[SMCC] loi binh!

anh Quốc ơi! Nhiều món quá đi. Nếu chỉ nghe mà không được thưởng thức thì cũng 
là con số 0 thôi anh ạ!

  ----- Original Message ----- 
  From: Nguyen Khanh Quoc 
  To: SMCC ; chu thu ha ; thienan2000@xxxxxxxxx ; Ha center ; Thanh Tu ; Thanh 
Phong 
  Sent: Wednesday, December 31, 2008 10:11 AM
  Subject: [SMCC] Mon La Mien Nam 4


  Món Lạ Miền Nam 
  4. Khô


  Muốn cách gì đi nữa, tôi yêu thì tôi cứ bảo là tôi yêu. Yêu Sài Gòn quá, Sài 
Gòn 
  ơi, bởi vì Sài Gòn là trời hoa, đất rượu. 

  Rượu uống bất cứ loại nào, bất cứ ở đâu, bất cứ giờ nào. Uống cho kỳ “đã” thì 
  thôi. 

  Tôi yêu Sài Gòn là vì rượu ở đây “đã” lắm, rượu đậu nành; rượu Vĩnh Tồn Tâm; 
  rượu thuốc uống vào không tê thấp, khỏi đau gan, khỏi sình ruột; rượu đế; 
rượu 
  côngsi; thế rồi lại còn nào là whisky, cognac, nào là rượu Minh Mạng “nhất dạ 
  lục giao sinh ngũ tử”, rượu dâu, rượu nếp than..., trăm thứ bà rằn rượu... 
uống 
  vào đã mát cả ruột gan, lại có bao nhiêu thứ nhắm diệu kỳ, 
  hỏi làm sao không hả? 

  Này, anh cứ thử cắt một miếng bần hay miếng cốc, chấm tí ti mắm ruốc, đưa 
cay, 
  có phải sướng cái ông thần khẩu quá lắm không? Khế, ổi xanh, củ kiệu, ba con 
tôm 
  khô hay vài cái xương “xí quách”, ấy thế là ta đã có mấy thứ nhắm lý tưởng; 
để 
  làm cho nổi bật lên cái vị của “chất nước có men” lên rồi. Anh giơ cái ly lên 
  mời bạn “Dô!” rồi há hốc miệng ra “ngưu ẩm”. Anh tự nhủ: “Ngày xưa, Đỗ Phủ, 
Lý 
  Bạch uống rượu cũng chỉ ”pho" đến thế là cùng". Và có lúc tự anh không nói ra 
  nhưng nghĩ thầm trong bụng “anh là trích tiên, không biết ở trên thiên cung 
có 
  tội gì mà bị đầy đọa ”trần ai" nơi hạ giới, khổ đến thế này, chớ với cái tài 
và 
  cái đức của anh, nhất định là phải nắm cổ thiên hạ mà vật ngã xuống đất đen, 
cấm 
  không cho đứa nào được cất đầu lên 
  để hít thở cái không khí dành cho các siêu nhân - mà chính anh là một". “Dô” 
nữa 
  đi, các bồ! “Dô”! 

  Rượu tốt, đồ nhắm lại ngon, uống cả ngày cả đêm không chán. Nhắm mãi củ kiệu, 
  tôm khô, trái cốc, bưởi, xoài và mít chán rồi, ta lại gọi “lỗ tai heo”, bì 
cuốn, 
  hay vài chục đồng phá lấu chấm với “lạp chíu chương”... Món 
  nhậu gì cũng “ba chê”, ấy thế mà bao nhiêu thứ đó đều không có “ki-lô” nào cả 
  đối với một món nhậu không tiền khoáng hậu là khô. Có khô đi với rượu, rượu 
mới 
  thực là tuyệt đã! 

  Thế thì không có biết khô là gì không, hỡi ông bạn Bắc Kỳ thân mến? Khô không 
  phải là một hình dung từ, nhưng là một danh từ; khô là một biến thể chớ không 
  phải là một trạng thái; khô là một thực tế chớ không phải là một 
  phương pháp. 

  Không có một người nào trong chúng ta dạo trên những vỉa hè thành phố Sài Gòn 
  lại không từng thấy những ông mặt nghiêm nghiêm như suy nghĩ rất lung về thế 
sự 
  nhân tình, nâng ly rượu lên uống và đưa cay một con tôm kèm củ kiệu. Con tôm 
đó 
  chỉ là một hình thức của khô. Nó là một thí dụ rất nghèo nàn mà người viết 
bài 
  này bất chợt nêu ra, chớ thực ra khô không phải là một món ăn, nhưng là cả 
một 
  hệ thống phì nhiêu, gồm những miếng ngon vật lạ thiên hình vạn trạng... 

  Thực vậy, ăn cóc thì chỉ có cóc thôi, ăn lươn chỉ có lươn thôi, ăn ếch chỉ có 
  ếch thôi. Nhưng ăn khô thì là ăn không biết bao nhiêu thứ, vì ở đời này có 
bao 
  nhiêu sinh cầm, gia súc ăn được thì tức là có bấy nhiêu khô chờ đợi ta. Nhưng 
  khô mà được người ta thưởng thức, tôn thờ và quí mến nhứt, đó là khô tôm và 
khô 
  cá. Ở đây, phàm ai đã cầm một cốc la-de đưa lên miệng, thẩy 
  đều đã biết khô tôm; ở ngoài Bắc, những hôm mưa dầm gió bấc, chúng ta cũng đã 
  từng dùng món đó để đưa cay, nhưng không có gì lạ lắm mà cũng không... phổ 
cập. 

  Lạ là khô cá. Cái thứ mà ta vẫn gọi là cá mắm khô, bán từng ký, từng tạ, cái 
thứ 
  cá mắm khô mà mỗi khi ta qua ngõ Phất Lộc, Hàng Mắm ở Hà Nội, vẫn xông ra một 
  mùi tanh tưởi, đến nhức đầu, buồn nôn, ở đây đã thành ra một món ăn rất phổ 
  thông, không đắt tiền lắm, nhưng được thưởng thức đáo để là thưởng thức. 

  Trước khi có chiến tranh, thường người ta chỉ thấy lơ thơ một ít người đàn bà 
  ngồi dưới cây đèn bán khô. Tất cả vốn liếng của họ chỉ là một cái mẹt trên có 
  một ít khô mực, khô cá đuối, khô cá nhái, khô cá tra, khô cá mặn; kèm vào đó, 
  một hòn đá và một cái hỏa lò nho nhỏ bằng đất hay bằng một hộp “bít-quy” trên 
có 
  một cái “mành”. Khách qua đường lên cơn ghiền, kêu một ly “ba xi đế” hay một 
ly 
  rượu thuốc và một miếng khô. Người bán hàng lấy một miếng, tùy theo ngón tay 
anh 
  chỉ, để lên trên mành sắt, nướng phồng rồi đặt lên hòn đá, lấy búa đập cho 
khô 
  giập mặt. Như thế, nó mềm. Khách nhậu lấy ngón tay nhón miếng khô, nhai bỏm 
bẻm 
  như Mỹ nhai kẹo cao su, ực một hơi rượu, rồi móc túi trả tiền đi thẳng, không 
có 
  đôi hồi gì hết. 

  Ấy đấy, trước kia, dưới mắt tôi, người ta ăn khô như thế đấy. 

  Nhưng bây giờ ở Sài Gòn thân yêu, kinh tế liệt giường liệt chiếu, người dân 
ít 
  tiền không dám tự thưởng những món nhắm sang, tôi thấy kỹ nghệ ăn khô tiến bộ 
  vượt bực, cùng với nghệ thuật nhậu nhẹt: ngoài la-ve, ba xi đế, bây giờ người 
ta 
  rủ nhau uống bảy mươi hai thứ rượu thuốc khác nhau, mười bốn thứ rượu mạnh 
“lô 
  canh”, rượu cắc kè, bìm bịp, thì cố nhiên khô để nhắm rượu cũng phải phát 
triển 
  tới mức tối đa của nó. 

  Người ta đội thúng đi bán khô, quảy gánh đi bán khô, mở tiệm bán khô. Buồn 
không 
  biết làm gì, mở một cái “ba” có đủ các thứ khô để chiều thị hứng của người 
ta; 
  ngồi nhà hát cũng có trẻ đem khô vào mời; quán cà phê có ca nhạc và “sô” cũng 
để 
  một cái tủ kính bán khô chấm với chanh muối hay là tương ớt. Ối, còn nói gì 
đến 
  các quán ở ngoại ô như Tân Thuận, Lồ Ồ, Xóm Mới, Đồng Quê, Bình Lợi: trên là 
  trời, dưới là khô; trông cứ hoa cả mắt, không biết ăn thứ nào, bỏ thứ nào! 

  Tựu trung, khô có thể phân ra làm hai loại chính là khô cá và khô thịt. Hai 
loại 
  này lại chia ra làm nhiều phân bộ. 

  Về loại cá, có khô đồng và khô biển. 

  Về loại thịt, có khô gia súc và khô dã thú. 

  Khô đồng là cá đồng phơi khô, như khô lóc nói, khô thòi lòi, khô tra, khô 
sặt, 
  khô bống kèo... Khô biển là cá biển phơi khô, như khô gộc, khô khoai, khô 
nóc, 
  khô chim, khô đuối, khô nục, khô nù... 

  Ai ăn khô cá luôn thấy ngán thì có khô thịt. Khô thịt, cũng như khô cá, chia 
ra 
  làm hai loại: loại gia súc và loại dã thú. Trong loại gia súc, có khô trâu, 
khô 
  ngựa, khô bò... Người mình không làm nhiều khô vịt, khô gà, khô heo như “các 
  chú”, nhưng ăn lạ miệng có khô cóc, khô nhái, khô ếch, khô lươn, khô chuột... 

  Lạ miệng hơn một tầng nữa là khô dã thú, có khô nai, khô beo, khô tê, khô 
khỉ, 
  khô cọp. Thứ khô sau cùng này bán tới 80 đồng một ký hồi 1954-1955, ăn chơi 
cho 
  lạ miệng, chứ thực ra dai cứ như là chão rách, mà lại khai, chẳng ra cái chết 
  gì. Người ta bảo rằng khô này trị được ban trái, quý gấp trăm thịt cọp tươi, 
  viện lẽ khô thụ khí âm dương và lúc phơi khô đã lãnh được nhiều “tia trong 
đỏ, 
  tia ngoài tím” của mặt trời. Thôi, thì cứ tin đi là thực cho cả làng cùng 
vui. 
  Đúng hay không đúng, cái đó để hạ hồi phân giải. Duy chỉ biết rằng ăn cái khô 
  này, theo lời các cụ già, phải cữ thịt gà và măng tre; không thế, sẽ sinh ra 
  “dòi trong bụng”. Có lẽ vì thế ít có người ham khô cọp. 

  Khô đuối ăn dai khẹc, để lên thớt lấy búa đập cũng vẫn dai. Khô thòi lòi ăn 
bã 
  bà bà. Khô lóc nói, ăn đoảng vị. Bằng vào những nhận xét của người sành khô 
thì 
  ngon nhất là khô chim, khô gộc, khô thiều, khô khoai, khô sặt. Gặp một buổi 
  chiều rảnh rỗi, ngồi ở cửa sổ trông ra trời nước mênh mông, mà lòng lại rầu 
rầu 
  một tí, sầu sầu một tí vì nhớ đến người yêu bạt ngàn mây khói, anh nâng một 
ly 
  rượu “độc ẩm”, nhắm một miếng khô lăng-trình nướng vừa chín tới, anh sẽ cảm 
thấy 
  như mình đã trả được thù đời. Anh nhai khô, cho rượu và khô “liên hiệp” với 
  nhau, “hòa đồng” với nhau, tạo thành một vị the the, ngọt ngọt; anh sẽ thấy 
thế 
  là... hết, ở đời không còn gì đáng kể nữa, “đời đã hại mình thì mình vui với 
  rượu và khô: đỡ quá!”. 

  Nhưng dù là khô tra, khô lóc hay khô lăng trình; dù là khô nai, khô cọp hay 
khô 
  ngựa mà nhắm rượu thì cũng không nên dùng mặn. Nhậu, phải dùng khô lạt. Rượu 
tốt 
  mà điểm một miếng khô lạt vào, mới cảm được hết cả cái ngon mùi mẫn của khô, 
cái 
  ngon thấm thía, cái ngon chan chứa không biết bao nhiêu dư vị. Nó thơm, mà 
bùi, 
  hơi ngầy ngậy mà lại mặn, mà lại ngọt như nước mắm nhĩ, nhai mãi không biết 
  chán. 

  Có ai một chiều nào nhàn tản trên con đường Pasteur, ở ngã ba Lê Lợi, có thấy 
  hàng toán người tề tựu ở trước chùa Chà như dự một cuộc mết tinh vĩ đại? 
Không, 
  họ không phản đối gì hết mà cũng chẳng yêu cầu gì hết. Khẩu hiệu của họ căng 
lên 
  ở trong lòng: họ ăn, họ uống, và uống và ăn để làm thỏa mãn cái dạ dầy nhiều 
đòi 
  hỏi. Có người đứng ăn; có người ngồi ghế ăn; 
  có người ngồi ở xe máy dầu gác chân lên hè để ăn; có người ngồi xổm trên hè 
để 
  ăn; lại có người hãm xe hơi lại, thò đầu ra ngoài kêu ăn. Họ ăn gì vậy? Ăn 
bánh 
  tôm; ăn bì bún; ăn bánh mì phá lấu; ăn ốc; ăn bánh canh giò heo; nhưng muốn 
gì 
  thì gì, món được người ta thưởng thức nhiều nhất, nồng nhiệt nhất và thành 
tín 
  nhất vẫn là món đu đủ bào, rưới rất nhiều dấm ớt lên trên. 

  Ở cái đất quanh năm nắng chói như đây, tạng người ta nhiệt lắm, lòng lúc nào 
  cũng cứ xót như cào: ăn cái món ấy vào mát ruột. Các ông ưa quá, mà các bà 
các 
  cô lại ưa hơn; ăn một đĩa rồi lại muốn ăn đĩa thứ hai, thứ ba... thứ sáu... 
  Chính tôi đã thấy có một bà ăn chơi sơ sơ một lúc sáu đĩa như thế rồi xuýt 
xuýt 
  xoa xoa, chảy cả nước mắt nước mũi mà có vẻ như vẫn còn thèm ăn nữa. Ờ, cái 
món 
  đu đủ bào, trộn dấm ớt đó là gì vậy? - Thưa, đó là khô bò. Đu đủ bào, trên 
đặt 
  mấy miếng khô bò, tưới giấm ớt rồi rắc mấy lá ngò lên trên... đó, chỉ giản dị 
có 
  thế thôi, vậy mà ăn vào... phải biết! Ngon chết người đi được! 

  Tôi giận làm sao cái khô bò, chế hóa thần tình như thế, ăn vào đã lạ miệng, 
lại 
  lành (tuy có vẻ hơi dơ chút xíu!), mà cớ làm sao trong bao nhiêu năm trời, 
người 
  ta không nghĩ khuếch trương món đó, chế ra đu đủ bào, pha giấm ớt và trộn với 
  khô cá, khô nai, khô heo rừng? Chưa biết chừng chế hoá khô thành một món như 
  thế, ăn còn ngon hơn nữa, và người nào xung phong làm các loại khô ngâm giấm 
ớt 
  như thế sẽ hóa ra “vua khô đóng hộp” theo văn hóa đồ hộp của Mỹ, chưa biết 
  chừng... 

  Trong khi chờ đợi ngày vinh quang đó, khô hãy tạm sống cái đời sống chật hẹp 
  trong phạm vi quốc nội. Ngoài việc dùng nhậu nhẹt, khô còn được người ta dùng 
  làm các món ăn khác, tuy là để xài hàng ngày, nhưng lúc nào cũng tạo ra được 
  những mùi vị mới, lạ hơn. Mỗi món ngon một cách, cũng như mỗi cô gái xinh một 
  vẻ, biết kể món nào trước, món nào sau bây giờ?! 

  Đặc biệt Sài Gòn, có lẽ là món gỏi. Cô muốn dùng gỏi khô sặt, gỏi lăng trình 
hay 
  gỏi cá nước, cá lo? Xin tùy sở thích. Miễn là trước khi ăn, phải sửa soạn cho 
đủ 
  gia vị, thiếu một thứ thì kém ngon ngay. Dưa leo, đào lộn hột, rau răm, thịt 
ba 
  chỉ, xoài sống; mấy thứ đó đặt vào trong một miếng bánh tráng đã nhúng sẵn 
vào 
  nước cho mềm; ở giữa đặt mấy miếng khô đừng mỏng, đừng dầy, không to, không 
nhỏ; 
  thế rồi cuốn tất cả lại, chấm thật đẫm giấm ớt, vừa chua vừa mặn, hơi cay hơi 
  ngọt. Chà, mát ruột làm sao! Có ai sợ bánh tráng và đào lộn hột ăn đầy, có 
thể 
  dùng giản dị đi một chút mà vẫn thấy “thú vị tơ”: ăn khô với rau diếp cá, gia 
  thêm vài khoanh trứng luộc, rưới tương trộn đậu phọng ghiền nhỏ, pha thêm 
chút 
  giấm và điểm vài nhánh tỏi. 

  Giản dị hơn một bực nữa là xoài tượng thái từng lát nhỏ kẹp với một miếng khô 
  ăn. Có lẽ ăn như thế để tỏ rằng riêng khô cũng đã ngon quá mất rồi, không cần 
  phải thêm gia vị làm gì cho phiền phức, nhưng đành vậy, ăn như thế cũng chưa 
tỏ 
  được cái ngon “độc lập” của khô bằng những ông ở Hậu Giang, buổi sáng, thắp 
một 
  ngọn đèn dầu lên uống nước trà, vừa uống nước, vừa nhắm khô bỏm bẻm... 

  Ăn như thế là ăn theo kiểu “bốn món ăn chơi” của Tầu. Ăn như thế với cơm cũng 
  được đi, nhưng không mấy thú. Muốn cho ngon thì nên xắt khô ra cho vào tô, 
chưng 
  lên với mỡ, gia thêm củ hành và đường; chín tới, bắc ra ăn với rau sống, 
chuối 
  xanh; cơm nóng với khô chiên vừa vặn “ăn thùng bất chi thình”. Người Đức, 
người 
  Nhật ăn thịt, ăn cá vẫn thường cho đường vào như thế đấy và bảo giầu chất 
  pờ-rô-tít và li-pít lắm. 

  Ai cho thế là lợ thì nấu kiểu xiêm lọ: khô rửa sạch, thả vào nước sôi, đun, 
rồi 
  cho con mẻ nhồm bắp chuối, bỏ rau om, ngò, chua, lá quế, đợi chín thì bắc ra 
ăn, 
  như kiểu cá om với đậu ván ở Bắc: ngon quá xá, có phải thế không, cô? 

  Bên ngọn đèn mờ, trong gian nhà nhỏ, vợ bới thêm một chén cơm nữa cho chồng: 


  Cơm trắng ăn với khô khoai, 
  Chồng hòa vợ thuận, ăn hoài quên no 


  Cứ gì phải ăn vây, yến, bào ngư, gân hươu, tống cú. Cứ gì phải ăn bí-tết, 
  lăng-gút bỏ lò, gà sữa, “canaôsitông”, “cátsulê medông” mới được. 

  Vào khoảng tháng bảy, tháng tám, ở miền Nam nước Việt thường hay có bão rớt: 
tự 
  nhiên trời đương nắng bỗng sa sầm hẳn xuống, rồi gió, rồi mưa, rồi vừa mưa 
vừa 
  gió, như đổ cửa, đổ nhà đến nơi. 

  Gặp những buổi gió thảm mưa sầu như thế, hạ bức châu liêm xuống mà vặn ngọn 
đèn 
  hồng lên, cô thủng thẳng kể cho chồng nghe cách làm khô ở “trong này” thì bữa 
ăn 
  càng nổi vị: 

  - Làm cái khô này cũng công phu lắm, anh à. Về khô đồng, không có gì lạ lắm, 
  cũng như khô thịt vậy; nhưng làm được cái khô biển, quả là tử công phu. Ờ, 
hôm 
  nào rảnh, vợ chồng mình về Rạch Giá thăm ngoại, em sẽ đưa anh đi xem làm khô 
  biển, vui đáo để. 

  “Một buổi chiều kia, đứng trên bờ biển trông ra muôn trùng mây nước, anh sẽ 
thấy 
  có những đoàn thuyền lớn, nhỏ tiến vào trong bến, y như những thuyền mơ trong 
  bài hát giao duyên. 

  “Đó là những thuyền đánh cá ở xa về. Thường thường, thuyền nào cũng đầy nhóc 
cá. 
  Em là con nhà nghèo, sinh đẻ trên sóng nước, nên lúc nhỏ không có ngày nào em 
  không có mặt lúc các thuyền đánh cá trở về, để chuyển cá lên bờ giúp người ta 
  lấy bữa ăn và mót cá về cho gia đình dùng đỡ khổ. 

  “Ở miền duyên hải, rau cải thiếu thốn, người ta hàng ngày chỉ sống ròng với 
cá 
  thì trời thương, biển lúc nào cũng thừa cá để nuôi người, cũng như mẹ hiền 
lúc 
  nào cũng có sữa cho con bú. Thôi thì đủ các phân loại, các hình thức, các 
kích 
  thước, không thể nào tưởng tượng được: có cá cưa, có cá điện, có cá sư, có cá 
  lép, lại có thứ cá người - bởi vì mặt mũi nó y hệt người ta vậy... 

  - Ủa, có cá người? Vậy ra người ta không đánh lừa anh sao? 

  - Anh nói gì? Ai đánh lừa anh và đánh lừa gì vậy? 

  - Phải, anh ta cứ tưởng là người ta đánh lừa... Người ta đây là một nhà văn Y 
  tên là Curzio Malaparte. 

  - Anh nói gì, em không hiểu. 

  - Em cứ yên, để anh kể đầu đuôi câu chuyện cho mà nghe. Hồi còn ở bưng ngoài 
  Bắc, anh có đọc một cuốn hồi ký nhan đề là “Làn da” (La peau) của nhà văn sĩ 
nói 
  trên, trong có chừng mươi lăm kỷ niệm diễn ra hồi thế chiến thứ nhì kết thúc, 
  quân đội Đồng minh đến giải phóng cho nước Ý bị “chà đạp dưới gót của độc tài 
  phát xít Mussolini”. Đại diện cho Đồng minh lúc ấy có 
  ba vị anh hùng ghê gớm: Roosevelt, Staline và Churchill. 

  Được cái hân hạnh độc nhất vô nhị trên đời là được tam anh đến viếng thăm để 
  đánh dấu ngày giải phóng cho dân tộc Ý, tân chánh phủ Ý do Đồng minh chỉ định 
  ngầm mặc dầu tan tác xác xơ vì bom giải phóng của Đồng minh, mặc dầu kiệt quệ 
  không còn đủ cơm mà ăn, đủ áo mà mặc, mặc dầu xác người vẫn còn chất đống lên 
ở 
  ngoài đường vì được xe tăng giải phóng đè lên bẹp dí như tờ giấy, cũng cố 
gắng 
  treo đèn kết hoa, lấy hơi tàn ra hét lên những khẩu hiệu “Đồng minh muôn năm! 
  Quân đội giải phóng muôn năm!”. 

  - Anh càng nói, em lại càng không hiểu. 

  - Thì anh đã nói hết đâu! Tân chính phủ Ý, lúc ấy quả là sống trong cái chết, 
  nhưng cứ phải theo đúng nghi lễ văn minh, tổ chức một bữa tiệc sang trọng để 
  thết các vị anh hùng giải phóng cho nước Ý đáng thương. Nhưng muốn cho bữa 
tiệc 
  sang trọng, lấy gì ra để mời ăn bây giờ? Sau một cuộc thảo luận kéo dài một 
buổi 
  chiều và một nửa đêm, các nhà tân hữu trách Ý quyết định: nước Ý, đến khi 
được 
  giải phóng, không còn một cái cóc khô gì cả, trừ một hải học viện nuôi toàn 
các 
  giống cá quí kỷ niệm của các Tổng thống Mỹ, Thủ 
  tướng Anh, Pháp, Nga... lúc Ý còn là đồng minh của họ. 

  Các nhà hữu trách Ý bèn cho bắt một ít cá quý nhất trong hải học viện để làm 
  tiệc đãi các vị anh hùng giải phóng. Sau mấy món ăn chơi, nhà bếp bưng ra một 
  cái đĩa to bằng một cái giường trẻ con, hình bầu dục, do hai người khiêng lễ 
mễ. 
  Đĩa trắng bóng, chung quanh là hành lá, ớt, rau cải bầy mỹ thuật như là một 
thảm 
  cỏ xanh. Hai người trịnh trọng đặt lên bàn. Quan khách liếm môi vì món ăn hứa 
  hẹn. Ở giữa đĩa có một con cá 
  rất to. Mọi người giương mắt lên chưa kịp nhìn thì ở đầu bàn, một bà người 
Mỹ, 
  bí thư của Tổng thống Roosevelt hét lên một tiếng rồi ngất xỉu trên bàn tiệc. 
  Mọi người đổ xô lại cứu. Đến khi bà Mỹ kia tỉnh lại thì bà chỉ giơ tay ra 
hiệu 
  không nói được. Sau mãi, hỏi ra mới biết là bà sợ... bà kinh tởm... bà gớm 
ghiếc 
  cái con cá quý mà tân chánh phủ Y đã trịnh trọng làm thịt để 
  mời đồng minh xơi. “Cất ngay đi... tôi không thể trông thấy con cá này đâu... 
  chính là người ta đã làm thịt người cho chúng ta ăn... thịt một đứa con gái 
  nhỏ... Phải, không phải là cá... đây chính là một đứa con gái nhỏ”. 

  Malaparte, cũng ngồi dự bữa tiệc lịch sử ấy, lễ phép đứng dậy trình bày: 

  - Thưa quí vị, thưa quí bà, tôi nhất định đây là con 
  cá. Chúng tôi gọi nó là cá người (nhân ngư). Nó là con cá quý nhất trong hải 
học 
  viện của nước chúng tôi. Nước chúng tôi trải qua một cuộc chiến tranh nhơ 
bẩn, 
  thực quả không còn gì hết, chỉ còn có con cá này là quí nhất nên chúng tôi 
tâm 
  thành đem làm thịt để thết các ngài là những vị anh hùng lịch sử đã đem bom 
đạn 
  đến diệt phát xít để giải phóng cho đất nước khốn nạn của chúng tôi... Xin 
mời 
  các ngài xơi thử... 

  Bà bí thư người Mỹ giẫy lên đây đẩy: 

  - Không, nhứt định không. Đây không phải là con cá. Đây chính là người, một 
đứa 
  bé con mà họ giết thịt để mi chúng ta ăn. 

  Muốn giải thích cách gì cũng không thể được, nhà văn Malaparte bèn đề nghị 
đem 
  vứt đi cho người dân Ý bị đói khổ vì chiến tranh lấy mà ăn, nhưng bà bí thư 
Mỹ 
  cũng vẫn không chịu: bà bắt phải làm một cái nghĩa địa để chôn con cá. 

  Nhà văn Malaparte cười mà nước mắt chảy ròng ròng, chắp tay lại thưa lên: 

  - Thưa quí bà, thưa quí vị, đến giải phóng nước chúng tôi, quí vị không tự 
biết 
  là vô tình đã đem đến cho chúng tôi một bài học: quí vị nhân đạo không để đâu 
  cho hết, quí vị thương người không để đâu cho hết, hơn thế lại thương cả đến 
con 
  cá nữa, và muốn chúng tôi làm một cái nghĩa địa để chôn cá cho mồ yên mả đẹp. 
  Chúng tôi rất thấm thía về bài học nhân đạo ấy, nhưng kia kìa, các ngài nhìn 
qua 
  cửa sổ ra ngoài đường mà xem: nhà cửa bị san bằng, xác người chất đống không 
ai 
  chôn cất, con chó cũng như con người đều đói trơ xương; chúng tôi sống không 
có 
  miếng cơm cho vào miệng, chết không có một mảnh đất để chôn, thế thì còn đào 
đâu 
  ra tiền để làm một cái nghĩa địa chôn cá, theo tinh thần siêu đẳng của người 
Mỹ 
  văn minh, giàu có và đầy một tấm lòng nhân đạo? 

  Ấy đó, câu chuyện chỉ có thế thôi. Nhiều lúc anh đã muốn quên đi, không ngờ 
hôm 
  nay em nhắc đến cái giống cá người thành thử lại phải nhớ lại và tự hỏi: “Vậy 
ra 
  người ta không đánh lừa anh sao?”. 

  Nguyên do là vì đọc câu chuyện trên của văn hào Malaparte, hơn hai mươi năm, 
nay 
  anh vẫn yên trí là Malaparte nói đùa và bịa ra câu chuyện “nhân ngư” để nói 
xỏ 
  các vị anh hùng giải phóng cho nước Ý... Ai ngờ lại thật... Mà ngay ở nước ta 
  cũng có giống cá người... Thế thì ở nước Ý người ta giết con cá người làm 
thịt 
  mời chủ mới, người Mỹ nhân đạo không chịu ăn thịt con cá người, bắt làm nghĩa 
  địa để chôn, còn ở nước ta, người ta đem cá người ra làm gì? 

  - Ôi chao, cá người, cá điện, cá thu, cá lép, cá sư, cá gì thì cũng đem cân 
ngay 
  tại thuyền để chở đi bán ở khắp các nơi trong nước và xuất cảng. Nhưng muốn 
bán 
  bao nhiêu đi nữa thì cá vẫn cứ là thừa mứa, thành ra người ta phải tìm cách 
làm 
  mắm, làm khô. Chỉ có khô 
  mới giữ được lâu thôi. 

  “Cá ở các thuyền bốc lên được chở về vựa; tại đây, có những người đàn bà 
chuyên 
  môn ngồi xẻ cá ra, bỏ ruột rồi rửa bằng nước biển chất lên cả đống như là núi 
  vậy. 

  “Sáng hôm sau, cá đó được đem ra phơi trên những giàn tre ở bãi biển thành 
những 
  hàng dài tăm tắp, có khi tới một cây số, hoặc treo lên cho tới khi vừa bủng 
thì 
  đem xuống rửa đi, rồi xát muối, phơi nữa, phới kỳ cho bao giờ khô teo đi mới 
  chịu thôi. Rửa nước rồi phơi như thế là để cho cá mềm, chớ mổ cá xong mà cho 
vào 
  thùng thông ngay, ngâm muối một vài đêm rồi phơi lên ba bốn nắng, khô sẽ cứng 
  nhắc như đá, ăn không cẩn thận, có thể gẫy răng luôn”. 

  Tôi vốn không phải là người ưa cá. Đến tận lúc lớn lên, tôi tập mãi mới biết 
ăn 
  chả cá; ngoài ra cá kho, cá rán, cá chưng hay canh cá nấu với rau cải bỏ mấy 
lát 
  gừng, tôi ăn không chịu, chỉ bởi lẽ có thành kiến cá tanh, nhất là cá mặn, cá 
  mắm thì tôi sợ quá. 

  Vậy mà một hôm kia, tôi đã liều ăn khô. Đó là một buổi sáng mùa thu. Ở Lái 
  Thiêu, một cô bạn và tôi nằm trong một vườn măng nằm ngửa mặt lên trời xem 
mây 
  bay rồi chợt ngủ lúc nào không biết. Đến lúc tỉnh dậy thì trời đã xế trưa, 
bụng 
  đói, mà chung quanh không có hàng quán, hàng quà nào hết. Nhân câu chuyện nói 
  chơi, ông chủ vườn đem đến cho chúng tôi hai bát cơm 
  nguội, mỗi bát có để một miếng khô cá lép. 

  Lúc đó, vườn vắng tanh, ở ngoài kia trời nắng chói. Chúng tôi bưng bát lên ăn 
  thấy ngon không biết chừng nào. Từ lúc bấy giờ tôi mới biết rằng cơm nóng ăn 
với 
  khô đã ngon quá đi rồi, nhưng ăn khô với cơm nguội lại càng ngon vượt mức, 
ngon 
  không thể nào nói xuể. Và cũng từ đó tôi mới hiểu tại sao có những cô con gái 
  Bắc, “ở ngoải” thì không ăn được cá mắm, cá mặn mà vào đến trong này lại 
nghiện 
  khô, mỗi tháng ba mươi ngày thì cả ba mươi ngày chỉ ăn cơm với khô thôi cũng 
cứ 
  ngon đi. 

  Sự thay đổi kỳ lạ đó, hiện giờ tôi vẫn còn đang tìm hiểu. Trong khi chưa biết 
  kết luận ra sao, tôi chỉ biết cười khì lúc thấy má con Châu, con Khương, con 
  Giao suốt ngày đe dọa lũ con, thò có đồng nào thì lại lẻn ra chợ mua khô bò, 
khô 
  mực... về để ăn với nhau một cách vô cùng thích thú. Các cái chú Ba Tàu làm 
tiền 
  thật tài tình. Một miếng khô tí xíu, chỉ bằng cái móng tay, đem gói vào một 
cái 
  túi nhỏ ngoài đề nhãn hiệu “Hai con voi” “Ba con chuột”... bán một đồng, tính 
ra 
  đắt vàng trời, ấy thế mà trẻ con cứ mua nườm nượp suốt ngày. Thấy thế, ông Mỹ 
  cũng làm khô gói vào giấy bạc, trông khoa học không chịu được, rồi đến ông Mã 
  Lai A, ông Đại Hàn, ông Nhựt Bổn đều có khô gói giấy tung ra thị trường, ăn 
dỗ 
  tiền của trẻ con mỗi năm không ít. 

  - Cứ gì trẻ con! Mình mắng trẻ cho có lệ, cứ chính mình ăn khô gói giấy cũng 
  mê... Này không biết ngoại quốc họ cho thêm cái chất gì vào khô mà nó lại 
ngon 
  khác hẳn “khô chân phương” của người mình thế nhỉ? Chồng không biết trả lời 
vợ 
  ra sao. Cả hai cùng nhìn nhau, không nói và hình như có một lúc cả hai cùng 
nhớ 
  lại có một buổi sáng mùa thu nào đó, trong một cái vườn măng ở Lái Thiêu, có 
một 
  người đàn ông và một người đàn bà - lúc ấy còn là bạn - cùng ngồi trên một 
cái 
  chiếu trải dưới đất ăn cơm nguội với khô. 

  - Ăn khô ngon đến như thế mà cấm trẻ nó ăn, phải tội. 

  Vợ cười và bảo: 

  - Nếu không có bữa khô hôm đó, sao mà có lũ trẻ ngày nay, mình nhỉ? 

  Trăng Vũng Tầu sầu biêng biếc, nước Vũng Tầu đêm đến dâng lên, đập ì uộp vào 
bờ, 
  nghe thê thiết như bài hát ru xứ Quảng. 

  Thỉnh thoảng về nghỉ mát ở miền duyên hải này, hai vợ chồng mở cửa nhìn ra 
trời 
  nước, có lần thấy niềm hương ý nhạc dâng lên ở trong lòng lại muốn cùng nhau 
gảy 
  lại khúc đàn cũ ngày nào, trong một vườn măng ở Lái Thiêu, hai đứa ăn hai 
chén 
  cơm nguội với khô rồi ngủ trên bãi cỏ có nhiều bóng mát. 

  Nhưng người vợ đến nửa đêm gần sáng lại lắc đầu không chịu nghe lời chồng. Là 
vì 
  nửa đêm về sáng, có những lằn chớp lóe lên ở chân trời, rồi trăng lặn, rồi 
gió 
  lớn nổi lên: ấy là mưa nguồn, ấy là chớp bể... 

  Người vợ khẽ nói vào tai chồng, như thể sợ có ai nghe thấy câu chuyện lòng mà 
  cười chăng: 

  - Anh ơi, quên làm sao được buổi sáng mùa thu năm ấy, hai đứa mình còn son 
trẻ, 
  ăn cơm với khô mà ngon như ăn vây ăn yến... Miếng khô siết chặt ân tình của 
em 
  lại với anh... nhưng có những buổi thật là kỳ lạ... Ăn khô ngon quá, em nghĩ 
xa 
  nghĩ gần... và không hiểu làm sao có một vài lúc em thấy sợ... nhất là những 
hôm 
  có chớp bể mưa nguồn như đêm nay... Em thấy lòng xốn xang, anh ạ, vì em 
nghĩ... 
  em nghĩ không biết những thuyền đánh cá ở biển để về làm khô thì gặp bão tố 
như 
  thế này, họ biết tránh vào đâu... Em nghĩ... phải anh ạ, em nghĩ rằng miếng 
khô 
  làm cho ta ăn vào mát ruột hả lòng... nhưng cũng rất có thể vì miếng khô mà 
có 
  những gia đình tan tác, vợ chồng tử biệt sanh ly... 

  Ờ ờ, chính vào cữ này đây, anh ạ, vợ chồng mình nhân một ngày bão rớt đìu hiu 
  ngồi quấn quít với nhau để ăn một bữa khô ngon lành thì dân chài miền bể 
thường 
  lại lo sợ, mất ăn mất ngủ vì đó cũng là cữ trời mưa bão, những người đi biển 
  thường dễ làm mồi cho cá... Một tiếng chim kêu khắc khoải khác thường, một 
giáng 
  trời hơi lạ, một ngọn gió xoay chiều - phải, chỉ có thế thôi mà lắm khi có 
thể 
  làm cho bao nhiêu người ủ ê nét mặt, lo sợ một thiên tai xảy đến. 

  Ấy là những người ở nhà lo cho kẻ ra đi, không biết sống chết ra sao và chỉ 
còn 
  biết chắp tay lại mà cầu Trời khấn Phật phù hộ cho chồng con họ đi đến nơi, 
về 
  đến chốn, khỏi phải chôn xác vào miệng kình nghê nơi biển cả. 

  Ơi! Ơi những người thanh thả, có bao giờ nghĩ tới những kẻ mang thê noa ra 
đánh 
  bạc với trùng dương để cướp của Long vương một lứa cá đem về bán tươi hay làm 
  khô, cho chúng ta ngồi thưởng thức cạnh con khôn, vợ đẹp?

Other related posts: