[SMCC] thoi tam quoc

Th?i k? Tam Qu?c (
Hoa ph?n th?:
??,
Hoa gi?n th?:
??,
Pinyin:
Sanguó) là m?t th?i k? trong
l?ch s? Trung Qu?c.
M?t cách chính xác theo khoa h?c thì nó b?t d?u vào nam
220
khi
nhà Ng?y
du?c thành l?p và k?t thúc nam
280
khi
Dông Ngô
s?p d? và
nhà Tây T?n
th?ng nh?t Trung Hoa. Tuy nhiên, nhi?u nhà s? h?c Trung Qu?c cung nhu nhi?u 
ngu?i dân khác cho r?ng th?i k? này b?t d?u nam
190
khi liên minh ch?ng
D?ng Trác
du?c thành l?p cu?i th?i
nhà Dông Hán.

 Nh?n xét chung

Tru?c dó, ph?n "không chính th?c" c?a giai do?n này, t? nam
190
d?n nam
220,
dã du?c dánh d?u b?i s? h?n lo?n c?a các cu?c giao tranh gi?a các phe phái 
trong r?t nhi?u khu v?c c?a Trung Hoa (ví d? các cu?c giao tranh c?a
Tào Tháo,
anh em Viên Thu?t - Viên Thi?u,
Tôn Kiên,
Luu Bi?u,
Luu B?,
D?ng Trác,
Lã B?,
gi?c khan vàng v.v.) Ph?n gi?a c?a giai do?n này, t? nam
220
d?n nam
263,
du?c dánh d?u b?i s? giao tranh quân s? và ngo?i giao c?a ba qu?c gia thù 
ngh?ch còn l?i là
Ng?y
(?),
Hán
(?) và
Ngô
(?). D? phân bi?t các qu?c gia này v?i các qu?c gia cùng tên nhung trong các 
th?i k? tru?c dó, ngu?i ta dã thêm vào: Ng?y là
Tào Ng?y
(??), Hán là
Th?c Hán
(??), và Ngô là
Dông Ngô
(??). Ph?n cu?i cùng c?a th?i k? này du?c dánh d?u b?ng vi?c Ngu? tiêu di?t 
Th?c (nam
263),
nhà Tây T?n
thay th? Ng?y (nam
265),
và T?n tiêu di?t Ngô (
280).

M?c dù tuong d?i ng?n, th?i k? l?ch s? này dã du?c ti?u thuy?t hóa trong van 
h?c và r?t n?i ti?ng ?
Trung Qu?c,
Nh?t B?n,
Tri?u Tiên
và
Dông Nam Á.
Nó du?c chuy?n th? thành các v? k?ch, ti?u thuy?t, truy?n dân gian, truy?n dã 
s? cung nhu trong phim ?nh, phim truy?n hình nhi?u t?p và trò choi di?n t?.
N?i b?t nh?t trong s? dó là tác ph?m
Tam Qu?c di?n nghia
c?a
La Quán Trung,
m?t tác ph?m hu c?u d?a ph?n l?n theo l?ch s?. Ghi chép l?ch s? chính th?c c?a 
th?i k? này là
Tam Qu?c Chí
c?a
Tr?n Th?,
v?i s? hi?u dính c?a
Bùi Tùng Chi
sau này.

Th?i k? Tam qu?c này cung là m?t trong nh?ng th?i k? d?m máu nh?t trong l?ch s? 
Trung Qu?c. Di?u tra dân s? cu?i th?i k?
nhà Dông Hán
cho con s? là kho?ng 56 tri?u ngu?i, trong khi dó di?u tra dân s? trong th?i k? 
d?u
nhà Tây T?n
(sau khi T?n th?ng nh?t Trung Qu?c) ch? còn kho?ng 16 tri?u ngu?i. Cho dù con 
s? th?ng kê có th? có sai s? l?n nhung hoàn toàn d? co s? d? nói r?ng m?t
s? ph?n tram l?n dân s? dã ch?t vì các cu?c chi?n tranh liên miên trong th?i k? 
này.
 S? s?p d? c?a nhà Dông Hán

Hàng lo?t các s? ki?n dã d?n d?n s? s?p d? c?a nhà Dông Hán và s? n?i lên c?a
Tào Tháo
là r?t ph?c t?p. Cái ch?t c?a
Hán Linh D?
tháng 5 nam
189
dã d?n d?n th?i k?
nhi?p chính
không ?n d?nh c?a
Hà Ti?n
v?n là D?i tu?ng quân và s? ph?c h?i c?a m?i b?t hòa gi?a các
ho?n quan
và các quan l?i khác. Sau khi Hà Ti?n b? Truong Nhu?ng, Doàn Khuê và nhóm
th?p thu?ng th?
gi?t thì b? tu?ng là
Viên Thi?u
dã th?m sát các ho?n quan trong tri?u. S? h?n lo?n trong tri?u dã m? du?ng cho 
th? s? Tây Luong là
D?ng Trác
t? mi?n tây b?c tr? v? kinh thành
L?c Duong
và ki?m soát toàn b? tri?u chính, m? d?u cho m?t cu?c n?i chi?n trên toàn lãnh 
th? Trung Hoa.

D?ng Trác liên ti?p s? d?ng muu k? b?c bách d? vua
Hán Thi?u D?
(Luu Bi?n) ph?i nhu?ng ngôi cho em là Tr?n Luu Vuong Luu Hi?p, t?c là
Hán Hi?n D?
và ph? Thi?u D? làm Ho?ng Nông Vuong r?i sau dó gi?t di. Nam
190
liên minh do
Viên Thi?u
c?m d?u dã n?i d?y ? các t?nh mi?n dông ch?ng l?i D?ng Trác. Du?i áp l?c này 
D?ng Trác ph?i mang
Hi?n d?
v? phía tây t?i
Tru?ng An
vào tháng 5 nam
191.
M?t nam sau dó ông ta b? con nuôi là
Lã B?
(L? B?) gi?t ch?t. T? dây Trung Qu?c b?t d?u tr?i qua nh?ng cu?c giao tranh 
quân s? trong nh?ng nam ti?p theo.

 Tào Tháo

Nam
191
dã có m?t s? th?o lu?n bí m?t trong liên minh v? vi?c dua ai lên n?i ngôi nhung 
các thành viên c?a liên minh d?n dà b? tiêu di?t ho?c ph?i b? ch?y. Chi?n
tranh th?c s? di?n ra khi
D?ng Trác
r?i b?
L?c Duong.
Tháng 8 nam
195
vua
Hi?n D?
ph?i r?i Tru?ng An b?t d?u m?t chuy?n du hành d?y nguy hi?m v? phuong dông d? 
tìm nh?ng ngu?i ?ng h?. Nam
196,
khi ông g?p Tào Tháo ? H?a Dô, ph?n l?n các d?i th? tranh giành quy?n l?c c? 
nh? dã b? thu ph?c hay tiêu di?t b?i các th? l?c l?n hon. D? ch? nhà Hán dã
b? chia s? gi?a m?t s? lãnh chúa l?n trong các khu v?c.
Viên Thi?u
chi?m ph?n trung tâm phía b?c bao g?m Thanh Châu, Tinh Châu, Ký Châu và U châu 
(khu v?c t?nh Hà B?c và ph? c?n hi?n nay), m? r?ng quy?n l?c lên phía b?c
sông
Hoàng Hà
ch?ng l?i
Công Tôn To?n,
là ngu?i chi?m gi? khu v?c biên gi?i phía b?c. Tào Tháo, ? phía nam c?a h? 
Viên, b? lôi cu?n vào cu?c chi?n v?i
Viên Thu?t
là ngu?i chi?m gi? vùng luu v?c sông Hoài (Hoài Nam) và
Luu Bi?u
? mi?n trung sông
Duong T?
(
Kinh Châu).
Xa hon v? phía nam là viên tu?ng tr?
Tôn Sách
(con Tôn Kiên) thi?t l?p quy?n l?c t?i khu v?c h? luu sông Duong T? (
Giang Dông).
V? phía tây,
Luu Chuong
chi?m
Ích Châu
trong khi dó
Hán Trung
và khu v?c tây b?c b? chi?m gi? b?i m?t s? các lãnh chúa nh? nhu Truong L?, 
Truong Tú, Hàn To?i, Mã D?ng.

Tào Tháo, sau này là ngu?i sáng l?p nhà
nhà Ng?y,
dã n?i binh mùa dông nam
189.
Ông dã thu du?c kho?ng 300.000 quân
Khan Vàng
cung nhu m?t lo?t các nhóm quân s? có ngu?n g?c b? t?c vào quân d?i c?a mình. 
Nam
196
ông ta thi?t l?p kinh dô cho nhà Hán ?
H?a Xuong
(H?a Dô) và phát tri?n nông nghi?p trên co s? s? d?ng s?c lính d? tang thêm 
luong th?o cho quân d?i. Sau khi tiêu di?t Viên Thu?t nam
197
và các lãnh chúa mi?n dông nhu gi?t
Lã B?
(
198)
và làm suy y?u
Luu B?
(
199-
200)
?
T? Châu
trong m?t s? k? ti?p nhanh chóng, Tào Tháo nh?m s? chú ý c?a ông ta vào phía 
b?c t?i
Viên Thi?u,
ngu?i trong cùng nam dó dã tiêu di?t k? thù phía b?c c?a mình là
Công Tôn To?n.

Sau nhi?u tháng l?p k? ho?ch, hai bên dã giao tranh t?i
Quan D?
nam
200.
Vu?t qua d?i quân dông d?o hon c?a h? Viên (300.000 ngu?i so v?i hon 200.000 
quân c?a Tào Tháo), Tào Tháo dã dánh b?i ông ta và làm tan rã quân mi?n b?c.
Nam
202,
Tào Tháo giành hoàn toàn th? ch? d?ng sau cái ch?t c?a Viên Thi?u và s? chia r? 
c?a ba con trai ông ta d? ti?n lên phía b?c sông
Hoàng Hà.
Ông ta chi?m
Nghi?p thành
nam
204
và xâm chi?m các t?nh Ký Châu, Tinh Châu, Thanh Châu và U Châu. Cu?i nam
207,
sau nh?ng chi?n d?ch nh? ch?ng l?i ngu?i
Ô Hoàn
(??), Tào Tháo dã giành du?c s? th?ng linh không th? tranh cãi d?i v?i mi?n 
d?ng b?ng
Hoa B?c
g?m các t?nh nhu Liêu Ninh,
Son Tây,
N?i Mông và B?c Kinh ngày nay.

Sau khi liên minh v?i Viên Thi?u b? tan v?,
Luu B?
ph?i ch?y v? Kinh Châu nuong náu du?i tru?ng
Luu Bi?u.

 Tr?n Xích Bích và k?t qu?
Noi t?ng di?n ra tr?n Xích Bích
Phóng l?n
Noi t?ng di?n ra
tr?n Xích Bích

Nam
208,
Tào Tháo dua quân v? phía nam v?i ý d?nh nhanh chóng th?ng nh?t d? ch?. Con Luu 
Bi?u là Luu Tôn d?u hàng, dâng d?t Kinh Châu, Tuong Duong cho h? Tào và
Tào Tháo dã có th? tri?n khai m?t l?c lu?ng th?y quân l?n t?i
Giang Lang.
Tuy nhiên,
Tôn Quy?n
-ngu?i k? nhi?m Tôn Sách t?i Giang Dông và Luu B? sau khi ch?y qua H? Kh?u, 
Giang H? v?n ti?p t?c ch?ng c?. Muu si c?a Tôn Quy?n là
L? Túc
d?m b?o cho liên minh v?i Luu B?, là ngu?i dã thua ch?y t? phía b?c. Liên quân 
c?a hai nhà kho?ng 50.000 ngu?i giao tranh v?i th?y quân c?a Tào Tháo kho?ng
200.000 ngu?i t?i
Xích Bích
vào mùa dông. Sau vài giao tranh nh?, cu?c t?n công b?ng
h?a công
dã là dòn dánh quy?t d?nh làm quân Tào Tháo tan v?, và bu?c ông ta ph?i rút 
ch?y h?n lo?n v? phuong b?c. Chi?n th?ng c?a liên quân t?i Xích Bích là d?m
b?o cho s? s?ng còn c?a Luu B? và Tôn Quy?n và là co s? d? hình thành nên hai 
vuong tri?u Th?c và Ngô.

Sau khi ch?y v? phía b?c, Tào Tháo thu ph?c các khu v?c ? mi?n tây b?c nam
211
và c?ng c? quy?n l?c c?a mình. Ông tang nhanh ch?c v? cung nhu s?c m?nh, cu?i 
cùng d?t d?n tu?c phong Ng?y vuong nam
217.
Luu B? t?n công vào
Ích Châu
và nam
214
thay th? Luu Chuong cai tr? khu v?c này, giao cho
Quan Vu
cai qu?n Kinh Châu. Tôn Quy?n, trong nh?ng nam sau dó b? vu?ng b?n v?i vi?c 
ch?ng l?i Tào Tháo t?i mi?n dông nam ?
H?p Phì,
bây gi? b?t d?u chú ý t?i Kinh Châu và mi?n trung sông Duong T?. S? b?t hòa 
gi?a hai qu?c gia liên minh này ngày càng tang lên. Nam
219,
sau khi Luu B? chi?m du?c Hán Trung và Tuong Duong t? Tào Tháo, d?i tu?ng c?a 
Ngô là L? Mông dã vây kh?n Quan Vu ?
Phàn Thành
và tái chi?m Kinh Châu.

 Chia ba Trung Qu?c

D?u nam
220,
Tào Tháo ch?t, tháng mu?i nam dó con ông là
Tào Phi
ph? b? vua Hi?n D?, k?t thúc nhà Hán. Ông ta d?t qu?c hi?u là
Ng?y
và lên ngôi t?i
L?c Duong.
Nam
221,
Luu B? xung là vua nhà Hán, nh?m m?c dích khôi ph?c nhà Hán. (Qu?c gia này 
trong s? sách g?i là "Th?c" hay "Th?c-Hán".) Trong nam dó, Ng?y ban cho Tôn 
Quy?n
tu?c hi?u Ngô vuong. M?t nam sau, quân d?i Th?c-Hán tuyên b? chi?n tranh v?i 
Ngô và giao tranh v?i quân Ngô t?i
tr?n Di Lang.
T?i
Hào Dình,
Luu B? b? tu?ng c?a Tôn Quy?n là
L?c T?n
dánh b?i và ph?i lui quân v? Th?c, sau dó m?t nam
222
t?i thành
B?ch D?.
Sau cái ch?t c?a Luu B?, Th?c và Ngô h?i ph?c hòa bình d? ch?ng Ng?y, t?o nên 
s? ?n d?nh c?a tr?c ba qu?c gia. Nam
229,
Tôn Quy?n t? ch?i công nh?n nhà Ng?y c?a Tào Phi và lên ngôi hoàng d? t?i
Vu Xuong.

Ph?n l?n mi?n b?c hoàn toàn thu?c nhà Ng?y, trong khi dó Th?c chi?m mi?n tây 
nam và Ngô chi?m mi?n trung tâm phía nam và phía dông. Biên gi?i phía ngoài
c?a ba qu?c gia này b? gi?i h?n b?i ?nh hu?ng c?a n?n van minh Trung Hoa. Ví 
d?, ki?m soát v? chính tr? c?a nhà Th?c trên biên gi?i phía nam c?a mình b?
gi?i h?n b?i các b? l?c
ngu?i Thái
trong t?nh
Vân Nam
và
Myanma
ngày nay.

 Dân s?

V? dân s?, nhà Ng?y là m?nh nh?t, qu?c gia này có hon 660.000 h? gia dình và 
4.400.000 ngu?i trong ph?m vi biên gi?i c?a mình. Nhà Th?c có dân s? 940.000
ngu?i và Ngô có 2.300.000 ngu?i. Vì v?y, nhà Ng?y chi?m hon 58% dân s? và 
kho?ng 40% di?n tích. V?i nh?ng ngu?n l?c này, nhà Ng?y có th? có t?i 400.000
quân trong khi nhà Th?c và Ngô có th? có 100.000 và 230.000 quân tuong ?ng: 
kho?ng 10% dân s?. Liên minh Th?c-Ngô ch?ng l?i nhà Ng?y là m?t liên minh quân
s? ?n d?nh; biên gi?i c?a ba qu?c gia này g?n nhu không thay d?i trong hon 40 
nam.

 Thuong m?i và v?n t?i

Trong thu?t ng? kinh t? s? phân chia th?i Tam Qu?c ph?n ánh m?t th?c t? du?c 
kéo dài d?n t?n sau này. Th?m chí trong th?i
nhà B?c T?ng,
b?y tram nam sau th?i k? Tam Qu?c, có th? nghi v? Trung Hoa nhu là m?t th?c th? 
c?a ba th? tru?ng khu v?c l?n. (Tình tr?ng c?a mi?n tây b?c thì hoi mâu
thu?n, vì nó du?c liên k?t b?i khu v?c tây b?c và mi?n
T? Xuyên).
S? phân chia d?a lý nhu v?y du?c nh?n m?nh b?i m?t th?c t? là t?t c? các tuy?n 
giao thông chính gi?a ba khu v?c l?n d?u là nhân t?o:
D?i V?n Hà
("Kênh dào vi d?i") liên k?t mi?n b?c và mi?n nam, vi?c v?n chuy?n qua
Tam Hi?p
trên
sông Duong T?
liên k?t nam Trung Hoa v?i T? Xuyên và
con du?ng hành lang
(gallery road) n?i T? Xuyên v?i mi?n tây b?c. S? chia c?t thành ba th?c th? 
riêng r? này là hoàn toàn t? nhiên và th?m chí du?c tiên doán tru?c b?i nh?ng
nhà chính tr? nhu
Gia Cát Lu?ng
(Xem thêm
K? ho?ch Long Trung
???).

 C?ng c?

Nam
222,
con Luu B? là
Luu Thi?n
lên ngôi k? nghi?p cha. Th?t b?i c?a Luu B? t?i Di Lang k?t thúc th?i k? thù 
d?ch gi?a Ngô và Th?c và c? hai t?n d?ng co h?i này d? t?p trung vào nh?ng
v?n d? trong nu?c cung nhu d? d?i phó v?i nhà Ng?y. D?i v?i Tôn Quy?n, chi?n 
th?ng này cung k?t thúc s? e ng?i c?a ông v? vi?c nhà Th?c m? r?ng v? phía
Kinh Châu và ông có th? nhòm ngó t?i các b? t?c thi?u s? ? phía dông nam, là 
nh?ng b? t?c mà ngu?i Hán g?i chung là "Son Vi?t" (xem thêm
ngu?i Vi?t (ti?ng Hoa)
và
Vi?t (ti?ng Hoa)
(?, ?, ?)). Nam
234
ông ta dã dè b?p các b? l?c n?i d?y. Trong nam này, mu?i v?n quân Son Vi?t ph?i 
d?u hàng
Gia Cát C?n
sau ba nam b? bao vây ?
Dan Duong
(??). Trong s? này, b?n v?n ngu?i
Man Di
dã b? b?t di lính cho nhà Ngô. Trong khi dó nhà Th?c cung g?p s? ch?ng c? c?a 
b? t?c b?n x? ? phía nam. B? t?c
Di
(??) ? phía tây nam dã n?i d?y ch?ng nhà Hán, chi?m gi? Ích Châu. Gia Cát 
Lu?ng, d? tránh th? hai d?u d?i d?ch, dã d?n ba cánh quân ti?n dánh b? t?c Di.
Quân d?i c?a ông dã dánh m?t s? tr?n v?i vua ngu?i Man là
M?nh Ho?ch,
cu?i cùng M?nh Ho?ch dã ph?i d?u hàng. Nh?ng ngu?i th? dân (theo cách g?i c?a 
ngu?i Hán) du?c phép cu trú t?i kinh dô nhà Th?c ?
Thành Dô
nhu nh?ng công dân chính th?c và ngu?i Di cung ph?i di lính cho nhà Th?c.

 Gia Cát Lu?ng t?n công mi?n b?c

Vào cu?i cu?c chinh chi?n mi?n nam c?a
Gia Cát Lu?ng,
liên minh Th?c-Ngô dang hung th?nh và nhà Th?c Hán có th? dem quân lên phía 
b?c. Nam
227
Gia Cát Lu?ng dem quân d?n
Hán Trung,
m? d?u cho nh?ng tr?n dánh v?i nhà Ng?y ? phía tây b?c (Xem
Gia Cát Lu?ng b?c ph?t).
Nam sau, ông cho tu?ng
Tri?u Vân
(??), hay T? Long (??), t?n công t?
Tà C?c
d? nghi binh trong khi t? mình d?n quân d?n
K? Son.
Quân tiên phong c?a
Mã T?c
tuy nhiên dã b? dánh b?i t?i
Nhai Dình
và quân Th?c ph?i rút lui. Trong sáu nam ti?p theo Gia Cát Lu?ng dã vài l?n dem 
quân ti?n ra b?c nhung s? h?n ch? v? luong th?o dã không làm ông thành công.
Nam
234
ông dem quân l?n cu?i t?n công ra b?c, dánh v?i quân Ng?y t?i
V? Nam
? phía nam sông
V? Th?y.
Vì cái ch?t d?t ng?t c?a ông, quân Th?c l?i ph?i rút lui.

 Ngô và s? phát tri?n c?a mi?n nam

Trong th?i gian nh?ng cu?c dánh l?n c?a Gia Cát Lu?ng ra mi?n b?c thì nhà Ngô 
luôn luôn ph?i d? phòng ch?ng l?i s? xâm l?n c?a nhà Ng?y. Khu v?c quanh
H?p Phì
thu?ng xuyên du?i áp l?c c?a Ng?y k? t? sau tr?n Xích Bích và là chi?n tru?ng 
cho nh?ng tr?n giao tranh c? nh? hon. Do lo s? chi?n tranh nhi?u ngu?i dân
dã ph?i di cu t?i mi?n nam sông Duong T?. Sau cái ch?t c?a Gia Cát Lu?ng, nh?ng 
cu?c t?n công vào khu v?c Hoài Nam dã tang lên nhung không có k?t qu? gì,
nhà Ng?y không th? phá v? phòng tuy?n c?a quân Ngô trên sông, k? c? pháo dài
Nhu Tu
(??, Xuru).

Th?i gian cai tr? kéo dài c?a Tôn Quy?n là kho?ng th?i gian sung túc nh?t c?a 
qu?c gia này. Vi?c di dân t? phía b?c và "gi?i quy?t xong" các b? l?c thi?u
s? Man Di dã làm tang nhân l?c cho nông nghi?p, d?c bi?t là ? h? luu sông Duong 
T?. V?n t?i du?ng sông phát tri?n, v?i s? ra d?i c?a các kênh
Chi?t Dông
và
Giang Nam.
Thuong m?i v?i Th?c phát tri?n, v?i m?t s? luu thông l?n c?a bông t? Th?c và s? 
phát tri?n c?a
d? tráng men
và công ngh? luy?n kim. V?n t?i bi?n dã du?c hoàn thi?n hon d? có th? d?n du?c
Mãn Châu
và d?o
Dài Loan.
V? phía nam, các thuong nhân Ngô dã d?n
Luy Lâu
và
Phù Nam).
V?i s? phát tri?n c?a kinh t? thì van hóa, ngh? thu?t cung phát tri?n theo. T?i 
d?ng b?ng sông Duong T?, nh?ng ?nh hu?ng d?u tiên c?a
Ph?t giáo
dã xu?t hi?n ? phía nam
L?c Duong.
(Xem
Ph?t giáo ? Trung Qu?c)

 Nhà Ng?y s?p d?

T? nh?ng nam cu?i th?p niên
230,
nh?ng r?n n?t dã xu?t hi?n và ngày càng tr? lên rõ nét hon gi?a h? Tào lúc dó 
dang cai tr? và h? Tu Mã. Sau cái ch?t c?a
Tào Tu?n
(Tào Du?), ch? nghia bè phái dã rõ nét hon gi?a quan nhi?p chính
Tào S?ng
và t?ng ch? huy quân d?i
Tu Mã Ý.
C?n th?n hon, Tào S?ng dã d? cho nh?ng ngu?i thân c?n n?m gi? các ch?c v? quan 
tr?ng và lo?i b? h? Tu Mã, mà ông cho là m?i de d?a. S?c m?nh c?a h? Tu Mã,
m?t trong nh?ng dòng h? d?a ch? l?n ? Trung Qu?c th?i Hán, dã du?c tang thêm 
b?i nh?ng chi?n th?ng quân s? c?a Tu Mã Ý. Ngoài ra, Tu Mã Ý còn là m?t nhà
chi?n lu?c và chính tr? n?i ti?ng. Nam
238
ông dánh b?i cu?c n?i d?y c?a
Công Tôn Uyên
và dua vùng
Liêu Dông
v? du?i s? ki?m soát c?a trung uong. Cu?i cùng, ông vu?t qua Tào S?ng trong trò 
choi quy?n l?c. N?m l?y co h?i, nhân lúc nh?ng ngu?i thu?c phe hoàng gia
di vi?ng
Cao Bình lang,
Tu Mã Ý làm d?o chính ? L?c Duong, ép l?c lu?ng c?a Tào S?ng r?i kh?i chính 
quy?n. R?t nhi?u ngu?i ph?n d?i v? vi?c quy?n l?c nghiêng v? gia dình Tu Mã
quá nhi?u; n?i ti?ng nh?t là
Trúc Lâm Th?t Hi?n.
M?t trong b?y ngu?i này,
Kê Khang,
dã b? gi?t nhu là m?t ph?n c?a s? thanh l?c sau khi Tào Phuong th?t th?.

Sau khi Tu Mã Ý ch?t, các con là
Tu Mã Su
và
Tu Mã Chiêu
ti?p t?c c?m quy?n ? Ngu?. Vi?c dánh d?p nh?ng l?c lu?ng kháng c? trong nu?c 
Ngu? nhu Vô K? Ki?m, Gia Cát D?n và ch?ng l?i cu?c xâm l?n c?a d?i tu?ng Khuong
Duy bên Th?c càng khi?n th? l?c c?a h? Tu Mã thêm m?nh. Vi?c tiêu di?t Th?c 
(263), tuy trên danh nghia là Ng?y di?t nhung th?c ch?t là do T?n vuong Tu
Mã Chiêu.

Nam 264, Tu Mã Chiêu ch?t, con là Tu Mã Viêm lên thay tu?c T?n vuong. Không lâu 
sau, Viêm ph? b? Ng?y Nguyên d? Tào Hoán lên làm vua, t?c là
T?n Vu d?
(265-290).

 Nhà Th?c Hán s?p d?

Sau cái ch?t c?a Gia Cát Lu?ng, v? trí
Th?a tu?ng
c?a ông l?n lu?t do Tu?ng Uy?n, Phí Vi và D?ng Doãn d?m nh?n. Sau nam
258,
chính tru?ng nhà Th?c Hán ngày càng b? ki?m soát b?i các ho?n quan và tham 
nhung tràn lan, di?n hình là Hoàng H?o.

Cho dù có nh?ng c? g?ng d?y ngh? l?c t?
Khuong Duy,
h?c trò c?a Gia Cát Lu?ng, nhà Th?c Hán không th? giành du?c chi?n th?ng quy?t 
d?nh tru?c nhà Ng?y. Tám cu?c t?n công khi du?c khi thua, nhung không l?n
chi?m du?c d?t dai c?a Ng?y và khi?n l?c lu?ng c?a Th?c b? hao mòn.

Nam
263,
quân Ng?y t?n công b?ng ba cánh quân và quân Th?c ph?i rút lui kh?i
Hán Trung.
Khuong Duy lui v?
Ki?m Các
t? th?. Tu?ng Ng?y
D?ng Ng?i
cùng v?i con trai, ngu?i dã dem quân c?a mình t?
Âm Bình
qua nh?ng khu v?c du?c cho là không th? vu?t qua - dã ti?n công dánh b?i
Gia Cát Chiêm
de d?a Thành Dô. Mùa dông nam dó, kinh dô Thành Dô th?t th?, vua
Luu Thi?n
d?u hàng. Khuong Duy lúc dó dang ? Ki?m Các du?c l?nh d?u hàng. Khuong Duy d?n 
hàng tu?ng Ng?y
Chung H?i.
M?c dù ông dã c? g?ng gây chia r? các tu?ng Ng?y d? th?c hi?n m?t cu?c
d?o chính,
khôi ph?c l?i nhà Th?c Hán nhung n?a ch?ng do b?nh tim tái phát nên ông ph?i dã 
t? sát ngay gi?a tr?n dánh cu?i, k?t thúc s? kháng c? cu?i cùng c?a nhà
Th?c. Nhà Th?c Hán k?t thúc sau 43 nam t?n t?i.

 Nhà Ngô s?p d?

Sau cái ch?t c?a Tôn Quy?n nam
252,
không có ngu?i k? t?c x?ng dáng, nhà Ngô b?t d?u di xu?ng. Trong nu?c, quy?n 
th?n dánh nhau l?c d?c khi?n n?i b? thêm suy y?u. Nh?ng cu?c áp ch? thành công
do
Tu Mã Su
và
Tu Mã Chiêu
ti?n hành tru?c các cu?c n?i lo?n ? khu v?c Hoài Nam (lãnh th? Ngu?) dã làm 
gi?m ?nh hu?ng c?a nhà Ngô.

Sau khi C?nh d? Tôn Huu ch?t, Tôn H?o lên thay l?i là ngu?i tàn b?o d?c ác 
khi?n nhân tâm thêm chia lìa.

Nam
269
Duong H?u, tu?ng nhà T?n t?i mi?n nam, b?t d?u chu?n b? xâm chi?m nu?c Ngô b?ng 
vi?c xây d?ng h?m d?i và hu?n luy?n th?y quân t?i T? Xuyên du?i quy?n
Vuong Nhung.
B?n nam sau,
L?c Kháng,
v? tu?ng gi?i cu?i cùng c?a nhà Ngô ch?t, nu?c Ngô không còn tu?ng tài. K? 
ho?ch xâm chi?m c?a nhà T?n cu?i cùng dã di?n ra vào mùa dông nam
279.
Tu Mã Viêm ra l?nh t?n công b?ng 5 cánh quân d?ng th?i d?c theo sông Duong T? 
t? Ki?n Khang t?i Giang Lang trong khi h?m d?i t? T? Xuyên xuôi dòng t?i Kinh
Châu du?i s? ch? huy c?a các tu?ng
D? D?,
Vuong Tu?n. Tru?c các cu?c t?n công mãnh li?t c?a quân T?n, l?c lu?ng nhà Ngô 
tan rã và
Ki?n Khang
m?t vào tháng 3 nam
280.
Tôn H?o d?u hàng, dóng l?i m?t th? k? chia c?t d?y bi?n d?ng.
 Nh?ng tr?n chi?n l?n
List of 9 items
. Tr?n B?n Hà
(191) gi?a Viên Thi?u và Công Tôn To?n.
. Tr?n Quan D?
(200) gi?a Tào Tháo và Viên Thi?u.
. Tr?n Xích Bích
(208) gi?a liên quân Tôn-Luu và Tào Tháo.
. Tr?n Di Lang
(223) gi?a Luu B? và L?c T?n c?a nhà Ngô.
. Th?t c?m M?nh Ho?ch
(Gia Cát Lu?ng nam chinh)
. L?c xu?t K? Son
(Gia Cát Lu?ng b?c ph?t)
. C?u ph?t Trung Nguyên
(Khuong Duy b?c ph?t)
. Tr?n Hào Dình
gi?a Tu Mã Ý và Gia Cát Lu?ng.
. Tr?n V? Nam
(234) gi?a Tu Mã Ý và Gia Cát Lu?ng.
list end





Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam

Home Phone: 7262214
Cell-phone: 0989350014
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
MSN ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu
Blog: 360.yahoo.com/nguyenhoangbaovu

Other related posts: