[SMCC] tham den Preah Vihear

Th? B?y, 27/06/2009, 16:00

T?n th?y d?n thiêng Preah Vihear

TP - Ngôi d?n Preah Vihear là di?m tranh ch?p gi?a Campuchia và Thái Lan bao 
nam nay. V? vi?c th?m chí ph?i dua d?n Ṭa án qu?c t? phân x?, nhung v?n không
xong. Đ?n dây m?i t?n m?t th?y nhi?u di?u k? thú, không ch? v? van hoá, ki?n 
trúc...

ImageView
M?t góc Đ?n thiêng. ?nh: PV

Đă sang ngày th? b?y, du?c rong tu?i cùng d?i úy Mosa. Đ?i úy Quân d?i Hoàng 
gia Campuchia (CPC) Mosa ch? tôi t? c?a kh?u M?c Bài xuyên măi vào d?t nu?c
Chùa Tháp bí ?n mênh mông. Phnompenh, Compong Thom, Bi?n H?... r?i khi nh?n nha 
lúc g?p gáp qua nh?ng  Angkor Wat, Angkor Thom, Bayon b?n m?t c?a c? dô
Xiêm Ri?p... 

Mosa, d?c là Mô Sa ch? bi?t hát dân ca Nam Vang nhung tay lái c?c ngh?. Mosa 
du?c bi?t phái cho Viettel, hăng vi?n thông quân d?i c?a Vi?t Nam dang vuon
lên v? trí s? m?t trong tám hăng vi?n thông qu?c t? làm cái vi?c d?u tu giang 
sóng ? CPC.  

Tóc xoan da d?ng hun, ch?t gi?ng uôm uôm, dáng Mosa k?nh càng nhung d?ng thái 
ǵ cung mau l?. Mosa có m? Vi?t b? CPC, nói ti?ng Vi?t thu?ng khi tr?t t?
t? trong câu b? xô l?ch nhung cung hi?u du?c. 

Mosa dinh d?c trong chi?c khan r?n ph? bi?n c?a ngu?i CPC, kh?u súng ng?n x? 
m?t bên, nh?n ga non tram cây s? gi?, ngu?c lên m?n Đông B?c vùng xa vùng sâu
DangRek c?a CPC có ngôi d?n Preah Vihear n?i ti?ng. 

Hon ba tram cây s?, Mosa khá rành nh?ng d?a danh bên du?ng t?ng x?y ra nh?ng 
tr?n ch?m súng ác li?t gi?a Quân T́nh Nguy?n Vi?t Nam và CPC v?i tàn quân PolPot
nh?ng nam xa. Gi? th́ m?i s? yên hàn du?ng thông thoáng tr?i nh?a vo vo bánh xe 
lan nhung Mosa cho hay nh?ng nam 80 du?ng lên DangRek x?u l?m xe di ph?i
hai ba ngày... 

Xe tṛn gi?a tim du?ng mà ḷng c? rung c? rung rung khi nghi v? m?y em ngu?i 
làng báo t? hon hai ch?c nam nay nhung không bi?t t́m m? ? mô c?? Có ai h?n
c̣n dang l?n qu?t ? nh?ng n?o v? DangRek này? 

Nh?ng ngày này, d?n d?n thiêng Preah Vihear, khách du l?ch h́nh nhu h?n ch? mà 
ph?i có gi?y phép? Nhung qua các tr?m ki?m soát c?a quân d?i, Mosa h? kính
buông ra m?t tràng ti?ng Miên và ngó cái dáng c?a ngu?i lái xe các tr?m d?u 
khoát tay kh?i c?n coi gi?y. 

Cang th?ng t?i khu v?c biên gi?i Thái và CPC có ngôi Đ?n Preah Vihear bùng phát 
t? nam ngoái khi UNESCO công nh?n Preah Vihear là di s?n th? gi?i thu?c
CPC và cao trào h?i tháng Tu nam nay khi r?c két roi vào khu ch? c?a ngu?i CPC 
sát khu v?c Đ?n. L?c lu?ng quân s? thi?n chi?n hai bên dă áp sát biên gi?i...


Càng g?n biên gi?i, xuyên qua nh?ng l?i ṃn trong r?ng già và nh?ng v?t r?ng 
thua, dôi lúc tôi th?y nh?ng ch?t b? binh tang ho?c pháo cùng l?u b?t dă chi?n
r?i d?c du?ng. Có do?n du?ng c̣n d?t nh?ng ? chu?ng ng?i v?t ch? v?a cho m?t 
l?i xe qua. 

Tru?c dây, h?i c̣n chua x?y ra cang th?ng, hai nu?c cùng khai thác l?i nhu?n du 
l?ch, khách du l?ch t́m du?ng lên Preah Vihear thu?ng di qua ng? Thái Lan.
B?i m?t ph?n d?n n?m bên vu?n qu?c gia Khao Phra Viharn c?a huy?n Kantharalak 
thu?c t?nh Sisaket c?a Thái Lan. 

Ngôi d?n du?c xây thu?c ph?n l?n lănh th? Campuchia (tru?c dây du?c cho là lănh 
th? Thái Lan) nhung l?i d?n vào ngôi d?n Preah Vihear n?m trên m?t vách
dá d?ng d?ng cheo leo và không th? ti?p c?n t? phía CPC. 

Đi?u này có nghia là, d? tham quan du?c di s?n này, b?t bu?c du khách ph?i di 
t? phía c?ng c?a vu?n qu?c gia Khao Phra Viharn c?a Thái Lan. Nhung bây gi?,
tru?c c? th?i di?m UNESCO công nh?n di s?n thu?c CPC, nu?c này dă công phu m? 
m?t con du?ng lên Preah Vihear t? cái l?i cheo leo ?y không d? du khách d?n
d?n không qua ng? Thái Lan n?a. 

ImageView
V?i nh?ng ngu?i lính Campuchia b?o v? Preah Vihear. ?nh: PV

Tôi ph?i b?m mu?i ngón chân trong gi?y d? hăm b?t c?m giác r?n r?n khi Mosa cài 
c?u cho xe vù vù leo trên con du?ng m?i m? d? v?t lên d?nh DangRek. R?ng
du?ng t?t th́ có t?t nhung nh?ng khúc cua tay áo mà l?i cheo leo trên d? cao 
hon 500 mét so v?i d?ng b?ng CPC c? mang l?i m?t c?m giác hai hăi th? nào.


Nhung có m?t du v? là l? l?n thích thú khi Mosa cho chúng tôi ti?p c?n ngôi d?n 
thiêng t? d?nh ch? không ph?i t? chân! Xe khi lu?t loang loáng, lúc ḅ ch?m
ch?m nên hai bên du?ng, th?y nh?ng ch?t lính CPC gh́m nh?ng kh?u B40 ho?c AK, 
ch?t th́ gu?m gu?m ch?t th́ tuoi cu?i v?y Mosa. 

Xe d?ng, tu?ng dă d?n d?n nhung hóa ra Mosa cho xe r? vào m?t do?n du?ng tránh 
r?i d? l?i. Không rơ Mosa cho xe ngu?i b?t máy hay t?o di?u ki?n cho tôi
chi?u ?ng kính máy ?nh t? d? cao này xu?ng phong c?nh m?n m?t du?i chân? 

Tôi xu?ng xe t?i bên m?t ngu?i lính dang ṭn ten trên chi?c vơng. Bên anh là 
m?t ch?t và b?n d?ng d?i khác. Qua trao d?i ng?n gi?a Mosa v?i anh lính do
Mosa d?ch l?i, chúng tôi bi?t khách du l?ch c? này lên Preah Vihear h?ng thua 
th?t m?t ph?n do mùa mua, ph?n n?a là t́nh h́nh v?n chua ngu?i h?n sau v?
b?n r?c két vào khu ch?.

Xe l?i ḅ ti?p. R?i cung lên t?i d?nh DangRek, noi ng? tr? d?n thiêng Preah 
Vihear. B?t d? bên tôi là ào ?t m?t th? gió t?nh ngu?i. Trong n?ng chi?u, may
làm sao l?i không mua l?n mù nên m?n m?t, m?t s? bày bi?n k? l? c?a hóa công mà 
l?n d?u tiên tôi du?c ch?m m?t. M?t công tŕnh tuy?t tác tuy?n b?ng dá
c?a con ngu?i mà ch?ng ph?i hóa công t?o ra du?i g?m gi?i Đ?t nu?c Chùa Tháp. 

C? tu?ng dâu nh?ng Angkor Wat, Angkor Thom mà ḿnh du?c di?n ki?n ? c? dô Xiêm 
Ri?p b?ng ch?c thiên di h?ng m?y tram cây s? v? dây? Hay t? thinh không ṿi
v?i kia, m?t n?n van minh t? dung r?ch gi?i u?ch m?t phát xu?ng x? này? 

T? dung rân rân nghi t?i c?m giác c?a nhà van Nguy?n Hi?n Lê khi ông ghé qua Đ? 
Thiên Đ? Thích (ch? Angkor Wat và Angkor Thom. Ti?c d?n x? Nam Vang mà nhà
van chua có d?p d?t chân d?n Preah Vihear) r?ng, ai thi?u ḷng tin t?i dây cung 
ph?i m?t c? lư trí không suy nghi ǵ du?c n?a, hoàn toàn b? tôn giáo c?m
kích v́ s?c m?nh vô cùng c?a nó!

L?i vào Đ?n Preah Vihear. ?nh: PV

Chao ôi bát ngát mênh mông dá. M?t tr?n d? bát quái dá. Tuy?n là m?t th? dá sa 
th?ch dă qua nh?ng bàn tay ch? tác t?t nhiên là ngh? nhân r?i nhung l? khéo
d?n m?c ngu?i ta s?n sàng nghi, du?ng nhu v?n có bàn tay chi dó c?a hóa công 
can d?? 

Th?i gian hay m?t tr?n d?ng d?t nào dó là khi?n Preah Vihear tr? nên x?c x?ch 
và hoang ph? du?ng này? Bên tôi là m?t nhà su có tên ThomBut nhu v?a d?t ng?t
hi?n ra t? dá. L?c (ti?ng CPC thu?ng dùng d? g?i nh?ng ngu?i ? d?a v? tôn quư 
nhu ông, ngài), l?c ThomBút nam nay m?i 32 tu?i nhung di tu g?n 10 nam nay.
Vi?c di tu ? chùa g?n nhu là nghia v? c?a thanh thi?u niên CPC. 

Đi tu ? chùa tru?c nam 20 tu?i, tu ba nam hay nam sáu nam là tùy thiên hu?ng 
c?a t?ng ngu?i. Nhà chùa cung là noi d?y ch?, d?y ki?n th?c van hóa cho ngu?i
di tu, d?ng th?i nhà chùa cung là noi trung tâm sinh ho?t van hóa xă h?i c?a 
c?ng d?ng dân cu co s?! 

Tôi có c?m giác nhu B? Van hóa CPC bi?t phái ThomBut v? công tác t?i Di s?n van 
hóa Th? gi?i này m?c d?u ông t? nguy?n d?n dây v?i hai d?ng nghi?p khác.
Đ?n làm ph?t s? t? nguy?n t?i Preah Vihear, các l?c d?u s?n ḷng cung c?p t? 
nguy?n khai nh?n cho khách tham quan nh?ng ki?n th?c quư báu v? ngôi d?n thiêng
này. 

Ch?p n?i l?i câu chuy?n trong lúc không m?y thu th? và m?t ít tài li?u mà l?c 
ThomBút chia s?, chúng tôi mang máng hay r?ng, Preah Vihear t?a l?c trên d?nh
m?t vách dá cao 525 m c?a núi DangRek (Dângrêk) thu?c t?nh Prech Vihia (Preah 
Vihear) c?a CPC. 

Preah Vihear du?c xây d?ng t? th? k? 9, th? th?n Shiva và các th?n núi 
Sikharesvara, Bhadresvara. Tuy nhiên, nh?ng ph?n có niên d?i lâu d?i nh?t c̣n 
t?n
t?i d?n ngày nay l?i thu?c v? th?i d?i Koh Ker d?u th? k? 10 khi kinh dô c?a 
tri?u d?i Khmer ? g?n Angkor. B?i v?y nên trong co man nào là nh?ng d?n dài
th? l?p lang, th? d? nát hoang ph?, con m?t tr?n chúng tôi ngó th? d? c? ngàn 
nam dó c? hao hao c?a nh?ng Angkor Wat, Angkor Thom? 

Ki?n trúc ph?c h?p c?a ngôi d?n ch?y theo tr?c b?c nam dài 800m, bao g?m m?t b? 
du?ng d?p cao và nh?ng b?c tam c?p d?n lên di?n th? n?m trên d?nh khu v?c
d?n th? phía Nam. M?c dù c?u trúc này khác v?i nh?ng ngôi d?n trên núi khác c?a 
CPC du?c t́m th?y ? Angkor, nhung ngôi d?n cung có cùng m?c dích th? ph?ng
nh?ng v? th?n ? d?nh Meru. 

Ki?n trúc d?n tuong t? ki?n trúc c?a d?n khu v?c Angkor Wat v?i diêu kh?c trên 
dá sa th?ch c?c k? tinh x?o. Ph?n khu v?c xung quanh d?n v?i nhi?u thu vi?n
và các tháp cao nhung hi?n nay ph?n l?n các ki?n trúc ph? xung quanh d?n d?u b? 
d? nát nghiêm tr?ng. 

Biên chi ti?t này ra dây không ph?i d? c? súy cho vi?c vi?t v? linh tinh t?i 
các khu di s?n l?n di tích nhung ngó nh?ng ḍng ch? b?ng son ho?c v?ch trên
dá (? nh?ng v? trí ngóc ngách khiêm t?n nh?t) julier 3 - 1963 ho?c souvenir 2 - 
1964. Hay don gi?n hon m?t nét kh?c m?ng m?nh nh? M? tháng 9 nam 1982 
t? dung th?y b?i h?i... 

Ngu?i lính t́nh nguy?n Vi?t Nam nào nam ?y dă cùng nh?ng ngu?i lính CPC ǵn gi? 
ngôi d?n thiêng này? Th?ng ho?c trong khu v?c d?n tôi th?y có bóng nh?ng
ngu?i lính tu?n tra... 

C? tu?ng dâu nh?ng Angkor Wat, Angkor Thom mà ḿnh du?c di?n ki?n ? c? dô Xiêm 
Ri?p b?ng ch?c thiên di h?ng m?y tram cây s? v? dây? 

Hay t? thinh không ṿi v?i kia, m?t n?n van minh t? dung r?ch gi?i u?ch m?t 
phát xu?ng x? này?

Th? biên l?i m?t vài s? ki?n g?n dây t?ng x?y ra nh?ng tranh ch?p. Nam 1904, 
Vuong qu?c Xiêm (tên g?i chính th?c c?a Thái Lan tru?c nam 1949) và th?c dân
Pháp thành l?p m?t ?y ban chung th?c hi?n công vi?c phân d?nh ranh gi?i. 

Nam 1907, sau khi di?u tra nghiên c?u, ngu?i Pháp dua ra b?n d?, trong dó th? 
hi?n v? trí chính xác khu v?c d?n Preah Vihear và vùng lân c?n. Can c? theo
t?m b?n d? này, Preah Vihear n?m bên CPC.

Nam 1954, Thái Lan chi?m gi? ngôi d?n sau khi quân d?i Pháp rút kh?i CPC, CPC 
ph?n d?i và yêu c?u Ṭa án Th? gi?i phân x?. Ngày 15/6/1962, ṭa ra phán quy?t
ph?n th?ng thu?c v? Campuchia và yêu c?u Thái Lan tr? l?i m?i di v?t (k? c? 
nh?ng b?c tu?ng th?) dă dua ra kh?i ngôi d?n. Ngôi d?n du?c m? c?a tr? l?i
cho du khách t? phía Thái Lan vào cu?i nam 1998.

Trong cu?c h?p ngày 7/6/2008 t?i Canada, ?y ban di s?n th? gi?i dă thông qua 
don c?a Campuchia d? ngh? công nh?n d?n Preah Vihear vào danh sách di s?n th?
gi?i.

Và th? là cu?c tranh ch?p l?i ti?p di?n...

Tôi b?t r?i xo?i ngu?i trên dá cang h?t nh?n l?c d? ngó cho k? m?t bên là nh?ng 
ng? du?ng trên d?t CPC châu tu?n v?. Bên kia là d?t Thái n?i b?t m?t con
du?ng cao t?c bóng m?n xuyên vào chân d?n theo l?i vu?n qu?c gia trên d?t Thái 
có tên là  Khao Phra Viharn. 

Bên con du?ng cao t?c bóng m?n, s?ng s?ng m?t khu d?n trú c?a binh lính Thái. 
M?t lá qu?c k? Thái dang xoăi bay... Tâm trí xuôi v? s? ki?n m?i dây ngài
B? tru?ng B? Ngo?i giao Thái r?t ch?c cái u?nh khi b? cáo bu?c là vi ph?m pháp 
lu?t khi ?ng h? CPC dang kư Đ?n Preah Vihear là di s?n th? gi?i. 

V?n chua h?t m?i s? lôi thôi khi m?i dây Thái Lan quy?t d?nh ngung xu?t kh?u 
trái cây sang CPC do cang th?ng quanh vi?c tranh ch?p ngôi d?n! Có l? vi?c
tranh ch?p ?y ch? du?c gi?i quy?t d?t di?m m?t khi hai nu?c phân d?nh du?c rơ 
ràng du?ng biên gi?i (Thái Lan và CPC có du?ng biên gi?i chung dài t?i 790km
song m?i ch? có 73 c?t m?c biên gi?i du?c d?ng vào nam 1907.  

M?c dù Thái Lan và CPC tru?c dây dă th?a thu?n hoàn thành phân d?nh các du?ng 
biên gi?i vào cu?i nam 2006 nhung d?n nay m?i ch? th?c hi?n du?c 60% kh?i
lu?ng công vi?c). 

Preah Vihear du?c xây d?ng t? th? k? 9, th? th?n Shiva và các th?n núi 
Sikharesvara, Bhadresvara. Tuy nhiên, nh?ng ph?n có niên d?i lâu d?i nh?t c̣n 
t?n
t?i d?n ngày nay l?i thu?c v? th?i d?i Koh Ker d?u th? k? 10 khi kinh dô c?a 
tri?u d?i Khmer ? g?n Angkor.

M?i dây, ngôi d?n này t?a l?c trên 4,6km2 tranh ch?p dă góp ph?n c?n tr? công 
vi?c dó b?i  Thái Lan yêu c?u s? d?ng c? hai tên Pr?ch Vi-hia (theo ti?ng
Kho-me) và Pr?ch Vi-han (ti?ng Thái) trong các van b?n ngo?i giao, d?ng th?i 
kh?ng d?nh vi?c c?m m?c biên gi?i s? không th? b?t d?u khi hai bên chua th?ng
nh?t du?c tên c?a ngôi d?n này. 

Trong khi dó, CPC l?i không d?ng ư s? d?ng tên Pr?ch Vi-han v?i lư do tên Pr?ch 
Vi-hia dă du?c s? d?ng mang tính qu?c t? và d?u du?c báo chí nu?c ngoài
s? d?ng.

Thi?t don thi?t kép c? cho hai bên t?t nhiên CPC v?n gánh ph?n hon khi khách du 
l?ch v? vi?ng d?n thua th?t. Có l?, du khách nào d? tinh trí d? mà thu?ng
ngo?n m?t di s?n th? gi?i khi quân d?i hai bên c? gu?m gu?m chia súng vào nhau. 
Buon b? d?c chi?u dài chi?u r?ng c?a ngôi d?n, nh?m b?a Ch? nh?t mà ch?
có ba du khách ngu?i Âu...

Ch? t?m c?a khu v?c d?n h?p ngay bên c?nh khu ch? s?m u?t tru?c tháng 4. Khu 
ch? cu ch? c̣n l?i m?t n?n d?t den ng?n ngang nh?ng th? dă cháy nham nh? do
tr?n oanh t?c b?ng r?c két. 

Mosa do d?c báo nên cho tôi bi?t cái tin, ngày 20/4/2009, 260 ngu?i dân CPC 
sinh s?ng t?i khu ch? g?n d?n Preah Vihear, noi b? r?c-két phá hu? sau cu?c
d?ng d? c?a binh lính hai bên d?u tháng 4, dă d? don yêu c?u Chính ph? Thái Lan 
ph?i d?n bù 9 tri?u USD do h?u qu? c?a cu?c d?ng d? gây ra! Coi v? ch?
t?m lính nhi?u hon dân th́ ph?i. 

Lính CPC quân ph?c và c? thu?ng ph?c. Tru?c dây khu ch? s?m u?t này ken d?c dân 
du l?ch. Tôi g?i m?t chai bia. Mosa nói nh? cho hay ch? c?m bán bia do ch?
huy s? lính u?ng say ngay khu v?c du?ng biên nh? có di?u ǵ so su?t... Nhung 
m?t ch?c dă th?y cô ch? quán sau khi ngó tru?c ngó sau dă lôi du?i g?m ra
ba lon bia Thái. Tôi ng?i không dám u?ng nhung cô dă b?t n?p ra th́ cung dành. 

Cô ch? quán cu?i má l?ng d? khi tôi h?i có s? không... Líu ríu m?t tràng Mosa 
d?ch l?i là hai bên d?a nhau th? thôi ch? không dánh nhau dâu mà s?. N?u dă
dánh nhau th́ cô ch? ra dây và ch? t?m dă ch? h?p!

ImageView

Tôi d? lon bia u?ng d? trên bàn và ch? hon ch?c bu?c chân dă sát ngay v?i v?ch 
du?ng biên. C? xuyên ánh m?t kèm nhèm qua d?ng rào thép gai bùng nhùng m?i
d?ng, tôi th?y cái v?t du?ng cao t?c mà ḿnh nom th?y t? trên d?nh d?t ng?t 
thênh thang bóng loáng c? cho 4 làn xe ch?y dâm ch́nh ́nh ngay tru?c m?t...


Hai ngu?i lính Thái deo súng bu?c có v? nhàn t?n. Bên chân rào dây thép gai là 
m?t ? súng. Bên d?t CPC cung m?t công s? m?i dào. Có di?u l? là nh?ng anh
lính CPC c? m?c cho tôi b?m máy ch? th?y ngan c?m ǵ nh?t dây l?i là khu v?c 
quân s? dang có tranh ch?p! Anh c̣n hào phóng ng?i ch?p ?nh chung v?i tôi
ngay sát v?ch du?ng biên sau khi ch? cho tôi th?y cái cây mà anh t?a vào khi 
d?ng gác là cây g? mun, m?t th? g? quư c?a CPC.

R?i tr?m gác ti?n tiêu cùng khu ch? t?m chi?u ?y, không hi?u sao tôi ch?t nh? 
d?n cái bà bán qu?t ? d?n Yakasuni c?a x? Phù Tang. Bà bán qu?t than phi?n
không bán du?c hàng b?i du khách ch? thu?ng d? xô d?n m?i khi có d?p quan ch?c 
nu?c Nh?t vi?ng d?n... Cô hàng bia ? ch? t?m Preah Vihear than hàng h? ?
?m... 

Đ?n Yakasuni cùng d?n Preah Vihear ng? ? hai góc tr?i dông có l?  s? vô h?i và 
sinh l?i cùng bách tính n?u nhu nh?ng chính ph? qu?n d?n không dùng d?n vào
m?t m?c dích nào khác?

"Đây là m?t vinh d? m?i c?a nhân dân Campuchia cung nhu nhân dân trên toàn th? 
gi?i, d?n Preah Vihear dă du?c công nh?n là d?nh cao c?a ki?n trúc Khmer
và nó là giá tr? vinh h?ng c?a nhân lo?i. 

Đ?n Preah Vihear là di s?n Khmer th? 3 dă du?c ghi vào danh sách di s?n c?a 
nhân lo?i sau d?n Angkor Wat nam 1992 và di?u múa hoàng gia nam 2003".

(Phát bi?u c?a Th? tu?ng Hun Xen d?p Ngôi d?n Preah Vihear du?c  UNESCO x?p vào 
danh sách di s?n th? gi?i)

Xuân Ba

Other related posts: