tho, ca ve quang tri

  THO, CA DAO, T?C NG? VÀ BÀI THO HAY V? QU?NG TR? 
 

a. Ca dao t?c ng? câu d? 

T?c ng? và câu d? là hai th? lo?i suy lý ph? bi?n ? Qu?ng Tr? . Cung nhu ? các 
noi khác, t?c ng? Qu?ng Tr? du?c phân làm hai ti?u lo?i: 

o       Các câu ph?n ánh kinh nghi?m c?a nhân dân v? th?i ti?t và s?n xu?t. 

o       Các câu ph?n ánh kinh nghi?m c?a nhân dân v? d?i s?ng xã h?i. 

Nhìn chung, kinh nghi?m c?a nhân dân ? dau cung tuong t? nhu nhau. ? Qu?ng Tr? 
có nh?ng câu t?c ng? ph?n ánh kinh nghi?m c?a nhân dân v? th?i ti?t nhu sau: 
Ch?p ngã C?n Tiên; Mua li?n m?t tr?; ho?c : S?m D?u mâu không c?u cung d?n. 

L?i có nh?ng câu d? c?p d?n s?n v?t d?c bi?t c?a t?ng d?a phuuong. Chính qua 
nh?ng câu t?c ng? này, chúng ta l?i càng hi?u sâu s?c hon van hoá v?t ch?t c?a 
vùng d?t Qu?ng Tr?: 

-Nem ch? Sãi, v?i La Vang 

-Khoai quán Ngang, d?u tràm D?i N?i 

-G?o Phu?c Di?n, chiêng S?c T? 

- Khoai t? Trà Bát, qu?t ch? Sông 

-Cá b?ng Bích La, gà Tr?i L?c... 

Kinh nghi?m v? d?i s?ng xã h?i có nh?ng câu th?t xác dáng và th?c t?: 

-Ch?y lóc xóc không b?ng góc vu?n 

-Nhi?u ngh? cá trê húp nác(nu?c) 

Ngu?i mi?n núi cung bày t? kinh nghi?m c?a h?: 

- D?ng mau phai nhu hoa Toang-a-rát 

- D?ng chóng b?c nhu vôi 

- Xách b?u ph?i xem quai 

- D?u con ph?i xem v?i bu?c 

- Làm c? ph?i xem cán n?m 

V? hình th?c ngh? thu?t, các câu t?c ng? ? Qu?ng Tr? thu?ng h?p v?n theo l?i 
yêu v?n ch? không theo l?i cu?c v?n. 

Câu d? Qu?ng Tr? có th? phân thành nh?ng ti?u lo?i: 

-V? nh?ng b? ph?n co th? c?a con ngu?i 

-V? nh?ng h?at d?ng c?a con ngu?i 

-V? các con v?t 

-V? các lo?i cây trái 

-V? các s? v?t hi?n tu?ng khác. 

Qua nh?ng câu d? ?y, ta th?y du?c s? tinh vi trong nh?ng nh?n xét v? s? v?t, 
con v?t s?ng c?nh ngu?i, nhu d? v? con gà tr?ng: 

D?u r?ng, duôi ph?ng cánh tiên 

Ngày nam b?y m? t?i ng? riêng m?t mình. 

Ho?c con chó : 

Khen ai nho nh? 

M?t t? nhu guong 

T?i tr?i nhu m?c 

Bi?t ngu?i thuong ra chào 

Có nhi?u khi s? liên tu?ng vô cùng sâu s?c. D? v? cau, tr?u, v?i có câu: 

Hai cây cao dã nên cao 

M?t ngu?i du?i rào xa dã nên xa 

Ba ngu?i h?p l?i m?t nhà 

K?t duyên phu ph? duyên dà m?n duyên 

Có th? nói s? thông minh dí d?m, óc nh?n xét tinh vi c?a ngu?i Qu?ng Tr? d?u 
du?c th? hi?n trong câu d?: 

Da non mà b?c l?y xuong 

L?a cháy trên d?u chúa ch?ng thuong 

Dêm nam canh tiêu hao mình thi?p 

Nghi d?n do?n tru?ng nu?c m?t nh? sa 

( Cây dèn sáp) 

M?t m? sinh d?ng ngàn con 

Trai có gái có , tài khôn rõ ràng 

M?t tr?i dã x? vàng vàng 

Con xa ngái m? l?i càng thuong thay 

Cách nhau dã b?n nam ngày 

Con l?i g?p m? m?ng thay là m?ng 

(Phiên ch? Cam L?) 

M?t s? câu d? khác theo l?i "d? t?c gi?ng thanh" cung thu?ng du?c nhân dân 
Qu?ng Tr? v?n d?ng d? sáng tác. 

Các lo?i tr? tình 

Ca dao dân ca là th? lo?i tr? tình, ph?n ánh m?t cách trung th?c tâm tình c?a 
ngu?i dân vùng này. 

Cao dao Qu?ng Tr? th? hi?n tình yêu dôi l?a thu?ng nh? nhàng. Tình c?m trai gái 
không b?c l? m?t cách l? li?u mà kín dáo, tuy không kém ph?n mãnh li?t: 

Ch?p cho?ng bóng trang em xem chua rõ 

Ch?p cho?ng bóng dèn em ngó chua tu?ng 

Dáng ai nhu dáng ngu?i thuong 

Không vô dây phân gi?i m?t dôi du?ng cho em hay 

Tuy nhiên, du?i ch? d? phong ki?n, d?o lý Kh?ng M?nh v?n là d?o lý làm co s? 
cho các cu?c hôn nhân. H? yêu nhau nhung ngu?i con gái không th? hoàn toàn t? ý 
l?a ch?n ý trung nhân c?a mình. Dó là nguyên nhân làm n?y sinh  nhi?u t?n  bi 
k?ch  trong xã h?i ? Qu?ng Tr? ngày tru?c: 

Th?t ra t?i dâu d? thi?p s?u t?i dó 

Cu?c chung tình chàng chua rõ b?y lâu 

Vì ai xê vô l?t ván tháo c?u 

Trai say d?i gái, gái th?m s?u d?i duyên. 

Ngoài các câu ca dao th? hi?n tình yêu trai gái, nh?ng n?i dung khác c?a ca dao 
là quan h? gia dình và các m?i quan h? ph?c t?p khác trong xã h?i. Trong n?i 
dung này, ca dao Qu?ng Tr? cung có nh?ng nét tuong d?ng v?i ca dao c?a nh?ng 
vùng khác trong nu?c. 

D?i v?i quê huong, tình c?m c?a ngu?i dân Qu?ng Tr? th?t g?n bó, thi?t tha. D?t 
Qu?ng Tr? v?n là d?t tán hon d?t t?. Chi?n tranh và hoàn c?nh l?ch s? l?i gây 
s? m?t mát, qua phân trên vùng d?t gian kh? này. Có l? vì lý do dó nên  tâm 
tình  c?a ngu?i dân d?i v?i quê nghèo th?t thi?t tha, c?m d?ng: 

Ai v? Dông Hà, ai qua Cam L? 

Ai v? Gia D?, ai d?n Gio Linh 

Ai v? Tri?u Phong Qu?ng Tr? quê mình 

Cho em nh?n g?i chút tình nh? thuong. 

Kháng chi?n ch?ng ngo?i xâm là m?t n?i dung khá quan tr?ng. Qua hai cu?c kháng 
chi?n ch?ng Pháp và M?, ca dao dân ca Qu?ng Tr? v?n không ng?ng phát tri?n d? 
dáp ?ng yêu c?u c?a th?i d?i. Cu?c kháng chi?n ch?ng Pháp dã v? nên nh?ng trang 
s?  oai hùng c?a dân t?c, cho Qu?ng Tr? mà các d?a danh Tri?u Son, Ba Lòng, Nhu 
L? là nh?ng noi tiêu bi?u cho phong trào kháng Pháp. Nh?ng noi khác cung dã 
t?ng in d?u chi?n tranh tàn phá nhu dãy Tru?ng Son, sông Th?ch Hãn, Bích La 
Dông, An Hoà, D?i  Hào, Phuong Ng?n: 

Ai v? Bích La Dông kh?i lòng dau xót ru?t 

Ai v? An Hoà kh?i h?m h?c thù Tây 

M? m? cha ông h?n cho xe x?i, xe cày 

Bao nhiêu oan h?n nu?c m?t nghi l?i tram d?ng nghìn cay cam thù. 

C?n ghi nh?n là dân ca cung theo th?i s? mà chuy?n bi?n, phát tri?n. Hò d?ch 
v?n ? Nhu L? v?n là bi?n di?u c?a hò mái nhì nhung vang xa nhu ti?ng ngân vút 
cao m?nh m? phát ra t? con tim yêu nu?c n?ng nàn. Ti?ng hò Nhu L? là nét d?c 
dáo trong  dân ca kháng chi?n Qu?ng Tr?, nó dã phát huy tác d?ng trong th?i k? 
kháng chi?n ch?ng Pháp. 

Trong th?i k? ch?ng M?, ti?ng hò kháng chi?n l?i du?c d?p vang xa. Nhi?u câu hò 
hai bên b? sông B?n H?i nói lên ni?m u?c v?ng d?t nu?c th?ng nh?t. Chính ? vùng 
này dã hình thành nên m?t b? ph?n van h?c dân gian mang nh?ng d?c di?m riêng 
c?a m?t vùng d?t b? chia c?t. 

Sông Hi?n Luong bên b?i, bên l? 

C?u Hi?n Luong bên nh? bên thuong 

Bao gi? gi?c M? h?t phuong 

B?c Nam sum h?p con du?ng vô ra. 

Chi?n d?u d? th?ng nh?t, d? du?c s?ng t? do, d?c l?p trên quê huong là ni?m tin 
mãnh li?t c?a ngu?i dân Qu?ng Tr? th? hi?n rõ t? th?i kháng chi?n ch?ng Pháp 
d?n th?i ch?ng M?. Ca dao dân ca Qu?ng Tr? dã ph?n ánh m?t cách sinh d?ng ý chí 
và  tâm tình thi?t tha ?y. 

Xét ngh? thu?t ca dao dân ca vùng này, ta s? th?y nh?ng nét chung cung nhu nét 
riêng trong hình th?c sáng tác. Th? l?c bát và song th?t l?c bát r?t ph? bi?n 
do phù h?p v?i th? lo?i hò mái nhì và hò giã g?o. Dó là hai lo?i hò r?t  du?c 
dân  Tr? Thiên ua chu?ng. 

Tuy v? co b?n là nhu v?y nhung r?t ít khi ngu?i dân ? dây hò nguyên xi dúng 
ch?, dúng câu mà thu?ng thêm m?t s? ch? cho câu hò tr?n v?n, ho?c d? di?n d?t 
h?t ý tình c?a ngu?i hò. Câu l?c bát k?t thúc bài hò thu?ng du?c thêm ch? ? c? 
hai câu: 

N?n chi?n tranh gây nên tang tóc 

C?nh diêu tàn ch?t chóc dau thuong 

So tán ra di m? m?t ng? con m?t du?ng 

Ch?ng th?i xa v? nh?ng dau thuong dêm ngày 

Có khi thêm vào hai câu song th?t và câu k?t: 

D?ng bên ni Bình An, nhìn sang bãi Cát Son, Thu? B?n 

Ru?t th?t t?ng ch?ng, mu?i xát vào lòng 

Nào ai vui v? vui ch?ng 

Còn em ngi t?i mi?n nam ru?t th?t dang nhu?m v?t máu h?ng u?t cam. 

Có khi l?i b?t ch? ? hai câu th?t: 

Mu?i ba nam còn m?n 

G?ng chín tháng còn cay 

Ai dù xuyên t?c lung lay 

Tr? Thiên ta on D?ng, lòng này thu? chung 

Nhu v?y , s? thêm b?t ch? trong các câu ca dao Qu?ng Tr? là không có quy t?c mà 
hoàn toàn tu? theo c?m h?ng c?a ngu?i hò, sao cho tròn ý nghia là du?c. 

S? h?p v?n trong cac dao thu?ng thay d?i, h?t gieo v?n lung l?i gieo v?n chân, 
nhu quy lu?t h?p v?n c?a th? l?c bát và song th?t l?c bát, nhung m?t s? ít câu 
ca dao c?a Qu?ng Tr? l?i có l?i gieo ? v?n chân. 

Ngh? thu?t choi ch? trong ca dao Qu?ng Tr? cung khá phong phú. Ta s? g?p ? dây 
nh?ng lo?i t? d?i nghia, d?i ý trong dân ca d?i dáp: 

- Bánh c? mâm rang g?i là bánh ít 

Tr?u c? ch? rang nói tr?u không 

Trai nam nhon d?i d?ng s? làm ch?ng n? nhi 

- Chu?i không qua Tây rang g?i là chu?i s? ? 

Cây không bi?t ch? rang g?i là thông ? 

Nam nhon dà d?i d?ng quy?t làm ch?ng n? nhi 

Trong l?i hò d?i dáp, l?i ?ng x? th?t thông minh: 

Ng?i bu?n nói chuy?n trên non 

M?t tram th? cá có con không th?ng 

- Th?y oi ch? nói bao d?ng 

M?t tram th? c?p có ông không bà 

Khi ch?c gh?o nhau v?n gi? l?i van nhã: 

Em m? khuôn ra cho anh dúc l?y lu?ng vàng 

Ho? may may ho? thi?p v?i chàng dùng chung 

- Anh v? thua v?i hai h? rõ ràng 

M?i thân nhân l?i , em m? khuôn vàng cho coi 

Qu?ng Tr? là vùng d?t thành l?p sau khi nu?c ta dã d?nh hình hàng nghìn nam 
tru?c. Van h?c dân gian vùng này là s?n ph?m c?a nh?ng con ngu?i có g?c t? 
Thanh Ngh? truy?n vào. Qua cu?c s?ng chung v?i dân b?n d?a ? vùng d?t m?i, d?n 
d?n con ngu?i  ? dây m?i t?o du?c m?t phong cách riêng. 

S? giao luu van hoá th? t?t ph?i x?y ra. Ca dao là th? lo?i d? l?i nh?ng d?u 
v?t rõ r?t trong ngôn ng? van h?c. Câu hò d?i dáp nam n? ? Qu?ng Tr? h?n là do 
?nh hu?ng l?i d?i dáp gi?a Phan B?i Châu v?i các cô giá phu?ng v?i: 

Em trao cho anh m?t n?m b?p rang 

Anh tr?a làm sao cho m?c, thi?p v?i chàng trao duyên 

D?n bên em có mi?ng d?t hoang 

Mua ba nam không u?t, h?n chín tháng n? khô 

D?n dây anh tr?a, tr?a vô m?c li?n 

Thi?p trao cho chàng m?t n?m ngô rang 

Chàng dúc noi mô cho m?c thi?p th?p nhang m?i v? 

Ch? nào mà n?ng không khô 

Mà mua không u?t dúc vô m?c li?n 

Van h?c dân gian Qu?ng Tr? là s?n ph?m c?a ngu?i dân ? vùng d?t m?i, ch?ng t? 
s?c s?ng mãnh li?t c?a dòng van h?c truy?n kh?u. Xét giá tr? n?i dung và ngh? 
thu?t, van h?c dân gian Qu?ng Tr? có nh?ng nét riêng, dóng góp cho van h?c dân 
gian Vi?t nam thêm ph?n phong phú. 

b. Tho: 
Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Office: Sao Mai Computer Center for the Blind
12B/C7 Hoang Hoa Tham street, Tan Binh district Ho Chi Minh City Viet Nam
tel: 84 8 849 5069.
Fax: 84 8 293 8300.
Email:
info@xxxxxxxxxxxxxxxx
Website:
www.saomaicenter.org

Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Cell-phone: 0989350014
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu

Other related posts:

  • » tho, ca ve quang tri