tan hay khuyet

"Tàn" hay "khuy?t"

Tianyon/ImageView
TTCT - Tôi có d?p tham d? m?t s? cu?c h?i th?o và h?t s?c ng?c nhiên khi nghe 
m?t s? cán b? trung uong dùng c?m t? "ngu?i tàn t?t khuy?t t?t". Khi h?i ra
m?i bi?t r?ng các b? v?n chua th?ng nh?t là s? dùng t? "tàn t?t" hay "khuy?t 
t?t".

B? Giáo d?c & dào t?o ?ng h? t? "khuy?t t?t". B? Lao d?ng - thuong binh & xã 
h?i mu?n gi? t? "tàn t?t". B? Y t? thì không nêu chính ki?n.

Hi?n nay, B? Lao d?ng - thuong binh & xã h?i dang xây d?ng b? lu?t liên quan 
d?n ngu?i khuy?t t?t (NKT) nhung v?n chua th?ng nh?t du?c s? g?i "tàn t?t"
hay "khuy?t t?t". C?ng d?ng NKT dang lo r?ng n?u b? lu?t du?c g?i là "Lu?t tàn 
t?t" thì c?m t? "tàn t?t" s? mãi mãi di theo h?.

Theo phân lo?i c?a T? ch?c Y t? th? gi?i, có ba m?c d?: khi?m khuy?t 
(impairment), khuy?t t?t (disability) và tàn t?t (handicap). "Khi?m khuy?t" d? 
c?p
d?n s? m?t mát ho?c không bình thu?ng c?a c?u trúc co th?, chúng có th? liên 
quan d?n tâm lý, sinh lý ho?c gi?i ph?u h?c. "Khuy?t t?t" d? c?p d?n s? gi?m
thi?u ch?c nang ho?t d?ng, là h?u qu? c?a s? khi?m khuy?t.

Và "tàn t?t" d? c?p d?n tình th? b?t l?i ho?c thi?t thòi c?a NKT do tác d?ng 
c?a môi tru?ng xung quanh lên tình tr?ng khuy?t t?t c?a h? (WHO, 1999). Còn
theo quan di?m c?a T? ch?c Qu?c t? NKT, NKT tr? thành "tàn t?t" là do thi?u co 
h?i d? tham gia các ho?t d?ng xã h?i và có m?t cu?c s?ng gi?ng nhu thành
viên khác c?a xã h?i (DPI, 1982).

Có th? l?y ví d? v? m?t ngu?i b? s?t b?i li?t d? minh h?a. Di ch?ng s?t b?i 
li?t làm ngu?i này b? y?u và teo co chân: dây là s? khi?m khuy?t. Chân y?u nên
ngu?i này không th? di l?i du?c: dây là s? khuy?t t?t (trong ví d? này s? 
khuy?t t?t liên quan d?n v?n d?ng). N?u ngu?i này có xe lan d? di chuy?n, di
h?c, r?i tìm du?c vi?c làm d? t? nuôi s?ng b?n thân mình gi?ng nhu nh?ng thành 
viên khác c?a xã h?i, anh ta ch? là NKT.

Nhung n?u anh ta không th? di h?c du?c do không th? lên du?c nh?ng b?c thang 
l?u (rào c?n v? ki?n trúc), và cung không có chính sách phù h?p d? h? tr? h?c
sinh khuy?t t?t (rào c?n co ch?) ho?c nhà tru?ng cung không mu?n ti?p nh?n h?c 
sinh khuy?t t?t vì s? ?nh hu?ng d?n di?m thi dua c?a tru?ng (rào c?n v?
thái d?), anh ta tr? thành ngu?i tàn t?t. Tàn t?t vì anh ta không du?c h?c hành 
d? phát tri?n du?c h?t kh? nang c?a mình và có du?c ngh? nghi?p ?n d?nh.
Tàn t?t vì anh ta ph?i s?ng d?a vào các thành viên khác trong gia dình ho?c d?a 
vào tr? c?p xã h?i trong khi v?n còn kh? nang c?ng hi?n cho xã h?i.

S? tàn t?t còn mang tính tình hu?ng (handicap situation). Trong hoàn c?nh hay 
môi tru?ng này anh là NKT, nhung trong m?t hoàn c?nh hay môi tru?ng khác,
do nh?ng c?n tr? làm gi?i h?n ho?t d?ng, anh tr? thành ngu?i tàn t?t. Thí d? 
nhu m?t ngu?i khi?m th? ? t?i nhà mình hay t?i co quan mình, anh ta ch? là
NKT vì có th? t? mình làm t?t c? m?i di?u c?n thi?t. Nhung ? m?t noi công c?ng 
thi?u nh?ng b?ng ch? d?n b?ng ch? n?i hay l? du?ng có ch? báo, không th?
xoay x? m?t mình, anh ta tr? thành ngu?i tàn t?t.

N?u nhìn vào s? phân lo?i thì chúng ta th?y r?ng các b? d?u có th? s? d?ng khái 
ni?m khuy?t t?t này cho ngành c?a mình. Ngành y t? có th? quan tâm "gi?i
h?n ch?c nang" v? th? lý. Ngành kinh t? có th? do "gi?i h?n ch?c nang" trong 
vi?c th?c hi?n m?t vai trò hay công vi?c c? th? nào dó. Các ngành liên quan
d?n chính tr?, xã h?i, giáo d?c và môi tru?ng có th? chú ý ngan ng?a s? "tàn 
t?t" b?ng cách gi?m b?t nh?ng rào c?n trong môi tru?ng d? NKT có th? phát
tri?n h?t kh? nang c?a h? mà hòa nh?p xã h?i.

Là m?t NKT, tôi r?t khó ch?u tru?c c?m t? "tàn t?t". Trong nh?ng l?n trao d?i 
v?i b?n bè, tôi cung t?ng tham dò quan di?m c?a h? v? hai c?m t? tàn t?t và
khuy?t t?t, các b?n tôi d?u cho r?ng t? tàn t?t không mang tính tích c?c. Tôi 
hoàn toàn ?ng h? ý ki?n chia s? r?t hay c?a anh Tr?n Bá Thi?n cách dây không
lâu trên Tu?i Tr? Online: "
Tàn t?t thì s? cùng nhóm v?i tàn phai, suy tàn...
Tàn mang hàm ý suy ki?t d?n, ch?t d?n. Khuy?t nói v? m?t cái gì dó thi?u di và 
không hoàn ch?nh.

Th? thì tàn t?t s? mang hàm ý m?t cu?c d?i không còn tuong lai và s?ng ch? d? 
ch? ch?t. Khuy?t t?t l?i mang hàm ý ngu?i ?y ch? thi?u m?t ch?c nang và v?n
còn nhi?u ch?c nang h?u ích khác". Hay ý ki?n c?a linh m?c Phan Kh?c T?: "Tôi 
nghi r?ng anh em khuy?t t?t v?n còn tuong lai. N?u g?i h? là tàn t?t thì
cái ch? tàn nó gi?t m?t tuong lai c?a anh em".

Trong qui chu?n v? vi?c t?o công b?ng co h?i cho NKT (UN, Resolution 48/96) có 
nh?n m?nh r?ng NKT và d?i di?n c?a h? c?n du?c tham v?n tru?c khi nh?ng nhà
chính sách dua ra nh?ng quy?t d?nh có th? ?nh hu?ng t?i cu?c s?ng c?a NKT. Th? 
? nu?c ta, NKT có th? dóng góp ý ki?n c?a mình cho vi?c xây d?ng b? lu?t
liên quan d?n chính h? hay không?

TP.HCM, 3-6-2006

THS VÕ T. HOÀNG Y?N (Giám d?c Chuong trình khuy?t t?t và phát tri?n - D?i h?c 
M? TP.HCM)

Other related posts: