(no subject)


EeE

Do phương thức sản xuất ti�u nông chi ph�i, ngư�i Vi�t có 
thêm hÆ°á»?ng tìm cuá»?c sá»?ng á»?n Ä?á»?nh... (ảnh: Lê VÄ?n Thá»?)

 

M� xẻ cái nghèo truy�n kiếp

Anh Ä?i, anh nhá»? quê nhà,

Nh� canh rau mu�ng, nh� cà dầm tương.

Câu ca dao thật xúc Ä?á»?ng, nhÆ°ng nghe không khá»?i chạnh lòng. Mái 
nhà tranh, manh áo vá, quả cà muá»?i, chum tÆ°Æ¡ng bần... Ä?ã thành 
bi�u tượng nghèo của ngư�i VN ta từ bao gi� không biết! Các 
nhà khoa há»?c khẳng Ä?á»?nh, tình trạng nghèo truyá»?n kiếp của 
ngÆ°á»?i Viá»?t ta do rất nhiá»?u nguyên nhân khác nhau, trong Ä?ó có 
những yếu t� thu�c v� truy�n th�ng. 

 

L�i tư duy ti�u nông

N�n kinh tế ti�u nông, canh tác lúa nư�c ki�u "ch�ng cày, vợ 
cấy, con trâu Ä?i bừa" tá»?n tại dai dẳng hàng ngàn nÄ?m lá»?ch 
sá»­. á»? miá»?n Bắc và miá»?n Trung, diá»?n tích ruá»?ng trên Ä?ầu 
ngÆ°á»?i không cao, viá»?c tÆ° hữu hóa ruá»?ng Ä?ất bá»? hạn chế Ä?ã 
cản tr� sự hình thành m�t n�n nông nghi�p l�n. Do sản xuất 
chủ yếu dựa vào kinh nghi�m, lại phụ thu�c chặt chẽ vào 
thiên nhiên nên nÄ?ng suất nông nghiá»?p thấp. ChÄ?n nuôi không phát 
triá»?n thành nghá»? Ä?á»?c lập mà phụ thuá»?c vào trá»?ng trá»?t và 
phục vụ tr�ng tr�t. Thủ công nghi�p kém phát tri�n b�i sản 
xuất hàng thủ công t�n tại như m�t thứ ngh� phụ lúc nông 
nhàn. Má»?t sá»? làng nghá»? hoặc gia Ä?ình làm nghá»? phát triá»?n 
Ä?ược do sá»? hữu bí quyết nghá»? nghiá»?p gia truyá»?n. Ngành thủ 
công nghi�p trong xã h�i truy�n th�ng không
 thá»? phát triá»?n Ä?ược thành những công trÆ°á»?ng thủ công, 
tiá»?n Ä?á»? của sản xuất công nghiá»?p sau này. 

Theo TS LÆ°Æ¡ng Há»?ng Quang thì: "Phi thá»? trÆ°á»?ng là má»?t Ä?ặc 
Ä?iá»?m cÆ¡ bản chi phá»?i tÆ° tÆ°á»?ng kinh tế của ngÆ°á»?i Viá»?t. TÆ° 
duy sản xuất hàng hóa là những cái gì Ä?ó xa lạ vá»?i cÆ° dân 
nông nghiá»?p á»? Ä?ây. Há»? quả của xã há»?i truyá»?n thá»?ng này là: 
n�n kinh tế lạc hậu, chậm phát tri�n... Bư�c vào n�n sản 
xuất hàng hóa, vào ná»?n kinh tế dá»±a vào tri thức, những Ä?ặc 
Ä?iá»?m trên của truyá»?n thá»?ng không phải là vá»?n liếng vÄ?n hóa 
Ä?á»? làm giàu".

Ä?á»?nh kiến vá»?i thÆ°Æ¡ng nghiá»?p

TrÆ°á»?c Ä?ây, Ä?á»?nh kiến Ä?á»?i vá»?i viá»?c buôn bán rất nặng. 
Trong phân tầng xã h�i theo mô hình tứ dân (sĩ, nông, công, 
thÆ°Æ¡ng) thì thÆ°Æ¡ng nhân Ä?ứng á»? vá»? trí cuá»?i cùng, ngÆ°á»?i 
giàu chÆ°a bao giá»? Ä?ược tôn trá»?ng cả. Các triá»?u Ä?ại phong 
kiến Vi�t Nam n�i tiếp nhau duy trì chính sách tr�ng nông, ức 
thương (khuyến khích nông nghi�p, hạn chế thương nghi�p) và 
nhiá»?u giai Ä?oạn còn thi hành bế quan tá»?a cảng, hạn chế thông 
thÆ°Æ¡ng vá»?i nÆ°á»?c ngoài. Nhận xét vá»? vấn Ä?á»? này, GS Phan 
Ngá»?c viết: "Có má»?t tình trạng Ä?á»?ng mÆ°u giữa chính quyá»?n nhà 
vua và làng xã kìm hãm thủ công nghi�p và thương nghi�p. Có 
má»?t ác cảm thâm cÄ?n cá»? Ä?ế trong vÄ?n hóa Ä?ất nÆ°á»?c chá»?ng 
lại thương nghi�p và thủ công nghi�p vẫn t�n tại dai dẳng 
Ä?ến giá»?, má»?t thành kiến cần phải xóa bá»?". Các lý
 do ấy góp phần gây nên sá»± thấp kém vá»? nÄ?ng lá»±c kinh doanh 
của ngư�i Vi�t Nam. 

CÆ¡ chế thÄ?ng tiến: há»?c - làm quan - làm giàu

XÆ°a kia, há»?c là con Ä?Æ°á»?ng duy nhất Ä?á»? thay Ä?á»?i thân phận, 
Ä?em lại sá»± vinh thân phì gia. Há»?c hành - Ä?á»? Ä?ạt - làm quan - 
làm giàu là má»?t cÆ¡ chế thÄ?ng tiến, có thá»? Ä?Æ°a ngÆ°á»?i ta từ 
tầng l�p b� tr� tr� thành th�ng tr�, từ nghèo nàn tr� nên 
giàu sang, từ bình thư�ng tr� nên n�i tiếng... Vì vậy, sự 
Ä?á»?i Ä?á»?i này Ä?ược ví von vá»?i hình ảnh "cá hóa rá»?ng". Há»?c 
vấn không là Ä?á»?ng lá»±c cho sá»± thÄ?ng tiến vá»? của cải vật 
chất. Lợi ích kinh tế Ä?ứng hàng thứ hai sau chức quyá»?n trong 
cÆ¡ chế thÄ?ng tiến xã há»?i này. Há»?c Ä?á»? làm quan vẫn là quan 
ni�m cũ kỹ ngự tr� trong nhi�u b� óc trẻ trung ngày nay. 

Tư tư�ng tiết dục

VN hi�n vẫn còn b� ảnh hư�ng b�i Nho giáo. Nho giáo không 
khuyên di�t dục như Phật nhưng nó chủ trương quả dục hay 
tiết dục, tức ki�m chế nhu cầu. Những nhu cầu vật chất b� 
coi là thứ tầm thư�ng. Kh�ng Tử từng nói: "Ngư�i quân tử 
Ä?n không cầu no, á»? không cầu an" là thế. Tiết dục tất yếu 
kéo theo tiết kiá»?m. Kiá»?m Ä?ã trá»? thành má»?t giá trá»?, má»?t tiêu 
chuẩn Ä?á»? Ä?ánh giá nhân cách má»?i ngÆ°á»?i. Chấp nhận nghèo 
nàn, vui vá»?i Ä?ạo (an bần lạc Ä?ạo) Ä?ược coi là lá»?i sá»?ng 
thanh cao của các nhà nho xưa. An nhàn là m�t tiêu chuẩn của 
cu�c s�ng lý tư�ng. 

Không Ä?á»? cao chữ â??phúâ?? 

NgÆ°á»?i Viá»?t Nam xÆ°a chÆ°a thá»±c sá»± Ä?á»? cao chữ phú, giàu không 
phải là mục Ä?ích Ä?á»? phấn Ä?ấu trong cuá»?c sá»?ng. Má»?t ngÆ°á»?i 
làm ruá»?ng trá»? nên giàu có thì bá»? coi là trá»?c phú. Nếu ai Ä?ó 
bá»? rÆ¡i vào cảnh bần hàn cÅ©ng không phải là Ä?iá»?u quan trá»?ng 
lắm, há»? sẽ Ä?ược cá»?ng Ä?á»?ng che chá»?, Ä?ùm bá»?c. TrÆ°á»?c 
Ä?ây, cái mà ngÆ°á»?i nông dân sá»?ng trong cá»?ng Ä?á»?ng thôn xã 
phấn Ä?ấu là má»?t vá»? trí, má»?t Ä?á»?a vá»? nào Ä?ó trong làng 
Ä?ược má»?i ngÆ°á»?i kính ná»? nhÆ° ông Trùm, ông Bá... dù nó không 
Ä?em lại quyá»?n lợi vá»? vật chất. 

Sợ rủi ro 

Do phương thức sản xuất ti�u nông chi ph�i, ngư�i Vi�t có 
thiên hÆ°á»?ng tìm cuá»?c sá»?ng á»?n Ä?á»?nh (an cÆ° má»?i lạc nghiá»?p) 
ngại di chuy�n ch� �. Không thiếu trư�ng hợp ngư�i trẻ 
tu�i c� chạy ch�t vào biên chế Nhà nư�c v�i ư�c mong có 
má»?t viá»?c làm á»?n Ä?á»?nh lâu dài. Má»?t mức lÆ°Æ¡ng tháng á»?n 
Ä?á»?nh cho dù không cao còn hÆ¡n các công viá»?c nay kiếm Ä?ược 
nhiá»?u mai tay trắng. Cuá»?c sá»?ng có kham khá»? Ä?ấy nhÆ°ng chắc 
chắn, ít rủi ro. � phương Tây, ngư�i ta quen chấp nhận mạo 
hi�m, thậm chí các trò chơi d� mất mạng như leo núi, trượt 
tuyết... Ä?ược nhiá»?u ngÆ°á»?i Æ°a thích. Còn ngÆ°á»?i Viá»?t, mạo 
hiá»?m là Ä?á»?ng nghÄ©a vá»?i liá»?u lÄ©nh, nên má»?i có tâm lý â??buôn 
tàu bán bè không bằng Ä?n dè hà tiá»?nâ??. 

Nhẹ chữ â??tínâ??

Dư�ng như ngư�i Vi�t Nam chưa thực sự coi tr�ng chữ tín. Có 
nhà nghiên cứu Ä?ã lý giải nhÆ° sau: 

Chữ tín cần cho ai? Kinh tế nông nghiá»?p không cần. Lao Ä?á»?ng 
nông nghiá»?p không phải là sản xuất mà chá»? là tác Ä?á»?ng lên 
quá trình sinh há»?c của cây trá»?ng, vật nuôi. NgÆ°á»?i lao Ä?á»?ng 
không hoàn toàn quyết Ä?á»?nh Ä?ược kết quả lao Ä?á»?ng bá»?i nó 
phụ thu�c vào rất nhi�u vào các yếu t� thiên nhiên. Tính 
chất lao Ä?á»?ng Ä?ã hình thành nên tÆ° duy co giãn, tính toán co 
giãn mà có ngư�i g�i là l�i tư duy "linh hoạt", "m�m dẻo". 
Trong tập quán du di, "chín b� làm mư�i", chữ tín không quan 
trá»?ng. 

M�t n�n kinh tế hàng hóa thực sự thì khác. Trong sản xuất, 
kinh doanh, các yếu t� v� sản phẩm như s� lượng, chất 
lượng, chủng loại, th�i gian hoàn thành và chuy�n giao là 
những chá»? sá»? quan trá»?ng. Chính chữ tín Ä?ã làm nên những 
thương hi�u l�n mạnh và bản thân thương hi�u cũng chính là 
m�t thứ hàng hóa... 

Có rất nhiá»?u yếu tá»? thuá»?c vá»? truyá»?n thá»?ng Ä?ã và Ä?ang cản 
trá»? sá»± làm giàu của ngÆ°á»?i Viá»?t Nam. Ä?iá»?u quan trá»?ng là 
chúng ta phải nhận thức rõ ràng vá»?n cÅ© Ä?á»? giữ gìn, phát huy 
những yếu t� tích cực, khắc phục, loại b� những hạn chế, 
cản trá»?. Có nhÆ° vậy má»?i thúc Ä?ẩy nhanh sá»± lá»?n mạnh của 
Ä?ất 

nÆ°á»?c. 

Chu VÄ?n Khánh (NXB Chính trá»? quá»?c gia)


                
---------------------------------
Talk is cheap. Use Yahoo! Messenger to make PC-to-Phone calls.  Great rates 
starting at 1¢/min.

Other related posts: