[SMCC] nguyen anh - gia long

Th?t là thi?u sót khi dã gi?i thi?u d?n b?n d?c lo?t bài gi?i thi?u v? 3 anh em 
nhà tây son mà l?i b? qua ph?n gi?i thi?u v? nguy?n Ánh.

B?n hãy d?c di r?i s? th?y r?ng qu? Nguy?n ánh cung là m?t v? vua có không ít 
công tr?ng trong l?ch s? c?u t?o nên d?t Vi?t.

 

 

Nguy?n Phúc Ánh (

ch? Hán: ???; 1762 - 1820),

là ngu?i dã l?p ra tri?u d?i nhà Nguy?n, lên ngôi ngày 1 tháng 6 âm l?ch nam 
1802,

d?t niên hi?u là Gia Long (??). Ông phong cho tr?ng th?n Nguy?n Van Thành v? 
Thang Long (t?c Hà N?i ngày nay) làm T?ng tr?n B?c Thành còn mình thì tr? v? 
kinh dô Phú Xuân (t?c Hu? ngày nay), d?t qu?c hi?u là Vi?t Nam m?t cách chính 
th?c.

[1]

Ông cung là ngu?i l?p ra h? nh?t chánh Nguy?n Phu?c.

Ti?u s?

 

Ông là hoàng t? th? 3 c?a Nguy?n Phúc Luân. Lúc còn tu?i tho ?u, ông r?t du?c 
Chúa Nguy?n Phúc Thu?n thuong yêu, nên du?c ? trong h?c du?ng Vuong ph?. Vào 
tu?i thi?u niên, ông dã t? ra là ngu?i tài trí, khôn ngoan v?i d?c tính khoan 
hòa, d?y ngh? l?c c?a ngu?i có kh? nang l?p nghi?p l?n.

 

Nam 1777 khi Thái Thu?ng Vuong Nguy?n Phúc Thu?n, cùng v?i cháu là Hoàng thân 
Nguy?n Phúc D?ng (con Nguy?n Phúc Luân) và T?ng Phu?c Thu?n, Nguy?n Doanh 
Kho?ng... b? Nguy?n Hu? b?t t?i Long Xuyên và dem v? Sài Gòn gi?t, thì ch? có 
m?t mình Hoàng thân Nguy?n Phúc Ánh thoát n?n. Ông ch?y ra d?o Th? Chu (tr?n Hà 
Tiên) và t? dó m?i quy?n hành qu?c s? c?a các

chúa Nguy?n do ông th?ng linh.

 

Nam 1778, khi 16 tu?i ông du?c ba quân suy tôn lên làm nguyên soái nhi?p chính 
qu?c và kh?i binh chi?m l?i Gia D?nh.

 

Trong 24 nam, du?c c?a dân chúng vùng d?t m?i khai hoá t? Gia D?nh d?n Phú 
Qu?c, t? Cà Mau d?n Hà Tiên, ông dã cùng v?i các tu?ng linh vu?t qua m?i gian 
nguy, bao phen vào sinh ra t?, kiên cu?ng ch?ng l?i quân Tây Son.

Cu?i cùng, v?i s? h?u thu?n c?a ngu?i Pháp cung nhu nh? có các mâu thu?n n?i b? 
c?a nhà Tây Son, ông dã khôi ph?c l?i x? Dàng Trong c?a các Tiên Chúa. Nam 1801 
ông ti?n quân ra B?c Hà, dánh b?i hoàn toàn nhà Tây Son; nam 1802

l?p nên nu?c Vi?t Nam th?ng nh?t t? Nam chí B?c, t? mui Cà Mau d?n ?i Nam Quan 
nhu ngày nay.

 

Sau 18 nam ? ngôi, ông bang hà nam 1820 và du?c d?t mi?u hi?u là Th? T? Cao 
Hoàng D?. Lang c?a ông hi?u Thiên Th?, t?i làng D?nh Môn, huy?n Huong Trà, t?nh 
Th?a Thiên.

Tôn th? ông t?i Chánh Án Mi?u ? Th? Mi?u trong D?i N?i kinh thành Hu?.

 

Sách Hoàng t?c lu?c biên có vi?t:

 = Lang c?a Ngài là lang Diên Th?, thu?c d?a ph?n làng D?nh Môn, huy?n Huong 
Trà, t?nh Th?a Thiên. Lang Bà Th?a Thiên Cao Hoàng H?u và Bà Thu?n Thiên Cao

Hoàng H?u, nguyên ph?i và d? nh? ph?i c?a Ngài cung d?u táng t?i vùng ?y c?. 
Ngài và hai Bà d?u th? t?i Chánh án Th? Mi?u và t?i Chánh án di?n Ph?ng Tiên ? 
Kinh Thành N?i.

 

Quá trình th?ng nh?t d?t nu?c

 

Nguy?n Ánh và tri?u dình Louis XVI

 

Trong quá trình vào mi?n Nam d? l?n tránh cu?c tìm ki?m c?a phong trào Tây Son, 
Nguy?n Ánh dã có d?p làm quen v?i m?t giáo si ngu?i Pháp trong "H?i truy?n

d?o nu?c ngoài" là Pigneau de Béhaine (t?c Bá-da-l?c). M?i quan h? c?a Nguy?n 
Ánh và Pigneau de Béhaine ngày càng th?t ch?t và hình ?nh nu?c Pháp ngày càng 
l?n d?n trong tâm trí c?a Nguy?n Ánh, ông n?y sinh ý d?nh c?u vi?n các nu?c 
phuong Tây.

 

Vào cu?i nam 1783, giám m?c Pigneau de Béhaine du?c giao nhi?m v? làm s? th?n 
thay m?t Nguy?n Ánh sang Pháp c?u vi?n tri?u dình vua

Louis XVI. Sinh m?ng c?a v? hoàng t? tru?ng 4 tu?i Nguy?n Phúc C?nh dã b? dua 
ra "th? ch?p" trong cu?c c?u vi?n này.

[2]

 

Sau m?t nam chu?n b?, ngày 25 tháng 11 nam 1784 giám m?c Pigneau de Béhaine dã 
cùng Hoàng t? C?nh và phái doàn dem qu?c thu c?a Nguy?n Ánh xu?ng thuy?n di 
Malacca r?i sang Pondichéry ? ?n D? (thu?c Pháp). T?i dây có m?t s? v?n d? r?c 
r?i nên hành trình sang Pháp b? trì hoãn. Mãi d?n gi?a nam 1786 phái doàn m?i 
r?i kh?i Pondichéry và sang h?i c?ng Lorient ? Pháp vào tháng 2 nam 1787. M?t 
m?t th?i gian v?n d?ng khá lâu thì d?n d?u tháng 5 nam 1787 Pigneau de Béhaine 
cùng Hoàng t? C?nh m?i ti?p ki?n du?c vua Louis XVI. Ngày 28 tháng 11 nam 1787, 
t?i cung di?n Versailles Thu?ng thu B? Ngo?i giao Pháp là Armand Marc, Bá tu?c 
de Montmorin, thay m?t vua Pháp ký v?i d?i di?n c?a Nguy?n Ánh là giám m?c 
Pigneau de Béhaine b?n hi?p u?c "Tuong tr? t?n công và phòng th?" (thu?ng g?i 
là Hi?p u?c Versailles).

Hi?p u?c này g?m có 10 kho?n, n?i dung chính là v? vi?c vua Pháp cam k?t cung 
c?p cho Nguy?n Ánh 4 chi?c tàu chi?n lo?i frégaté cùng 1.650 binh si và các 
phuong ti?n trang b? vu khí tuong ?ng; ngu?c l?i Nguy?n Ánh ch?p thu?n nhu?ng 
c?a bi?n Dà N?ng và qu?n d?o Côn Lôn cho Pháp, cho phép ngu?i Pháp du?c quy?n 
t? do buôn bán và ki?m soát thuong m?i c?a ngu?i nu?c ngoài ? Vi?t Nam, cung 
c?p luong th?c và quân nhu thi?t y?u cho Pháp khi Pháp có chi?n tranh v?i m?t 
nu?c khác ? khu v?c Vi?n Dông.

 

 Hi?p u?c Versailles 1787 chính th?c dánh d?u m?i quan h? ràng bu?c gi?a hai 
chính quy?n Louis XVI và Nguy?n Ánh, cho phép nu?c Pháp có co s? pháp lý d? dòi 
h?i quy?n l?i ? Vi?t Nam m?t cách h?p lý v? sau và kh?ng d?nh tru?c th? gi?i 
phuong Tây quy?n thâm nh?p Vi?t Nam c?a tu b?n Pháp.

[3]

 

Nh?ng giúp d? c?a ngu?i Pháp

 

Ngày 27 tháng 12 Nam 1787, Pigneau de Béhaine r?i nu?c Pháp cùng Hoàng t? C?nh 
và tr? l?i Pondichéry d? d?i s? chi vi?n t? phía chính quy?n Louis, nhung ngày

14 tháng 7 nam 1789

giai c?p tu s?n Pháp dã làm cu?c cách m?ng l?t d? tri?u d?i phong ki?n Louis, 
thi?t l?p n?n c?ng hòa tu s?n. Ch? mãi mà không nh?n du?c s? chi vi?n, giá m?c 
Pigneau de Béhaine dã quyên góp ti?n t? các thuong gia có muu d? d?t co s? buôn 
bán ? Vi?t Nam cùng v?i s? ti?n 15.000 franc Pháp c?a gia dình mình cho, dem 
mua súng d?n và tàu chi?n. Tháng 7 thì giám m?c Pigneau de Béhaine cùng Hoàng 
t? C?nh v? d?n Gia D?nh.

Các ho?t d?ng quyên góp sau này v? ti?n hay xây d?ng, s?a sang thành Gia D?nh, 
Vinh Long, Châu D?c, Hà Tiên, Biên Hòa, Bà R?a,

hu?n luy?n co d?i pháo th?, t? ch?c b? binh và rèn luy?n t?p binh lính theo l?i 
châu Âu,... d?u có s? góp s?c c?a nh?ng ngu?i Pháp mà do Pigneau de Béhaine 
chiêu m?, kêu g?i.

 

Các ho?t d?ng giúp d? Nguy?n Ánh v? m?t quân s? c?a giám m?c Pigneau de Béhaine 
không ph?i là s? tr? giúp chính th?c c?a chính ph? Pháp mà ch? là hành d?ng t? 
nguy?n c?a m?t nhóm ngu?i theo s? v?n d?ng cá nhân c?a giám m?c. Th?c t? này dã 
b? cu?c cách m?ng 1789 ? Pháp bi?n thành m?t "s? nh?p nh?ng không rõ ràng" và 
nh?ng bi?n d?ng liên t?c c?a nu?c Pháp t? cu?c cách m?ng này khi?n hon n?a th? 
k? sau nu?c Pháp luôn ph?i hoài nghi và nuôi hy v?ng hão huy?n v? nh?ng quy?n 
l?i t?i Vi?t Nam mà h? nghi lý ra là h? ph?i du?c nh?n. Chính ph? Pháp ch? còn 
ghi nh? hi?p u?c 1787 và công cu?c tr? giúp c?a ngu?i Pháp d?i v?i Nguy?n Ánh ? 
Vi?t Nam, ngoài ra không còn m?t b?ng c? xác dáng nào v? v?n d? dó.

[4]

 

Cai tr? d?t nu?c

 

Các chính sách v?i ngu?i Pháp

 

Sau khi lên ngôi hoàng d? nam 1802,

Nguy?n Ánh lên ngôi l?y hi?u Gia Long và v?n ti?p t?c nh?ng bi?u hi?n t? ra 
thân m?t v?i ngu?i Pháp. Ông tr? công h?u hi cho nh?ng ngu?i dã t?ng theo giúp

mình, m?t s? si quan ngu?i Pháp cung du?c làm quan trong tri?u dình Hu? v?i 
nh?ng uu dãi d?c bi?t.Các giáo si Thiên Chúa giáo không b? c?m doán và t? do di 
truy?n d?o kh?p noi...V? m?t hình th?c vua Gia Long là ngu?i có nh?ng quan h? 
t?t v?i nu?c Pháp, d?i x? v?i h? nhu nh?ng k? ph?i mang on. Chính nh?ng bi?u 
hi?n dó khi?n ngu?i ta thu?ng dánh giá Gia Long trong b?n ch?t Nguy?n Ánh, phê 
phán Gia Long v? nh?ng hành d?ng khi ông dang còn là Nguy?n Ánh. Do v?y, hình 
?nh Gia Long tr? nên không t?t d?p vì s? t?i t? mà Nguy?n Ánh dã t?o ra trong 
l?ch s? dân t?c.

[5]

 

Gia Long m?c dù r?t h?u dãi v?i ngu?i Pháp nhung ông ch? cho b?ng l?c, ch?c 
tu?c mà không ban quy?n h?n, do dó h? không chi ph?i du?c chính s? nhà Nguy?n. 
Nhà vua thu?ng c?nh t?nh các tri?u th?n v? m?i de d?a s? an nguy c?a qu?c gia 
t? s? thông thuong và truy?n d?o c?a Pháp. Nhà vua dã nhi?u l?n t? ra r?t

hài lòng v? vi?c tru?c kia không nh?n du?c c?u vi?n c?a tri?u dình Louis XVI.

[6]

Ông v?n gi? gìn không th?t ch?t m?i liên l?c chính th?c cung nhu các cam k?t 
chính tr? v?i chính ph? phuong Tây d? kh?i sa vào nh?ng l?i l?m d?n d?n s? ph?n 
nhu ?n D?.

[7]

 

Các chính sách cai tr? trong nu?c

 

Ông dã x?p d?t l?i co c?u di?u hành qu?c gia, cho so?n b? lu?t m?i có tên g?i 
là Hoàng Vi?t lu?t l? (còn g?i là lu?t Gia Long), do T?ng tr?n B?c Thành Nguy?n 
Van Thành ch? biên, b? lu?t này g?n nhu l?y nguyên m?u là lu?t nhà Thanh

cho nên nhìn t?ng th? khá kh?c nghi?t và không du?c ti?n b? nhu b? Lu?t H?ng 
D?c c?a nhà Lê,

thành l?p Qu?c T? Giám ? kinh dô, ?n d?nh h?c hi?u và các lo?i thu?. Công cu?c 
cai tr? d?t nu?c du?c thu?n l?i sau khi th?c hi?n các vi?c l?n nhu: t? ch?c

tri?u dình g?m có

l?c b? là: L?i, Công, L?, H?, Binh, Hình do thu?ng thu (tuong duong nh? b? 
tru?ng ngày nay) d?ng d?u và dô sát vi?n do T?, H?u dô ng? s? d?ng d?u v?i ho?t 
d?ng gi?ng nhu c?a các co quan thanh tra, giám sát hi?n nay; ông phân chia khu 
v?c hành chính thành các t?ng tr?n

(vùng), tr?n (doanh), ph?, huy?n, xã; ?n d?nh quy?n h?n các ch?c tu?c, luong 
b?ng, van võ theo các c?p b?c (c? van và võ d?u có chín b?c), tu so?n sách

s?, van truy?n, d?a lý (n?i ti?ng nh?t là Nh?t th?ng d?a du chí),

l?p dinh Di?n S? trông coi vi?c khai kh?n ru?ng d?t. ? các tr?n, ông cho l?p 
kho d? tr? thóc d? d? phòng m?t mùa. Ông cung cho thi hành ch? d? ti?n du?ng 
liêm d? phòng tr? t? n?n tham nhung trong hàng ngu quan l?i nhà Nguy?n.

 

Phân chia hành chính

 

Nguy?n Phúc Ánh phân chia d?t nu?c thành 2 t?ng tr?n: (B?c Hà, Nam Hà), 2 vùng 
(mi?n Trung và Kinh k?). C? th? nhu sau:

List of 4 items (contains 1 nested list)

. T?ng tr?n B?c Hà có 11 tr?n là:

List of 2 items nesting level 1

. 5 n?i tr?n: H?i Duong, Kinh B?c, Son Nam thu?ng, Son Nam h?, Son Tây.

. 6 ngo?i tr?n: Cao B?ng, Hung Hóa, L?ng Son, Qu?ng Yên, Thái Nguyên, Tuyên 
Quang.

list end nesting level 1

. T?ng tr?n Nam Hà có 5 tr?n là: Biên Hòa, Hà Tiên, Phiên An (Gia D?nh cu), 
Vinh Thanh (Vinh Long-An Giang), Vinh Tu?ng.

. Vùng mi?n Trung có 7 tr?n là: Thanh Hóa, Ngh? An, Qu?ng Nghia, Bình D?nh, Phú 
Yên, Bình Hòa, Bình Thu?n.

. Vùng Kinh k? có 4 doanh là: Tr?c L? Qu?ng D?c (Th?a Thiên-Hu? ngày nay), 
Qu?ng Bình, Qu?ng Nam và Qu?ng Tr?.

list end

Vi?c truy?n ngôi và gia dình riêng

 

Vi?c truy?n ngôi

 

Trong vi?c truy?n ngôi, vua Gia Long dã không ch?n dích tôn c?a mình (t?c con 
c?a Hoàng t? C?nh) vì s? nh?ng ?nh hu?ng c?a Pháp len d?n t?n ngai vàng. M?c dù 
có nhi?u dình th?n ph?n d?i nhung ông v?n ch?n v? hoàng t? th? tu Nguy?n Phúc 
D?m

làm ngu?i k? v?. Hoàng t? D?m v?n là ngu?i hay bài xích d?o Thiên Chúa và không 
có chút c?m tình nào v?i ngu?i Pháp. Gia Long dã d?n trong di chi?u r?t rõ v?i 
Minh M?ng r?ng hãy d?i x? t? t? v?i ngu?i Âu nhung h?t s?c c?nh giác tru?c các 
tham v?ng c?a h?

[8]

 

Gia dình riêng

 

Trong dòng h?, ông ban d? Qu?c thúc Tôn Th?t Thang lo viêc gia hu?n trong thân 
t?c, làm ph? h? Tôn Th?t, d?t ch?c Tôn Nhân L?nh, Tôn Nhân Ph? qu?n tr? qu?c 
t?c.

 

V?

 

Ông không d?t hoàng h?u, mà ch? cao nh?t là hoàng phi. Các tu?c hi?u c?a các bà 
v? nói du?i dây d?u là du?c phong sau khi m?t.

List of 2 items

. Th?a Thiên Cao Hoàng H?u, húy T?ng Th?, con ông Thái B?o Khuông Qu?n Công, 
huý T?ng Phu?c Khuông và bà Qu?c Phu Nhân Lê Th?. Th?a Thiên Cao Hoàng H?u bang 
hà nam 1814,  hi?p táng

t?i lang Thiên Th?, làng D?nh Môn, huy?n Huong Trà, t?nh Th?a Thiên.

. Thu?n Thiên Cao Hoàng H?u, huý Tr?n Th?, con ông L? B? Tham Tri Tr?n Hung 
D?t. Bà bang hà nam 1846. Lang c?a bà là Thiên Th? H?u, trong khu v?c Thiên Th? 
Lang.

list end

 

Hai bà d?u tôn th? t?i Án Chánh Mi?u ? Th? Mi?u trong D?i N?i kinh thành Hu?.

 

Con cái

 

Vua Gia Long có 13 hoàng t? và 18 công chúa.

Hoàng t?

 

List of 7 items

. 1. Dông Cung Nguyên Soái Tang Du? Hoàng Thái T?

. 2. Thu?n An Công

. 3. Hoàng t? Tu?n

. 4. Thánh T? Nhân Hoàng D? (Vua Minh M?ng)

. 5. Ki?n An Vuong

. 6. D?nh Vi?n Qu?n Vuong

. 7. Diên Khánh Vuong

list end

 

List of 6 items

. 8. Di?n Bàn Công

. 9. Thi?u Hoá Qu?n Vuong

. 10. Qu?n Oai Công

. 11. Thu?ng Tín Qu?n Vuong

. 12. An Khánh Qu?n Vuong

. 13. T? Son Công Tân Bình Qu?n Công

list end

Công chúa

 

List of 9 items

. 1. Ng?c Châu

. 2. Ng?c Qu?nh

. 3. Ng?c Anh

. 4. Ng?c Chân

. 5. Ng?c Xuyên

. 6. Ng?c Ngoan

. 7. Ng?c Nga

. 8. Ng?c C?u

. 9. Ng?c D?ng

list end

 

List of 9 items

. 10. Ng?c Ngôn

. 11. Ng?c Nhân

. 12. Ng?c Khoa

. 13. Ng?c Co

. 14. Ng?c Thi?u

. 15. Ng?c Lý

. 16. Ng?c Thành

. 17. Ng?c Bích

. 18. Ng?c Trinh

list end

 

Nh?n xét

 

Nguy?n Quang Trung Ti?n có nh?n xét: "T? Nguy?n Ánh d?n Gia Long - hai tên g?i 
c?a m?t con ngu?i - nhãn quan chính tr? c?a ông d?i v?i ngu?i Pháp có s?

thay d?i rõ r?t. Trong hoàn c?nh m?i c?a l?ch s?, ? con ngu?i Gia Long ch? có 
thái d? hòa d?u v?i ngu?i Pháp do ph?i bi?u hi?n s? hàm on m?t cách mi?n

cu?ng, ch? hoàn toàn không có s? th?a hi?p và bán r? quy?n l?i qu?c gia cho 
ngo?i bang. Gia Long còn là ngu?i h?t s?c c?nh giác tru?c muu d? thâm nh?p

Vi?t Nam c?a tu b?n Pháp và Tây Âu là ngu?i quy?t tâm b?o v? v?n toàn l?i ích 
qu?c gia - dân t?c tru?c s?c ép c?a

ch? nghia tu b?n

Pháp mà các chính sách c?a Minh M?ng là b?ng ch?ng bi?n minh h?t s?c thuy?t 
ph?c"

[9].

 

Chú thích

List of 9 items

1. ?

Qu?c hi?u "Vi?t Nam" có chính th?c t? th?i vua Gia Long, nhung tên g?i này dã 
xu?t hi?n t? tru?c dó r?t lâu, có th? t? cu?i

th? k? 14.

2. ?

Qu?c tri?u chánh biên toát y?u. Nhóm nghiên c?u S? D?a xu?t b?n, Sài Gòn, 1971, 
tr.12

3. ?

Nguy?n Quang Trung Ti?n. H? qu? cu?c cách m?ng 1789 d?i v?i ti?n trình thâm 
nh?p Vi?t Nam c?a ch? nghia tu b?n Pháp và "t?n bi k?ch Gia Long". T?p chí Thông

tin Khoa h?c và Công ngh?, s? 1 (23).1999

4. ?

Nguy?n Quang Trung Ti?n. H? qu? cu?c cách m?ng 1789 d?i v?i ti?n trình thâm 
nh?p Vi?t Nam c?a ch? nghia tu b?n Pháp và "t?n bi k?ch Gia Long". T?p chí Thông

tin Khoa h?c và Công ngh?, s? 1 (23).1999

5. ?

Nguy?n Quang Trung Ti?n. H? qu? cu?c cách m?ng 1789 d?i v?i ti?n trình thâm 
nh?p Vi?t Nam c?a ch? nghia tu b?n Pháp và "t?n bi k?ch Gia Long". T?p chí Thông

tin Khoa h?c và Công ngh?, s? 1 (23).1999

6. ?

Maybon.Histoire Moderne du Pays d' Annam. Paris.1919, tr. 398

7. ?

Cao Huy Thu?n. D?o Thiên chúa và ch? nghia th?c dân t?i Vi?t Nam. Lu?n án ti?n 
si qu?c gia. D?i h?c Paris, 1988. tr. 49-50

8. ?

Nguy?n Quang Trung Ti?n. H? qu? cu?c cách m?ng 1789 d?i v?i ti?n trình thâm 
nh?p Vi?t Nam c?a ch? nghia tu b?n Pháp và "t?n bi k?ch Gia Long". T?p chí Thông

tin Khoa h?c và Công ngh?, s? 1 (23).1999

9. ?

Nguy?n Quang Trung Ti?n. H? qu? cu?c cách m?ng 1789 d?i v?i ti?n trình thâm 
nh?p Vi?t Nam c?a ch? nghia tu b?n Pháp và "t?n bi k?ch Gia Long". T?p chí Thông

tin Khoa h?c và Công ngh?, s? 1 (23).1999

list end

 

Ti?n nhi?m:

C?nh Th?nh

(

nhà Tây Son)

 

Vua

nhà Nguy?n

 

K? v?:

Minh M?ng

 

 

Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Home Phone: 7262214
Cell-phone: 0908935277
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu
Blog: 360.yahoo.com/nguyenhoangbaovu

Other related posts: