh chung, là s?n ph?m c?a tr?ng tr?t và chan
nuôi Vi?t Nam: g?o n?p, d? xanh, hành, th?t l?n... Cái d?c s?c, d?c dáo c?a 
bánh chung không ph?i ch? là, th?m chí không ph?i ch? y?u là ? t?ng y?u t?
h?p thành cái bánh mà là ? co c?u c?a bánh, nó t?o nên nét khác bi?t trong hình 
kh?i, m?u s?c, huong v? c?a bánh chung so v?i các lo?i xôi d? và bánh n?p
khác. V?i g?o n?p, d? xanh, th?t l?n... có th? t?o nên m?y ch?c lo?i bánh xôi 
Vi?t Nam dùng h?ng ngày nhu quà và trong các d?p cu?i xin, gi?, t?t nhu l?
ph?m.

Huy?n tho?i quy công sáng t?o bánh chung bánh d?y cho Lang Liêu, m?t ngu?i con 
th? c?a vua Hùng, t? d?ng nu?c Vi?t Nam. Cung nhu "vua Hùng", "Lang Liêu"
là m?t "anh hùng van hóa", nó không h? hi?n h?u nhu m?t cá th? (cá nhân) nhung 
ch? t?n t?i trong công th? (c?ng d?ng) c?a nhân dân, dân t?c Vi?t Nam. Lang
Liêu có tài sáng t?o, làm ra bánh chung bánh d?y cho nên du?c nhu?ng ngôi, tr? 
thành "vua Hùng" m?i. Tuy cung là cha truy?n con n?i nhu xu hu?ng ph? quát
c?a l?ch s? loài ngu?i, nhung không truy?n cho con trai tru?ng (tru?c th? k? 
19, du?ng nhu Vi?t Nam không có t?p t?c này và sau dó cho mãi d?n th? k? 14,
15 (H? Quý Ly cung không nhu?ng ngôi cho con trai tru?ng là H? Nguyên Tr?ng mà 
cho con th? là H? Hán Thuong) nó v?n là m?t truy?n th?ng y?u, có xu hu?ng
ngo?i sinh) theo lý, cung không truy?n ngôi cho con trai c?a m?t bà ái phi nào 
theo tình, mà truy?n ngôi cho con nào hi?n tài, dó là s? k?t h?p gi?a truy?n
t? và truy?n hi?n, dó là s? hòa h?p lý tính th?i c? d?i...

Trong các cu?c thi tài thu? tru?c, mà ? dây là thi n?u c?, có bi?t bao ngu?i 
con c?a "vua Hùng" dã làm ra bi?t bao nhiêu món l?, l? m?t, l? mi?ng... nh?ng
son hào h?i v? ki?m t?n dâu dâu... Cái gi?i c?a "Lang Liêu", cái con m?t tinh 
d?i c?a "vua Hùng" cung là cái sáng giá trong b?ng giá tr? van hóa c?a dân
t?c dân gian là tìm cái phi thu?ng trong cái thu?ng thu?ng. Trong tâm lý thu?ng 
nghi?m, có thói quen chu?ng l?, ua c?a l?. Cái h?ng ngày thân quen, n?u
không bi?t cách nhìn, cách thu?ng th?c, cách bi?n d?i thành co c?u m?i t? nh?ng 
nhân t? quen thu?c thì d? tr? thành nhàm chán.

Tìm cái d?c bi?t trong nh?ng c?a l? thì nào có khó khan gì! Có kh? nang di?n t? 
cái phi thu?ng b?ng nh?ng cái bình thu?ng m?i là m?t tài nang d?c bi?t không
d? nh?n ngay du?c giá tr? vì c? tu?ng là không khó mà th?t ra r?t khó, vì nó 
dòi h?i s? th?u hi?u, s? di sâu tìm hi?u, s? nh?p th? r?t sâu trong lòng van
hóa và nhân dân...

GS. TR?N QU?C VU?NG
Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Home Phone: 7262214
Cell-phone: 0989350014
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu
Blog: 360.yahoo.com/nguyenhoangbaovu

Other related posts: