[SMCC] lich su dao tin lanh

Ngày l? giáng sinh cung là ngày l? tr?ng c?a anh em trong d?o tin lành nên bên 
c?nh vi?c suu t?m bài gi?i thi?u v? d?o Thiên Chúa Giáo, tôi xin phép du?c g?i 
lên bài suu t?m v? d?o tin lành d? giúp cho nh?ng co d?c nhân hi?n di?n trên 
list này hi?u rõ thêm v? tôn giáo mà b?n dang ph?ng s?.

D?ng th?i, các b?n khác s? hi?u rõ nguyên nhân, cách th?c ho?t d?ng c?a d?o tin 
lành. Phân bi?t s? khác nhau, gi?ng nhau c?a 2 tôn giáo này.

M?t l?n n?a, xin kính chúc anh em trong c?ng d?ng công giáo và tin lành trên 
toàn th? gi?i này t?n hu?ng m?t mùa giáng sinh an bình.



T?i Vi?t Nam, danh xung Tin Lành thu?ng du?c dùng d? ch? m?t nhóm các giáo phái 
kh?i phát t? cu?c c?i cách tôn giáo b?t d?u vào th? k? 16 b?i Martin Luther.

Là tu si dòng Augustine, m?c tiêu ban d?u c?a Luther là kêu g?i c?i cách t? bên 
trong Giáo h?i Công giáo La mã,

v? sau ông tách r?i kh?i Công giáo và thành l?p Giáo h?i Luther. Trong khi dó 
t?i Âu châu, nhi?u ngu?i có quan di?m tuong t? nhu c?a Luther cung b?t d?u tách 
kh?i Công giáo và thành l?p các giáo phái khác nhau. H? du?c g?i du?i m?t tên 
chung là Kháng Cách (Protestantism), hay Tân giáo (d? phân bi?t v?i c?u giáo là 
Công giáo). Kháng cách du?c xem là m?t trong ba nhánh chính c?a Co D?c giáo, 
cùng v?i Công giáo và Chính th?ng giáo Dông phuong.

 

Danh xung Kháng Cách xu?t phát t? h?i ngh? Speyer nam 1529

khi ngu?i ta g?i m?t s? vuong h?u (ho?c tuy?n d? h?u - elector) và nh?ng d?i 
bi?u các thành ph? thu?c Thánh ch? La mã (thu?c lãnh th? nu?c D?c ngày nay) là 
k? ph?n kháng (protestant) khi h? lên ti?ng ch?ng l?i vi?c c?m doán truy?n bá 
tu tu?ng c?i cách.

 

Trong ý nghia r?ng l?n hon, tên g?i Kháng Cách dùng d? ch? các giáo h?i khác 
nhau, tách kh?i Công giáo do ch?u ?nh hu?ng c?a Martin Luther Và John Calvin,

ngu?i lãnh d?o m?t cu?c c?i cách tôn giáo khác t?i Geneve, Thu? Si, cung là 
ngu?i kh?i xu?ng phong trào Calvinist. Xu?t hi?n m?t nhóm khác trong th?i k? 
c?i cách, thu?ng du?c g?i là c?i cách c?c doan. Trong khi dó nhi?u nhóm tôn 
giáo tách kh?i Công giáo cung du?c gán cho nhãn hi?u Kháng Cách dù chính h? 
cung ph? nh?n m?i liên h? v?i Luther, Calvin hay v?i Công giáo.

 

Kh?i nguyên c?a Kháng Cách

 

Phong trào c?i cách bùng n? d?t ng?t t?i nhi?u noi ? Âu Châu, nhung tìm th?y 
s?c m?nh c?a mình t?i D?c, noi cu?c c?i cách dã gây ra s? phân hoá tr?m tr?ng 
gi?a các vuong h?u dang cai tr? các ph?n lãnh th? nu?c này. Tuy nhiên, nguyên 
nhân c?a s? bùng n? n?y có th? gi?i thích b?i các bi?n d?ng x?y ra trong su?t 
hai th? k? tru?c dó t?i Tây Âu.

 

M?m m?ng c?a s? b?t ?n âm ? bên trong giáo h?i và d? qu?c du?c d?y lên d?nh 
di?m khi x?y ra vi?c d?i ngai giáo hoàng v? Avignon, Pháp ( 1308- 1378) và s? 
tranh ch?p giáo quy?n gi?a hai tri?u giáo hoàng t?n t?i song song ( 1378- 
1416), gây ra chi?n tranh gi?a các vuong h?u, các cu?c n?i d?y c?a nông dân và 
m?i quan tâm v? nh?ng th?i nát trong lòng h? th?ng các tu vi?n. Nó cung gi?i 
thi?u ch? nghia qu?c gia nhu là m?t nhân t? m?i vào th? gi?i trung c?. Phong 
trào ph?c hung nhân van khuy?n khích gi?i khoa b?ng quan tâm d?n quy?n t? do 
dành cho h?c thu?t. Nh?ng cu?c tranh lu?n sôi n?i du?c ti?n hành t?i các vi?n 
d?i h?c bàn d?n các v?n d? nhu b?n ch?t c?a giáo h?i, ngu?n g?c và gi?i h?n c?a 
th?m quy?n dành cho giáo hoàng, các công d?ng và các vuong h?u. M?t trong nh?ng 
lu?n thuy?t c?p ti?n và gay g?t nh?t d?n t? John Wiclif c?a D?i h?c Oxford, và 
sau dó là t? Jan Hus c?a D?i h?c Praha. Trong n?i b? Giáo h?i Công giáo La mã, 
cu?c tranh lu?n này b? khép l?i b?i Công d?ng Constance

(

1414- 1418), x? t? Jan Hus và thiêu xác John Wiclif nhu là k? d? giáo. Dù Công 
d?ng Constance n? l?c kh?ng d?nh và c?ng c? các khái ni?m th?i trung c? v? giáo 
h?i và d? qu?c, l?i không th? gi?i quy?t toàn di?n các cang th?ng v? ý th?c 
qu?c gia cung nhu nh?ng ph?n kháng v? th?n h?c.

 

Martin Luther, tu si dòng Augustine và giáo su t?i D?i h?c Wittenberg, ch? mu?n 
kêu g?i m? ra các cu?c tranh lu?n v? phép gi?i t?i (indulgence). Truy?n thuy?t 
cho r?ng Luther dã treo 95 lu?n d? c?a mình trên c?a nhà th? lâu dài 
Wittenberg, noi dành d? treo các thông báo c?a vi?n d?i h?c. Tuy nhiên, nh?ng 
ph?n d?i c?a ông dã th?i bùng lên s? b?t mãn âm ? t? lâu trong s? dè nén.

 

X?y ra cùng lúc v?i nh?ng bi?n d?ng l?i D?c là m?t phong trào kh?i phát t?i 
Thu? Si du?i s? lãnh d?o c?a Huldreich Zwingli. V?n t?n t?i m?t s? b?t d?ng 
gi?a hai phong trào này dù h? chia s? v?i nhau m?t m?c tiêu chung và d?ng ý v?i 
nhau v? h?u h?t các v?n d? liên quan.

 

Sau khi giáo hoàng quy?t d?nh tr?c xu?t Luther và lên án cu?c c?i cách, các tác 
ph?m c?a John Calvin t?o nên nhi?u ?nh hu?ng trong vi?c thi?t l?p m?t s? d?ng 
thu?n tuong d?i gi?a các nhóm c?i cách khác nhau t?i Thu? Si, Tô Cách Lan, Hung 
Gia L?i, D?c và nh?ng noi khác. Vi?c Anh giáo tách r?i kh?i La Mã du?i th?i tr? 
vì c?a Henry VIII, kh?i d?u t? nam 1529 và hoàn t?t vào nam 1536, dem Vuong 
qu?c Anh d?ng hành v?i cu?c c?i cách. Dù v?y, nh?ng thay d?i t?i Anh du?c ti?n 
hành dè d?t hon các noi khác ? Âu châu và ngu?i Anh ch?n con du?ng trung dung 
gi?a c?u giáo và tân giáo. (Ngày nay, v? th?n h?c, nhi?u ngu?i Anh v?n xem mình 
là Công giáo c?i cách hon là Kháng cách). Nhu th? phuong Tây dã vinh vi?n b? 
chia c?t thành hai ph?n: Công giáo La mã và Kháng Cách.

 

V? h?c thu?t, phong trào Kháng Cách - ch?u ?nh hu?ng th?i k? ph?c hung và du?c 
h?u thu?n b?i nh?ng vi?n d?i h?c ? Tây Âu - thu hút gi?i trí th?c, chính tr? 
gia, gi?i chuyên môn, thuong gia và th? th? công. K? thu?t in ?n dang phát 
tri?n giúp qu?ng bá tu tu?ng Kháng Cách, cung nhu tr? giúp h?u hi?u cho vi?c ?n 
hành nh?ng b?n d?ch Kinh Thánh sang các ngôn ng? d?a phuong. Các khái ni?m v? 
s? t? do c?a luong tâm và quy?n t? do cá nhân, n?y sinh t? th?i k? so khai c?a 
phong trào Kháng Cách, du?c d?nh hình và phát tri?n qua m?t th?i gian dài liên 
t?c d?i kháng v?i th?m quy?n c?a Giám m?c thành Rôma và h? th?ng tang l? c?a 
Giáo h?i Công giáo. D?n dà, phong trào Kháng Cách vu?t qua nh?ng gi?i h?n 
truy?n th?ng, t?p chú vào các v?n d? nhu luong tâm cá nhân, gieo m?m cho s? 
phát tri?n c?a ti?n trình dân ch? hóa, và cho phong trào Khai sáng

(Enlightenment), x?y ra trong các th? k? sau.

 

Th?n h?c can b?n

 

Có b?n ch? La tinh có th? miêu t? ni?m xác tín th?n h?c c?a ngu?i Kháng cách, 
dù không ph?i t?t c? trong s? h? d?u tin nhu v?y: 

List of 4 items . 

Solus Christus (Duy Chúa Co Do?c): Ch? có Chúa Co D?c là d?ng hoà gi?i gi?a 
Thiên Chúa và con ngu?i.  (I Ti:2.5)

. Sola Scriptura (Duy Thánh Kinh): Tín h?u Kháng Cách tin r?ng truy?n th?ng 
tông d? ch? có th? xu?t phát t? các tông d? là nh?ng ngu?i du?c ch?n b?i chính 
Chúa Giê-xu Co D?c, và nhu th? các truy?n th?ng này ch? có th? tìm th?y trong 
Kinh Thánh sdu?c vi?t b?i các tông d? (I Côr 11.2; Ga: 1.8; II Tês: 2.15), vì 
v?y Thánh kinh là th?m quy?n duy nh?t cho l?i giáo hu?n c?a các tông d?. Tín d? 
Kháng Cách tin r?ng ch? có Kinh Thánh là chân truy?n t? các tông d?, h?p pháp 
và là chu?n m?c cho d?c tin.

Tín h?u Kháng Cách bác b? d?c tin Công giáo cho r?ng Giám m?c thành La Mã (D?c 
Giáo hoàng) là Tông d? c?a Chúa Giê-xu và giáo hu?n c?a ngài có th?m quy?n tông 
d?. Sola Fide (Duy d?c tin): Trái v?i giáo lý Công giáo v?

công d?c (Giaco:2.24: ICôr: 13.2), v? s? an nan và phép gi?i t?i, l? Misa cho 
ngu?i ch?t, công d?c c?a các thánh và c?a ngu?i t? d?o và v? ng?c luy?n t?i, 
tín d? Kháng Cách tin r?ng m?i tín h?u d?u là th?y t? l?, du?c hoà gi?i

v?i

Thiên Chúa ch? b?i d?c tin vào Chúa Giê-xu mà thôi (Rô:3.28; Eph:2.8-9).

. Sola Gratia (Duy ân di?n):  D?i ngh?ch v?i giáo lý Công giáo cho r?ng c? d?c 
tin và công d?c là c?n thi?t cho s? xung công bình (Eph:2.8-9; Gal:5.6), các 
nhà c?i cách tin r?ng s? c?u r?i hoàn toàn là s? ban cho t? Thiên Chúa, v?n 
hành b?i Chúa Thánh Linh, do s? c?u chu?c c?a Chúa Giê-xu, ch? không b?i công 
d?c c?a tín h?u (Xem Nam Tín lý Duy nh?t).

list end

 

Nh?ng phong trào ?nh hu?ng d?n Kháng Cách

 

Ngu?i ta có th? xác d?nh du?c khuynh hu?ng th?n h?c c?a m?t tín h?u Kháng Cách 
n?u bi?t du?c ngu?i ?y ch?u ?nh hu?ng c?a phong trào nào tính t? cu?c c?i cách 
t?i D?c và Phong trào Thanh giáo (Puritan) t?i Anh cho d?n nay.

 

Phong trào Giám lý

 

Phong trào Giám Lý (Methodist) b?t d?u vào th? k? 18, t? cu?c c?i cách Thanh 
giáo t?i Anh, ch?u ?nh hu?ng c?a Phong trào Sùng tín (Pietist) t?i D?c, sau dó 
tr? v? Anh trong mô hình m?i thông qua John Wesley và giáo h?i Giám Lý cung nhu 
các nhóm tôn giáo nh? khác nhu Quaker. Tích c?c trong s?ng d?o, d?n thân trong 
công tác xã h?i, sâu nhi?m trong kinh nghi?m thu?c linh là nh?ng d?c di?m c?a 
phong trào Giám Lý. T? dây hình thành nên Phong trào Thánh khi?t (holiness 
movement), t?p chú vào tr?i nghi?m thánh hóa trong d?i s?ng c?a tín h?u.

 

Phong trào Tin Lành

 

Phong trào Tin Lành (Evangelicalism) kh?i phát t? cu?i th? k? 18, khi các cu?c 
ph?c hung tôn giáo bùng phát trong các giáo phái khác nhau hình thành nên phong 
trào này. Tín d? Tin Lành t?p chú vào kinh nghi?m qui d?o, s? sùng tín c?a m?i 
cá nhân, nghiên c?u Kinh thánh và v?n d? d?o d?c c?a xã h?i, bao g?m tính ti?t 
d?, các giá tr? gia dình và s? bình d?ng. H? bác b? ch? nghia hình th?c trong 
th? ph?ng, giáo nghi và th?n h?c.

 

Phong trào Ngu Tu?n

 

Phong trào Ngu Tu?n (Pentecostalism) kh?i phát t? Hoa K? vào d?u th? k? 20, b?t 
ngu?n t? phong trào Thánh khi?t. Phong trào này chú tr?ng vào vi?c tìm ki?m các 
ân t? (gift) c?a Chúa Thánh Linh du?c chép trong Tân U?c. Kh?ng d?nh vi?c nói 
ti?ng l? là ch?ng c? c?a " báp têm b?i Thánh Linh" dã tr? nên d?c di?m c?a 
phong trào này. H? cung t?p chú vào vi?c ch?a b?nh b?i d?c tin và th?c hành các 
phép l?. Du?i ?nh hu?ng c?a phong trào này, n?y sinh hàng tram giáo phái t?i 
Hoa K?. Cung phát sinh t? dây Phong trào Ân t? (charismatic movement).

 

Phong trào T? do

 

Phong trào T? do (Liberalism) nh?m gi?i thích Thánh Kinh theo cách m?i sao cho 
thích h?p v?i nhân sinh quan duong th?i, phong trào t?o nhi?u ?nh hu?ng trong 
các giáo h?i truy?n th?ng c?a c?ng d?ng Kháng cách, d?c bi?t vào cu?i th? k? 19 
v?i Phong trào Tân phái (Modernist) và Phê bình Kinh Thánh.

 

Phong trào N?n t?ng

 

Phong trào N?n t?ng (Fundamentalism) nh?n m?nh d?n nh?ng di?m n?n t?ng c?a th?n 
h?c Kháng Cách nh?m bác b? các quan di?m c?a phong trào T? do, d?c bi?t là 
phuong pháp phê bình Kinh Thánh. Phong trào này b?c phát vào th? k? 20 ch? y?u 
t?i Hoa K? và Gia Nã D?i trong vòng các giáo phái thu?c phong trào Tin Lành. H? 
d?c bi?t nh?n m?nh vào th?m quy?n và tính tr?n v?n c?a Kinh Thánh.

 

Phong trào Tin Lành Hi?n d?i

 

Phong trào Tin Lành Hi?n d?i (Neo-evangelicalism) b?t ngu?n t? phong trào N?n 
t?ng nhung c? g?ng làm gi?m nh? các quan di?m c?c doan, cùng lúc b? sung các 
khuynh hu?ng m?i nhu h?i nh?p vào xã h?i, d?n thân vào các công tác xã h?i, 
ph?i h?p ? qui mô l?n công tác truy?n bá Phúc âm, nâng cao h?c thu?t bi?n giáo 
(apologetics). 

 Các giáo phái Kháng Cách

Tín d? Kháng Cách thu?ng thích g?i các giáo h?i c?a h? là giáo phái 
(denomination), ng? ý r?ng giáo h?i, trong cách nhìn c?a h?, ch? là m?t ph?n 
trong toàn
th? H?i thánh chung. Ít có s? khác bi?t th?n h?c gi?a các giáo phái và các giáo 
phái du?c thành l?p thu?ng d?a trên các d?c thù d?a du và b? máy t? ch?c. Khó 
có du?c con s? chính xác, nhung u?c tính có hàng ngàn giáo phái khác nhau.



Nh?ng c?ng d?ng các giáo phái Kháng Cách

 

Da s? tín h?u Kháng Cách gia nh?p vào m?t trong các c?ng d?ng Kháng Cách sau:

List of 5 items

. Calvinist/ C?i cách/ Tru?ng Lão

. Luther

. Baptist

. Anh giáo

. Ngu Tu?n

list end

 

Có kho?ng 590 tri?u tín h?u Kháng Cách trên toàn th? gi?i, bao g?m 170 tri?u 
t?i B?c M?

140 tri?u t?i Phi Châu,

120 tri?u t?i Âu Châu,

70 tri?u t?i châu M? La tinh,

60 tri?u t?i Á Châu

và 10 tri?u t?i Úc Châu.

Nhu v?y c?ng d?ng Kháng Cách chi?m kho?ng 27% t?ng s? tín h?u Co D?c giáo.



Kháng Cách t?i Vi?t Nam

 

D?c tin Kháng Cách du?c truy?n bá t?i Vi?t Nam t? cu?i th? k? 19 do n? l?c c?a 
các nhà truy?n giáo thu?c H?i Truy?n giáo Phúc âm Liên hi?p (Christian and 
Missionary Aliance; C&MA). Nam 1911 thu?ng du?c k? là nam dánh d?u Kháng Cách 
d?n Vi?t Nam. H?i thánh Tin Lành Vi?t Nam (The Evangelical Church of Vietnam) 
du?c xem là tiêu bi?u cho c?ng d?ng Kháng Cách, cho d?n nay v?n là giáo h?i 
Kháng Cách có s? tín h?u dông nh?t. Có l? vì v?y danh xung Tin Lành 
(Evangelical) thu?ng du?c dùng thay th? cho Kháng Cách (Protestant). Tin Lành 
có nghia là tin t?c t?t lành theo cách g?i c?a các nhà truy?n giáo d?u tiên c?a 
Kháng Cách t?i Vi?t Nam.

 

Có kho?ng g?n 2 tri?u tín h?u Kháng Cách thu?c nhi?u giáo phái khác nhau r?i 
rác trên toàn qu?c, ph?n l?n t?p trung t?i mi?n Nam, trong s? dó có nhi?u ngu?i

thu?c các dân t?c thi?u s? t?i Tây nguyên.







Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam

Home Phone: 7262214
Cell-phone: 0989350014
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
MSN ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu
Blog: 360.yahoo.com/nguyenhoangbaovu

Other related posts: