[SMCC] ki niem 218 nam chienthang dong da 2

    
Nguy?n Nh?c (

ch? Hán: ??; 1778 - 1793) hay còn g?i là Thái D?c d?, là vua sáng l?p ra nhà 
Tây Son,

m?t trong nh?ng tri?u d?i hi?n hách nh?t v? võ công c?a Vi?t Nam.

 

Ti?u s?

 

Ba anh em Tây Son, Nguy?n Nh?c, Nguy?n L? Và Nguy?n Hu?

du?c g?i là "Tây Son tam ki?t". T? tiên nhà Tây Son v?n ? làng Huong Cái, huy?n 
Hung Nguyên, t?nh Ngh? An. H? theo chúa Nguy?n vào l?p nghi?p mi?n Nam khi

chúa Nguy?n vu?t Luy Thày dánh ra d?t Lê - Tr?nh t?i Ngh? An vào niên hi?u 
Th?nh D?c (1653 - 1657) d?i Lê Th?n Tông. Ông c? c?a "Tây Son tam ki?t" tên

là H? Phi Long, vào giúp vi?c cho nhà h? Dinh ? thôn B?ng Chân, huy?n Tuy Vi?n 
(t?c An Nhon), cu?i v? h? Dinh và sinh du?c m?t trai tên là H? Phi Ti?n.

H? Phi Ti?n không theo vi?c nông mà b? di buôn tr?u ? ?p Tây Son, cu?i v? và 
d?nh cu t?i dó. Bà v? tên là Nguy?n Th? D?ng, con gái duy nh?t c?a m?t phú

thuong d?t Phú L?c, do dó nên h? d?i con cái t? h? H? sang h? Nguy?n c?a m?. Vì 
v?y, ngu?i con có tên là Nguy?n Phi Phúc. Nguy?n Phi Phúc cung chuyên ngh?

buôn tr?u và tr? nên m?i ngày m?i giàu có. (Cung có tài li?u cho r?ng h? H? dã 
d?i theo h? chúa Nguy?n ngay t? khi m?i vào Nam).

 

Nguy?n Phi Phúc có 8 ngu?i con, trong dó có ba ngu?i con trai: Nguy?n Nh?c, 
Nguy?n L? và Nguy?n Hu?. L?n lên, ba anh em du?c dua d?n th? giáo c? van l?n

võ v?i th?y Truong Van Hi?n. Chính ngu?i th?y này dã phát hi?n du?c kh? nang 
khác thu?ng c?a Nguy?n Hu? và khuyên ba anh em kh?i nghia d? xây d?ng d?i

nghi?p. Tuong truy?n câu s?m: "Tây kh?i nghia, B?c thu công" là c?a ông.

 

Trong nh?ng nam d?u tiên, Nguy?n Nh?c dóng vai trò quan tr?ng nh?t. Tuong 
truy?n tru?c khi n?i d?y ông t?ng di buôn tr?u nên du?c g?i là Hai Tr?u. Có sách

nói Nguy?n Nh?c làm ch?c bi?n l?i nên còn g?i là Bi?n Nh?c. S? nhà Nguy?n chép 
r?ng ông du?c chúa Nguy?n giao cho vi?c thu thu? trong vùng nhung mang ti?n

thu thu? dánh b?c m?t h?t, cùng qu?n ph?i n?i d?y. Tuy nhiên theo m?t s? nhà s? 
h?c, tình ti?t này th?c ch?t là d?ng ý nói x?u ngu?i "ph?n lo?n" c?a nhà

Nguy?n sau khi h? dã th?ng tr?n mà thôi.

 

Kh?i nghia

 

T? khi chúa Nguy?n Phúc Khoát ch?t (1765), chính s? h? Nguy?n ?

Dàng Trong

r?i ren quanh vi?c ch?n ngu?i lên ngôi chúa. Khoát v?n tru?c l?p con th? 9 là 
Hi?u làm th? t?, nhung Hi?u m?t s?m, d? l?i ngu?i con là Duong. Con c? c?a

Khoát là Chuong cung dã m?t. Dáng lý ra theo th? t? khi Khoát m?t, ph?i l?p 
ngu?i con th? hai là Luân lên ngôi, nhung quy?n th?n Truong Phúc Loan n?m l?y

tri?u chính, t? xung là "Qu?c phó", gi?t Luân mà l?p ngu?i con th? 16 c?a Khoát 
là Thu?n m?i 12 tu?i lên ngôi, t?c là D?nh vuong, d? d? v? thao túng. Trong

tri?u cung nhu bên ngoài du lu?n nhi?u ngu?i b?t bình vì khi Luân dã ch?t thì 
ngôi chúa l? ra ph?i thu?c v? Nguy?n Phúc Duong.

 

Nhân co h?i dó, Nguy?n Nh?c t?p h?p l?c lu?ng n?i d?y ? ?p Tây Son. Quân Tây 
Son bao g?m ngu?i Kinh, ngu?i Thu?ng, ngu?i Hoa tham gia r?t dông. Kh?i phát

t? ?p Tây Son, ba anh em Nguy?n Nh?c, Nguy?n L?, Nguy?n Hu? t?p h?p l?c lu?ng, 
ban d?u ch? y?u là d?ng bào ngu?i Thu?ng, d?ng lên kh?i nghia. L?y danh

nghia ch?ng l?i Qu?c phó Truong Phúc Loan, ?ng h? hoàng tôn Nguy?n Phúc Duong 
là cháu dích tôn c?a Vu vuong Nguy?n Phúc Khoát, Nguy?n Nh?c ph?t c? n?i

d?y nam 1771. B?i Tây Son mang danh nghia ?ng h? hoàng tôn Duong và khi dánh 
tr?n thu?ng la ó ?m i nên dân gian có câu:

 

"Binh tri?u là binh Qu?c phó

 

Binh ó là binh Hoàng tôn"

 

Sau khi d?ng v?ng ? d?a bàn ?p Tây Son, nam sau, cu?c kh?i nghia lan r?ng và 
nghia quân dã th?ng m?t s? tr?n ch?ng l?i quân chúa Nguy?n du?c phái t?i dàn

áp cu?c kh?i nghia. B?y gi? ? Quy Nhon có nhà giàu là Huy?n Khê thu?ng giúp tài 
chính cho Nguy?n Nh?c, nhân dó ông s?m thêm du?c nhi?u vu khí và chiêu

m? thêm du?c nhi?u quân.

 

Nam 1773, Nguy?n Nh?c dánh chi?m ?p Ki?n Thành, r?i chia cho các tu?ng cùng coi 
gi?: ch? tr?i nh?t Nguy?n Nh?c gi? hai huy?n Phù Ly và B?ng Son, ch? tr?i

nhì Nguy?n Thung gi? huy?n Tuy Vi?n, ch? tr?i ba Huy?n Khê coi vi?c h?u c?n. 
Không nh?ng t?p h?p c? nh?ng tay l?c lâm nhu Nhung Huy, T? Linh, Nguy?n Nh?c

còn m?t liên l?c v?i n? chúa c?a nu?c Chiêm Thành sót l?i lúc dó

[1]

dem quân dóng ? tr?i Th?ch Thành d? c?u l?n nhau.

H? thành Quy Nhon

 

Sau khi d?ng v?ng ? can c?, Nguy?n Nh?c quy?t d?nh dánh thành Quy Nhon, m?t 
tr?ng tr?n c?a Dàng Trong, v?n xua là kinh thành D? Bàn c?a nu?c Chiêm Thành

cu. Quy Nhon là trung tâm c?a khu v?c Nam Trung b?, n?u làm ch? Quy Nhon có th? 
làm ch? c? khu v?c này.

 

D? dánh chi?m thành, Nguy?n Nh?c dã v?n d?ng muu k? r?t táo b?o. Ông t? ng?i 
vào cui cho quân lính khiêng t?i thành Quy Nhon n?p cho tu?ng gi? thành là

Nguy?n Kh?c Tuyên, gi? làm quân lính ph?n Tây Son, b?t tu?ng "gi?c" v? hàng v?i 
chúa Nguy?n. Kh?c Tuyên tin là th?t nên cho quân áp gi?i Nguy?n Nh?c vào.

N?a dêm, quân Tây Son trá hàng m? cui cho Nguy?n Nh?c, ông cùng binh lính n?i 
d?y ph?i h?p v?i quân ngo?i vi?n t? ngoài ùa vào dánh chi?m thành Quy Nhon.

Nguy?n Kh?c Tuyên v?i b? c? gia dình và ?n tín ch?y tr?n.

 

T? Quy Nhon, Nguy?n Nh?c ti?n ra dánh chi?m Qu?ng Ngãi. Sau dó ông dem quân vào 
dánh Phú Yên. D?n cu?i nam 1773, quân Tây Son th?ng nhu tr? tre, nhanh chóng

chi?m du?c Phú Yên, Diên Khánh, Bình Khang, Bình Thu?n, quân Nguy?n ph?i rút 
vào Nam b?.

 

Lu?ng d?u th? d?ch

 

D?u nam 1774, chúa Nguy?n sai Tôn Th?t Thang mang quân t? Qu?ng Nam vào dánh 
Tây Son nhung v?a th?y quân Tây Son, Thang dã b? ch?y. Gi?a nam 1774, chúa

Nguy?n l?i c? T?ng Phúc Hi?p mang quân t? Gia D?nh theo hai du?ng thu? b? ra 
dánh Nam Trung b?, nhanh chóng l?y l?i Bình Thu?n, Diên Khánh, Bình Khang.

Nguy?n Nh?c ch? còn làm ch? t? Phú Yên ra Qu?ng Ngãi.

 

Tuy nhiên lúc Tây Son v?a m?t Bình Khang thì phía b?c l?i có bi?n. Nhân lúc 
Dàng trong r?i ren, cu?i nam 1774, chúa Tr?nh Sâm c? lão tu?ng Vi?p qu?n công 
Hoàng Ngu Phúc làm Bình Nam thu?ng tu?ng quân, mang 4 v?n quân vu?t sông Gianh 
nam ti?n, cung l?y lý do tr? kh? Truong Phúc Loan, l?p Nguy?n Phúc Duong. Quân 
Tr?nh l?n

lu?t chi?m B? Chính, D?ng H?i và ti?n d?n Thu?n Hoá. Quân Nguy?n y?u th?, chúa 
Nguy?n ph?i trói Truong Phúc Loan n?p quân Tr?nh, nhung sau dó Hoàng Ngu

Phúc v?n ti?n quân, d?u nam 1775 dánh chi?m Phú Xuân. Chúa Nguy?n không ch?ng 
n?i ph?i b? ch?y vào Qu?ng Nam.

 

Nguy?n Nh?c nhân th?i co dó mang quân hai du?ng thu? b? ra dánh Qu?ng Nam. 
Nguy?n Phúc Thu?n v?i b? Qu?ng Nam theo du?ng bi?n tr?n vào Gia D?nh, d? l?i

Nguy?n Phúc Duong. Tháng 2 nam 1775, quân Tr?nh ti?n vào Qu?ng Nam. Quân Tây 
Son cung ti?n ra, lùng b?t du?c Phúc Duong. Quân Tr?nh vu?t dèo H?i Vân và

d?ng d? v?i quân Tây Son. Nguy?n Nh?c c? hai tu?ng ngu?i Hoa là T?p Dình làm 
tiên phong, Lý Tài làm trung quân dánh Tr?nh. Hoàng Ngu Phúc dang dà th?ng

l?i, dánh b?i quân Tây Son ? C?m Sa. T?p Dình b? ch?y tháo thân theo du?ng bi?n 
v? Trung Qu?c. Nguy?n Nh?c ph?i rút quân v? Quy Nhon.

 

Nhân lúc Nguy?n Nh?c thua tr?n, T?ng Phúc Hi?p l?i t? Bình Khang ra dánh Phú 
Yên, quân Tây Son l?i thua ph?i co v? Quy Nhon. Nhu v?y d?a bàn c?a Nguy?n

Nh?c ch? còn Quy Nhon và Qu?ng Ngãi.

 

Hoà b?c dánh nam

 

Tình th? c?a Nguy?n Nh?c và quân Tây Son lúc dó r?t nguy ng?p. C? quân Tr?nh 
l?n quân Nguy?n t? hai d?ng dánh t?i d?u dang ? th? th?ng tr?n. N?u mang quân

ra duong d?u v?i c? hai phía thì ch?c ch?n Nguy?n Nh?c s? b? tiêu di?t. D?ng 
tru?c tình th? dó, ông dã sáng su?t dua ra quy?t d?nh dúng d?n.

 

Nh?n th?y quân Tr?nh dang ? th? th?ng liên ti?p t? khi vào nam, ti?m l?c c?a 
B?c hà l?i l?n không th? duong d?u, Nguy?n Nh?c quy?t d?nh xin gi?ng hoà v?i

chúa Tr?nh d? t?p trung vào chi?n tru?ng phía nam. Ông sai ngu?i d?n ch? Hoàng 
Ngu Phúc xin d?u hàng và làm tiên phong cho chúa Tr?nh d? dánh chúa Nguy?n.

Quân Tr?nh di xa b?y gi? dã m?t m?i, quân si nh? nhà, Hoàng Ngu Phúc cung mu?n 
mu?n s?c Tây Son di?t h? Nguy?n nên nhân danh chúa Tr?nh cho Nguy?n Nh?c

hàng, phong làm "Tây Son tru?ng hi?u tráng ti?t tu?ng quân". Dù th?, qu?n Vi?p 
lão luy?n v?n không lui quân, dóng sát d?a gi?i Qu?ng Ngãi, d?nh ch? n?u

Tây Son b?i tr?n s? ti?n vào chi?m Qu?ng Ngãi và Quy Nhon.

Lo?i b? nguy co phía b?c

 

T?m yên m?c b?c nhung Nguy?n Nh?c ? vào tình th? ch? có m?t l?a ch?n là ph?i 
th?ng tr?n d? chi?m l?i Phú Yên t? tay quân Nguy?n, n?u không s? b? quân Tr?nh

dánh ch?p.

 

Trong tình th? các tu?ng d?u thua tr?n b?c nhu?c, Nguy?n Nh?c quy?t d?nh c? em 
là

Nguy?n Hu?, m?i 23 tu?i, ngu?i sau này tr? thành nhà quân s? ki?t xu?t c?a Tây 
Son, làm ch? tu?ng mang quân vào nam. D? h? tr? cho Nguy?n Hu?, nhân n?m con 
bài Nguy?n Phúc Duong trong tay, Nguy?n Nh?c g? con gái cho Duong, r?i sai 
ngu?i vào Phú Yên di?u dình v?i T?ng Phúc Hi?p vi?c l?p Phúc Duong làm chúa và 
cùng dánh

Tr?nh. Vi?c dàm phán d?n n?a ch?ng thì Nguy?n Hu? kéo quân t?i dánh khi?n Hi?p 
không k?p tr? tay. Nguy?n Hu? b?t s?ng Nguy?n Khoa Kiên, gi?t Nguy?n Van

Hi?n, Hi?p b? ch?y. Tu?ng Nguy?n ? Bình Khang là Bùi Công K? mang quân ra c?u 
b? Nguy?n Hu? b?t s?ng. Tu?ng khác là T?ng Van Khôi ? Khánh Hoà ra dánh cung

b? Nguy?n Hu? gi?t t?i tr?n.

 

Hoàng Ngu Phúc nhân lúc Tây Son mang quân vào nam li?n l?n t?i dóng quân ? Chu 
? thu?c Qu?ng Ngãi, nhung sau nghe tin Nguy?n Hu? th?ng tr?n không dám ti?n

n?a. D? tang thêm thanh th?, Nguy?n Nh?c yêu c?u qu?n Vi?p phong ch?c cho em và 
Nguy?n Hu? du?c phong làm "Tây Son hi?u ti?n tu?ng quân". Ít lâu sau vì

tu?i già s?c y?u, qu?n Vi?p b? Qu?ng Nam lui v? Phú Xuân r?i giao l?i thành này 
cho các tu?ng du?i quy?n, còn mình d?n d?i quân v? b?c.

 

Nhân lúc quân Tr?nh rút kh?i Qu?ng Nam, các tu?ng cu c?a h? Nguy?n l?i n?i d?y 
chi?m noi này. Nguy?n Nh?c l?i di?u Nguy?n Hu? t? Phú Yên ra dánh tan quân

Nguy?n, l?y l?i Qu?ng Nam.

 

Dánh Gia D?nh

 

L?n th? nh?t

 

Nguy?n Hu? ra b?c d? l?i tu?ng ngu?i Hoa là Lý Tài gi? thành Phú Yên. Tài b?t 
mãn vì  m?t ch?c chánh tu?ng v? tay Nguy?n Hu? nên nghe theo l?i d? c?a T?ng

Phúc Hi?p, sang hàng chúa Nguy?n. Tây Son l?i m?t Phú Yên.

 

D? chia th? quân Nguy?n, d?u nam 1776, Nguy?n Nh?c sai Nguy?n L? mang quân theo 
du?ng thu? vào dánh Gia D?nh.

Nguy?n Phúc Thu?n b? ch?y v? Bà R?a. Nguy?n L? chi?m du?c Gia D?nh nhung không 
lâu sau các tu?ng Nguy?n là D? Thanh Nhân, M?c Thiên T?, T?ng Phúc Hi?p, Lý Tài 
dang t? t?p d?n v? Nam B?. Nguy?n L? li?n thu h?t kho tàng c?a chúa Nguy?n rút 
v? Quy Nhon.

 

L?n th? hai

 

Tháng 10 nam 1776, Nguy?n Phúc Duong b? tr?n t? Quy Nhon v? Gia D?nh, g?i Lý 
Tài làm vây cánh. Tài tranh công v?i D? Thanh Nhân, hai bên dánh nhau. Nhân

thua b? Gia D?nh v? Ba Giòng. Tài ép Thu?n nhu?ng ngôi cho Duong làm Tân chính 
vuong, còn Thu?n làm Thái thu?ng vuong.

 

Tháng 3 nam 1777, Nguy?n Nh?c l?i c? Nguy?n Hu? làm tu?ng mang quân thu? vào 
dánh Gia D?nh. Lý Tài thua tr?n b? ch?y kh?i thành, dua 2 chúa Nguy?n v? Hóc

Môn. Sau Tài rút kh?i Hóc Môn b? D? Thanh Nhân dón du?ng gi?t ch?t. Thu?n theo 
Nhân gi? Tranh Giang, Duong theo tu?ng Truong Phúc Th?n gi? Tài Ph?. Nguy?n

Hu? chia du?ng dánh b?i c? hai cánh quân Nguy?n. Thu?n và Nhân b? ch?y v? C?n 
Tho c?u vi?n M?c Thiên T? (tu?ng ngu?i Hoa), còn Duong b? ch?y v? Ba Vi?t

(B?n Tre).

 

Nguy?n Hu? dánh b?i M?c Thiên T?. Thu?n sai Nhân l?n ra Bình Thu?n c?u c?u Chu 
Van Ti?p, Tr?n Van Th?c. Nguy?n Nh?c nhân lúc Nguy?n Hu? th?ng tr?n ? Nam

b? cung c? binh dánh Phú Yên, Bình Thu?n. M?t cánh quân Tây Son ? Biên Hoà ch?n 
dánh gi?t ch?t Tr?n Van Th?c. Chu Van Ti?p b? ch?y. Nguy?n Nh?c chi?m l?i

Phú Yên d?n Bình Thu?n.

 

Tháng 9 nam 1777, Nguy?n Hu? mang quân bao vây t?n công Ba Vi?t, b?t s?ng 
Nguy?n Phúc Duong và toàn b? quân tu?ng. Duong và 18 tu?ng tu? tùng b? dua v?

Gia D?nh x? t?.

 

Nguy?n Phúc Thu?n b?i tr?n b? C?n Tho sang Long Xuyên, d?nh ch? M?c Thiên T? 
l?y tàu d? ch?y sang Trung Qu?c c?u vi?n

nhà Thanh

nhung b? quân Tây Son du?i d?n noi, b?t du?c Thu?n mang v? Gia D?nh x? t? tháng 
10 nam 1777. Nguy?n Ánh, D? Thanh Nhân và M?c Thiên T? tr?n thoát m?i ngu?i

m?t noi.

L?n th? ba

 

Nguy?n Nh?c làm ch? toàn b? d?t dai t? Qu?ng Nam d?n Hà Tiên. Nam 1778, ông lên 
ngôi hoàng d?, l?y niên hi?u là Thái D?c, không ràng bu?c v?i chính quy?n

vua Lê chúa Tr?nh ? B?c Hà n?a.

 

Sau khi Nguy?n Hu? tr? v? Quy Nhon, các tu?ng Nguy?n là D? Thanh Nhân, Chu Van 
Ti?p n?i d?y, dón Nguy?n Ánh v? l?p làm chúa, chi?m l?i Gia D?nh. Du?c các

l?c lu?ng phuong Tây nhu Pháp, B? Dào Nha giúp s?c, Ánh l?i m?nh lên. Nam 1778, 
vua Thái D?c sai tu?ng vào dánh nhung l?i b? thua và m?t thêm Bình Thu?n.

 Nam 1781, Ánh s? uy quy?n c?a Nhân quá l?n nên gi?t Nhân, l?i dem quân dánh ra 
Bình Khang nhung b? quân c?a vua Thái D?c dánh b?i. Tháng 3 nam 1782, vua Thái 
D?c và Nguy?n Hu? mang quân thu? b? nam ti?n, phá tan quân Nguy?n, gi?t ch?t 
cai co ngu?i Pháp là Manuel (M?n Hoè). Nguy?n Ánh b? ch?y v? H?u Giang.

Chu Van Ti?p t? Bình Thu?n vào c?u b? dánh b?i ph?i co v?. Ánh cùng th? sai 
ngu?i sang Xiêm c?u vi?n.

 

Vua Thái D?c chi?m l?i Nam b?, sai ngu?i giao h?o v?i Chân L?p (Campuchia) và 
d? ngh? h?p tác dánh Nguy?n Ánh. Chân L?p chia quân dón b?t du?c doàn c?u vi?n 
Xiêm c?a Ánh và suýt b?t du?c Ánh. Ánh tr?n ra d?o Phú Qu?c.

 

L?n th? tu

 

Nguy?n Nh?c rút quân v? b?c, Chu Van Ti?p l?i t? Bình Thu?n mang quân vào dánh 
chi?m du?c Gia D?nh và dón Nguy?n Ánh tr? v?. Tháng 2 nam 1783, Nguy?n Nh?c

l?i sai Nguy?n Hu?, Nguy?n L? mang quân nam ti?n.

 

Dù Nguy?n Ánh dã l?p tuy?n phòng th? tru?c v?n b? quân Tây Son phá tan, Ánh b? 
ch?y v? D?ng Tuyên. Nguy?n Hu? dánh phá D?ng Tuyên, Ánh b? ch?y ra Hà Tiên

r?i tr?n ra d?o Phú Qu?c. Tháng 8 nam 1783, quân Tây Son truy kích, Ánh ch?y 
m?t vòng ra các d?o C? Long, C? C?t r?i l?i quay v? Phú Qu?c. Quân Tây Son

vây dánh nhung lúc dó có bão bi?n, các thuy?n Tây Son ph?i giãn ra, sau 7 ngày 
dêm lênh dênh trên bi?n, Ánh th?a co l?i tr?n thoát, ch?y h?n ra d?o Th?

Chu cách xa d?t li?n r?i d?u nam sau t? mình sang Xiêm c?u vi?n.

 

Chi?n th?ng ngoài mong d?i

 

Nguy?n Ánh c?u vi?n du?c quân Xiêm, tr? l?i Nam b? nam 1784 nhung sang d?u nam 
1785 l?i b? Nguy?n Hu? phá tan trong tr?n R?ch G?m - Xoài Mút n?i ti?ng 

Chu Van Ti?p b? gi?t. Ánh ph?i ch?y sang Xiêm s?ng luu vong.

 

Nam 1782, B?c hà có bi?n, phe ngu?i con l?n c?a chúa Tr?nh Sâm v?a ch?t là 
Tr?nh Tông làm binh bi?n l?t d? ngu?i con nh? m?i du?c l?p là Tr?nh Cán. M?t

tu?ng B?c hà là Nguy?n H?u Ch?nh

(th? h? cu c?a Hoàng Ngu Phúc) không h?p tác v?i Tr?nh Tông nên b? vào nam hàng 
Tây Son và du?c vua Thái D?c tin dùng.

 

Nam 1786, khi tình hình phía nam dã t?m yên, H?u Ch?nh khuyên vua Thái D?c dánh 
Phú Xuân d? khôi ph?c l?i d?t dai c?a chúa Nguy?n tru?c dây. Vua Thái D?c

d?ng ý, li?n c? Nguy?n Hu? làm ch? huy cùng các tu?ng Nguy?n H?u Ch?nh và phò 
mã Vu Van Nh?m (con r? vua Thái D?c) b?c ti?n.

 

Quân Tr?nh ? Phú Xuân b? quân Tây Son dùng k? l?a khi?n m?t c?nh giác và nghi 
ng? l?n nhau. Tháng 5 nam 1786, Nguy?n Hu? nhanh chóng dánh chi?m thành Phú

Xuân. Nghe theo k? c?a Nguy?n H?u Ch?nh - ngu?i mu?n tr? thù Tr?nh Tông, Nguy?n 
Hu? quy?t d?nh mang quân ra dánh Thang Long mà không h?i ý vua anh. Vua

Thái D?c nghe tin em dã mang quân b?c ti?n, sai ngu?i du?i theo g?i v? nhung 
không k?p.

 

V?i kh?u hi?u "Phù Lê di?t Tr?nh", ch? trong 1 tháng, Nguy?n Hu? dánh b?i quân 
Tr?nh, Tr?nh Tông t? sát. Nguy?n Hu? tôn phò

nhà Lê

và du?c vua

Lê Hi?n Tông

g? công chúa Ng?c Hân cho.

 

Vua Thái D?c v?i vã ra b?c g?i em v?. Sau khi l?a l?i v? v? em, vua Thái D?c t? 
mình c?m quân, thay d?i h?t nhân s? do em s?p d?t r?i m?i g?p g? vua Lê

v?a lên ngôi là Chiêu Th?ng. Ít ngày sau, ông cùng Nguy?n Hu? bí m?t rút quân 
v? nam.

 

Anh em b?t hoà

 

S? sách không ghi chép th?t rõ ràng v? s? ki?n mâu thu?n gi?a anh em Tây Son. 
Các s? gia nhà Nguy?n cho r?ng t?i Nguy?n Nh?c "tu thông" v?i v? Nguy?n Hu?, 
nhung lý do này có v? không xác dáng. Có tài li?u nói r?ng Nguy?n Nh?c yêu c?u 
Nguy?n Hu? n?p vàng b?c l?y t? kho c?a h? Tr?nh ? B?c Hà mang v? nam nhung vua 
em không ch?u; hon th? vua em l?i xin vua anh cho cai qu?n thêm Qu?ng Nam và 
vua anh không ch?p thu?n, do dó Nguy?n Hu? ch? d?ng mang quân vào nam

dánh Nguy?n Nh?c. Ý ki?n sau có v? xác dáng hon.

 

Có ý ki?n bàn thêm r?ng, ch? truong c?a Nguy?n Nh?c là t?p trung tiêu di?t chúa 
Nguy?n, ch? dánh chi?m ph?n d?t c?a chúa Nguy?n d? thay th? cai tr? t?i

mi?n Nam và gi? hòa bình v?i B?c Hà, cho nên vi?c Nguy?n Hu? t? ý dem quân b?c 
ti?n là trái ý vua anh. Ngay khi bi?t tin Nguy?n Hu? dánh Thang Long, vua

Tây Son v?i mang quân ra b?c, th?c ch?t là d? g?i em v?. M?t khác, Nguy?n Nh?c 
không yên tâm v?i s? phát tri?n th? l?c riêng c?a Nguy?n Hu?. Trong khi

dó, là ngu?i có hùng tâm, Nguy?n Hu? có ch? truong t? l?c phát tri?n ra ngoài 
t?m ki?m ch? c?a vua anh và vi?c b?c ti?n c?a ông không h?n ch? vì l?i khuyên

c?a Nguy?n H?u Ch?nh. Có l? dây m?i chính là nguyên nhân d?n t?i mâu thu?n c?a 
anh em Tây Son.

 

S? cu ghi r?t v?n t?t và không th?t rõ ràng v? s? ki?n này, ch? bi?t kho?ng d?u 
nam 1787 Nguy?n Hu? mang quân nam ti?n vây thành Quy Nhon. Nguy?n Nh?c b?

vây ng?t bèn g?i D?ng Van Tr?n, dang tr?n th? Gia D?nh, ra c?u. Tr?n vâng l?nh 
mang quân ra, nhung d?n Phú Yên dã b? Nguy?n Hu? b?t s?ng. Nguy?n Hu? nã

pháo t?i t?p vào thành Quy Nhon. Nguy?n Nh?c b? vây b?c quá ph?i lên thành khóc 
xin em d?ng dánh thành n?a. Nguy?n Hu? b?ng lòng gi?ng hòa v?i anh.

 

Tuy nhiên, theo m?t giáo si phuong Tây t?i Vi?t Nam lúc dó, anh em Nguy?n Nh?c, 
Nguy?n Hu? tuy mâu thu?n nhung cho d?n khi Nguy?n Hu? b?t du?c D?ng Van

Tr?n, quân d?i hai bên v?n chua th?c s? dánh nhau thì Nguy?n L? d?ng ra di?u 
dình và hai bên vì tình c?m trong nhà dã d?ng ý gi?ng hoà.

 

Nguy?n Nh?c phong vuong cho hai em, m?i ngu?i chia nhau gi? m?t khu v?c t? 
tháng 4 nam 1787:

 

Nguy?n Nh?c xung là Trung uong Hoàng d?, dóng dô ? Quy Nhon. Phong Nguy?n L? 
làm Dông D?nh Vuong, cai qu?n vùng d?t Gia D?nh. Phong Nguy?n Hu? làm B?c Bình

Vuong, cai qu?n vùng d?t t? dèo H?i Vân tr? ra B?c.

 

Nhu v?y vua Thái D?c dã tho? mãn yêu c?u du?c cai qu?n Qu?ng Nam c?a vua em.

 

L?i m?t Nam b?

 

Anh em vua Thái D?c mâu thu?n khi?n k? d?ch l?i d?ng ngay l?p t?c. ? phía b?c, 
h? Tr?nh ngóc d?u d?y r?i Nguy?n H?u Ch?nh ra s?c hoành hành. ? phía nam, 
Nguy?n Ánh cung nhân co h?i l?c lu?ng Tây Son b? chia s? d? quay tr? v? dánh 
l?i Gia D?nh (tháng 7 nam 1787).

 

Ngu?i em Dông D?nh vuong uon hèn, chua dánh nhau v?i d?ch dã b? ch?y v? Biên 
Hoà, b? Gia d?nh cho Ph?m Van Tham gi?. Sau l?i ch?y luôn m?t m?ch v? Quy Nhon

 r?i ?m và qua d?i khi?n vua Thái D?c m?t m?t ch? d?a v? tinh th?n. (xem thêm 
bài v? Nguy?n L?).

 M?c dù tháng 10 nam 1787, ông dã di?u Nguy?n Van Hung vào ti?p vi?n cho Ph?m 
Van Tham, nhung sau khi hai ngu?i vây dánh Nguy?n Ánh ? M? Lung không h? du?c, 
Hung l?i rút quân v? Quy Nhon. H?n vi?c Hung rút v? Quy Nhon theo l?nh c?a vua 
Thái D?c. Dù Hung t? ý rút nhung ông không tr?ng ph?t tu?ng này cho th?y ông 
không còn quy?t tâm và d? nhu? khí v?i chi?n tru?ng Nam b? n?a, hoàn toàn phó 
thác cho Ph?m Van Tham. Nh?ng di?n bi?n sau này t? chi?n tru?ng Nam b? cho th?y 
dây là sai l?m l?n c?a ông.

 

Không có ngu?i h?p s?c, Ph?m Van Tham b? don d?c và d?n d?n tr? nên y?u th? 
tru?c l?c lu?ng ngày càng l?n m?nh c?a Nguy?n Ánh. Ánh chuy?n t? phòng ng? sang

t?n công. T?i tháng 8 nam 1788, thành Gia D?nh m?t, Tham ph?i ch?y ra ngoài 
ti?p t?c chi?n d?u. Tu?ng này chi?n d?u b?n b? d?n t?n d?u nam 1789 sau khi

Nguy?n Hu? dá dánh xong quân Thanh, nhung vì b? Nguy?n Ánh vây ng?t và ch?n 
du?ng bi?n v? Quy Nhon, bu?c lòng ph?i d?u hàng.

 

Trong khi dó vua em B?c Bình vuong v?a so guom v?i ông dang quy?t chí theo du?i 
ý tu?ng chinh ph?c phía b?c d? xây d?ng s? nghi?p riêng. Không ph?i vua

em không quan tâm t?i chi?n tru?ng Nam b?

[2]

nhung nguy co ? B?c hà liên ti?p x?y ra không yên, t? h? Tr?nh r?i Nguy?n H?u 
Ch?nh và sau dó là Vu Van Nh?m và chính Lê Chiêu Th?ng d?n quân Thanh v? không

ph?i nh?. Do dó Nguy?n Hu? không th? d?n h?t l?c lu?ng vào chi?n tru?ng Nam b? 
lúc dó. L?c lu?ng c?a vua Thái D?c dã hao mòn, l?i m?t h?t nhu? khí và ông cung 
không có phuong pháp nào v?c d?y.

 

T? b? d? hi?u

 

Gi?a anh em vua Thái D?c dù giàng hoà nhung chua hoàn toàn xoá b? hi?m nghi. 
Hành d?ng ch?ng d?i vua em c?a ngu?i con r? vua Thái D?c là Vu Van Nh?m ch?ng

t? lo l?ng c?a vua em là có so s?. Do dó, dù vua anh dã b?t l?c nhìn Nam b? 
t?ng ngày m?t v? tay Nguy?n Ánh thì vi?c vua em c?m quân qua d?a ph?n vua anh

d? nam ti?n cung không ph?i là d? dàng.

 

Chính sau cái ch?t c?a Vu Van Nh?m và di?n bi?n chi?n tru?ng Nam b?, vua Thái 
D?c dã nh?n ra tu?i già, s? b?t l?c c?a mình v?i d?i cu?c. Ông th?y ngoài

vi?c không th? kìm ch? ngu?i em hùng lu?c, ông cung không nên ngan c?n em mình 
lo vi?c chung c?a nhà Tây Son n?a. Chính vì v?y, cu?i nam 1788, vì co nghi?p

chung, ông t? b? d? hi?u và niên hi?u Thái D?c, t? xung là "Tây Son vuong". Ông 
nhi?u l?n vi?t thu cho Nguy?n Hu?, ch? xin gi? Quy Nhon và nhu?ng toàn

b? binh quy?n, d?t dai trong c? nu?c cho vua em; d?ng th?i ông c?u kh?n vua em 
mang g?p d?i binh vào c?u Nam b? (chi?u lên ngôi c?a Quang Trung nói rõ

v?n d? này).

 

Tuy nhiên l?c dó B?c Bình vuong dù bi?t l?i c?u kh?n c?a ông nhung không th? 
vào nam tham chi?n vì 20 v?n quân Thanh do Lê Chiêu Th?ng ru?c v? dã vu?t qua

biên gi?i. Nguy co phía b?c rõ ràng l?n và g?p hon nên vua em bu?c ph?i hoãn 
vi?c nam ti?n thêm m?t th?i gian n?a.

 

K? ho?ch d? dang

 

M?c dù vua em Quang Trung dã d?i th?ng quân Mãn Thanh (1789) nhung sau dó v?n 
ph?i lo ?n d?nh tình hình B?c hà do tàn du c?a nhà Lê còn sót l?i và s?c ép

ngo?i giao t? phía

nhà Thanh.

Vì v?y, Nguy?n Ánh du?c ngu?i Pháp h? tr? kéo ra dánh Bình Thu?n, Bình Khang, 
Diên Khánh, quân c?a Tây Son vuong Nguy?n Nh?c liên ti?p b?i tr?n và m?t m?y

thành này. Cho t?i nam 1791, ông ch? còn cai qu?n Quy Nhon, Phú Yên và Qu?ng 
Ngãi.

 

Sau khi ?n d?nh tình hình B?c hà, Quang Trung quy?t tâm tiêu di?t Nguy?n Ánh. 
Ông ra s?c tr?n an vua anh và nhân dân trong vùng do vua anh cai qu?n d? chu?n

b? nam ti?n. Theo nhi?u nhà nghiên c?u, vi?c Quang Trung sai Vu Van Dung di 
"xin" Càn Long d?t Qu?ng Dông, Qu?ng Tây th?c ra ch? là m?t th? thu?t v? chính

tr?. Quang Trung không có d?ng tâm l?y d?t Trung Qu?c vì ông bi?t th?c l?c 
không th?, hay ít ra là chua th? làm lúc dó. Hon n?a, ông thu d?ng quân l?c

lâm "Tàu ô", sai dánh phá biên gi?i Trung Qu?c c?t d? nhà Thanh b? cu?n vào 
ho?t d?ng ngo?i giao và ch?ng gi?c cu?p d? cho ông có th?i gian h? tr? vua

anh d?n l?c lu?ng vào chi?n tru?ng mi?n nam mà thôi.

 

D? chu?n b? ph?i h?p v?i vua em, nam 1792, Nguy?n Nh?c dóng nhi?u tàu thuy?n 
dóng ? c?a Thi N?i d? nam ti?n. Nhung lúc dó là mùa gió n?m, ch? thu?n cho

quân Nam ra, ph?i d?i d?n mùa dông m?i thu?n gió cho quân Tây Son vào. Nguy?n 
Ánh th?a d?p cùng quân Pháp, B? Dào Nha dánh úp c?a Thi N?i, d?t cháy nhi?u

thuy?n chi?n c?a Tây Son. Tây Son vuong không phòng b?, l?i ph?i thu quân v? 
Quy Nhon.

 

D? báo thù tr?n dó, vua em Quang Trung d? d?nh phát d?ng chi?n d?ch r?t l?n, 
huy d?ng hon 20 v?n quân thu? b?, chia làm ba du?ng:

List of 1 items

. Vua anh và quân "Tàu ô" cùng theo du?ng b? t? Phú Yên vào dánh Gia D?nh

list end

List of 1 items

. Quân b? c?a Quang Trung t? Phú Xuân di th?ng qua lãnh th? V?n Tu?ng t?i Nam 
Vang (Chân L?p), t? dó cùng quân Chân L?p kéo v? Gia D?nh, bao b?c du?ng ch?y

c?a Nguy?n Ánh không cho sang Xiêm.

list end

List of 1 items

. Quân thu? c?a Quang Trung s? ti?n vào dón lõng t?n Hà Tiên d? b? lên d?t li?n 
d? ngan Ánh ch?y ra bi?n.

list end

 

Chính các giáo si Pháp giúp Nguy?n Ánh lúc dó cung r?t lo l?ng và d? li?u Ánh 
khó lòng ch?ng l?i du?c Tây Son tr?n này. Tuy nhiên cái ch?t d?t ng?t c?a

vua em Quang Trung tháng 9 nam 1792 khi?n k? ho?ch nam ti?n này không bao gi? 
tr? thành hi?n th?c.

 

Dau lòng ra di

 

Vua em qua d?i nhung vua anh không th? ra vi?ng vì quân c?a vua cháu là C?nh 
Th?nh (Quang To?n) ngan gi? phòng b?.

 

Lúc dó Tây Son vuong dã già y?u, l?m b?nh. Có l? ông hoàn toàn b?t ng?, suy s?p 
sau cái ch?t c?a ngu?i em hùng lu?c và còn dang d? sung s?c hon ông, ch?

d?a dáng tin c?y nh?t có th? di?t du?c Nguy?n Ánh.

 

Dù dã t?ng mu?n nhu?ng co nghi?p cho Nguy?n Hu? nhung sau khi Nguy?n Hu? qua 
d?i, Nguy?n Nh?c không nhu?ng co nghi?p c?a mình cho cháu vì ông nh?n th?y 
Quang To?n còn quá nh?, không d? tài nang, b?n linh d? c?m quy?n ngay trong 
tri?u dình c?a chính To?n.

 

Nam 1793, khi ông dang b?nh trên giu?ng, Nguy?n Ánh dánh ra Quy Nhon. Ông không 
th? c?m quân nên sai con là Quang B?o ra c? d?ch. Tình th? nguy c?p, ông

ph?i vi?t thu c?u c?u vua cháu. C?nh Th?nh sai Ngô Van S?, Ph?m Công Hung mang 
quân vào c?u, quân Ánh ph?i rút lui.

 

Dù Nguy?n Nh?c dã sai mang vàng b?c ra khao quân Phú Xuân nhung Công Hung v?n 
chi?m c? thành Quy Nhon, kê biên kho tàng c?a ông. Th?y co nghi?p c?a mình

s?p truy?n cho con b? cháu chi?m do?t, ông u?t h?n th? huy?t mà qua d?i.

 

Nguy?n Nh?c ? ngôi t?ng c?ng 15 nam (1778-1793), xung hi?u Thái D?c d? 11 nam 
(1778-1788), xung là Tây Son vuong 5 nam (1789-1793).

 

Nh?m m?t không yên

 

V? sau, con ông là Quang B?o b? em h? Quang To?n an trí ra huy?n Phù Ly, g?i là 
Ti?u tri?u. B?o không cam ch?u, nam 1799 dánh chi?m l?i thành Quy Nhon r?i

d?nh theo hàng Nguy?n Ánh. Quân c?a Ánh chua t?i thì C?nh Th?nh dã di?u quân 
vào dánh chi?m thành, gi?t ch?t Quang B?o.

 

Khi Nguy?n Ánh tiêu di?t du?c Tây Son, sai ngu?i dào m? vua Thái D?c và vua 
Quang Trung, giã hài c?t thành b?t. S? d?a c?a hai vua b? mang b? vào vò và

giam c?m trong ng?c th?t. Ngu?i d?i thuong ti?c Tây Son v?n g?i là "Ông Vò".

Nh?n d?nh

 

Vua Thái D?c Nguy?n Nh?c là ngu?i phát d?ng phong trào Tây Son. Ông là ngu?i 
dóng vai trò quan tr?ng nh?t trong vi?c gây d?ng phong trào bu?i d?u cho d?n

khi d?ng thành m?t co d? riêng. Vua em Nguy?n Hu? tr? trung, hùng lu?c (khi 
kh?i nghia m?i 18 tu?i) s? di sau này l?p du?c nhi?u chi?n công hi?n hách cung

nh? vào co s? gây d?ng ban d?u c?a ông.

 

Chính b?i vai trò gây d?ng c?a ông cho nhà Tây Son sau này l?n m?nh và l?p du?c 
nhi?u chi?n công (k? c? khi ông không còn vai trò "c?m tr?ch" d?i cu?c),

nhà Nguy?n r?t cam ghét ông và các s? gia tri?u d?i này luôn gán cho ông, không 
ch? là "t?i" v?i "tri?u dình" mà còn c? nh?ng di?u x?u nhi?u hon c? trong

3 anh em Tây Son.

 

Do nh?ng chi?n công hi?n hách c?a Nguy?n Hu?, tên tu?i c?a ông trong nh?ng nhà 
lãnh d?o Tây Son có ph?n b? lu m?. Th?m chí ngoài các s? gia nhà Nguy?n,

còn không ít nhà s? h?c ngày nay phê phán nh?ng sai l?m c?a ông và chê ông kém 
tài. Tuy nhiên, n?u nhìn nh?n khách quan có th? th?y Nguy?n Nh?c dã có nh?ng

quy?t d?nh sáng su?t trong nh?ng th?i di?m then ch?t.

List of 1 items

. Xu?t thân t? bi?n l?i trong vùng núi, Nguy?n Nh?c dã ch?ng t? tài nang ki?t 
xu?t c?a ngu?i d? xu?ng và lãnh d?o khi bi?t t?p h?p và thu d?ng m?i l?c lu?ng

trong xã h?i d? xây d?ng thành m?t d?i quân dông d?o, m?nh m?, d? s?c qu?t ngã 
chúa Nguy?n. Ông bi?t tranh th? không ch? s?c dân trong nu?c mà còn c? ho?t

d?ng ngo?i giao v?i các nu?c láng gi?ng nhu Chân L?p và sau này là Xiêm La d? 
c?ng c? th?c l?c cho mình.

list end

List of 1 items

. D?ng tru?c tình th? b? c? quân Tr?nh và quân Nguy?n t? hai d?ng ép l?i, 
Nguy?n Nh?c tìm ra du?ng gi?i nguy là gi?ng hoà v?i k? d?ch l?n m?nh hon lúc dó

là h? Tr?nh d? r?nh tay lo vi?c phía nam. Hon n?a, trong th? b? d?n vào chân 
tu?ng, ông còn m?nh d?n, quy?t doán s? d?ng ngu?i em Nguy?n Hu? m?i 23 tu?i,

chua t?ng làm ch? tu?ng, c?m quân di dánh m?t tr?n quy?t d?nh (Phú Yên) mà ch? 
có th?ng m?i còn du?ng s?ng.

list end

List of 1 items

. Ban d?u ông dã có ý d?nh ngan c?n Nguy?n Hu? phát tri?n tài nang và co nghi?p 
riêng. Hi?n nhiên di?u dó là khó tránh kh?i, m?t ph?n x? nhu b?n nang c?a

m?t ông vua khi còn duong quy?n và sung s?c. Nhung khi dã nh?n ra tài nang c?a 
vua em có th? d?m duong du?c d?i s? và bi?t th?c l?c c?a mình khi v? già,

Nguy?n Nh?c dã t? nguy?n rút lui d? nhu?ng ngôi hoàng d? cho em, quy?t không d? 
vi?c tranh ch?p trong nhà cho k? d?ch l?i d?ng nhu anh em Tr?nh C?i, Tr?nh

Tùng tru?c dây và chính anh em Quang B?o, Quang To?n sau này. Ông dã nh?n th?y 
du?c h?u qu? c?a cu?c xung d?t l?n tru?c khi?n k? d?ch l?i d?ng và ông dã

bi?t s?a ch?a sai l?m. Hành d?ng dó c?a Nguy?n Nh?c r?t dúng d?n và n?u nhu vua 
em không s?m ra di d? hoàn thành vi?c tiêu di?t Nguy?n Ánh, th?ng nh?t

giang son, xây d?ng Vi?t Nam hùng m?nh, ngu?i d?i sau s? còn ca ng?i d?c d? c?a 
ông nhu vua Cao T? Lý Uyên, bi?t rút lui dúng lúc cho con là Lý Th? Dân

(Thái Tông) hoàn thành co nghi?p r?c r? c?a nhà Du?ng. Nh?ng di?u ki?n khách 
quan không cho ý d?nh c?a ông (và vua em) thành hi?n th?c.

list end

 

Hi?n nhiên anh em Tây Son, trong dó có Nguy?n Nh?c, dã ph?m ph?i sai l?m và nhà 
Tây Son ph?i tr? giá cho sai l?m c?a nh?ng ngu?i lãnh d?o. Tên tu?i c?a

Nguy?n Nh?c có th? không n?i ti?ng nhu Nguy?n Hu? nhung nói d?n kh?i nghia Tây 
Son, cái tên d?u tiên du?c nh?c d?n là Nguy?n Nh?c.

 

Cho d?n nay, các nhà nghiên c?u v?n ti?p t?c tranh lu?n v? quan di?m gi?a 
Nguy?n Nh?c và Nguy?n Hu? trong vi?c "dánh nam d?p b?c" (xem thêm bài v?

Nguy?n Hu?).

 

B?n ý c?a vua Thái D?c là ch? dánh chi?m Phú Xuân d? thay th? chúa Nguy?n cai 
qu?n Nam hà mà thôi. Có ý ki?n cho r?ng ông mu?n t?p trung s?c l?c t?n di?t

l?c lu?ng c?a Nguy?n Ánh và tham v?ng phát tri?n v? phía nam, m? r?ng b? cõi 
sang Chân L?p. Vi?c Nguy?n Hu? b?c ti?n Thang Long hoàn ngoài d? d?nh c?a

ông, không ch? khi?n quân Tây Son ph?i phân tán l?c lu?ng ra b?c mà v? m?t cá 
nhân, s? phát tri?n l?c lu?ng riêng c?a Nguy?n Hu? ?nh hu?ng d?n quy?n l?c

toàn c?c c?a ông, d?n d?n s? khó kìm ch? du?c. Theo sách "Hoàng Lê nh?t th?ng 
chí" c?a Ngô gia van phái, m?t trong s? ít nh?ng sách mô t? khá sinh d?ng,

chân th?c v? vua Thái D?c, chính l?n ra b?c g?i em v?, vua Thái D?c dã nói rõ 
v?i ngu?i B?c hà quan di?m c?a ông d? ngu?i B?c hà yên tâm r?ng ông không

h? có ý d?nh chi?m gi? d?t này. Ông không mu?n k?t oán v?i ngu?i B?c hà, theo 
ông là m?t nu?c l?n có truy?n th?ng lâu d?i, và cho r?ng, dù d?i ông có chi?m

du?c thì d?i con cháu ông cung không gi? du?c.

 

Chú thích

List of 2 items

1. ?

Sau khi chi?m g?n h?t d?t Chiêm Thành, chúa Nguy?n an trí dòng h? vua Chiêm ? 
Bình Thu?n

2. ?

Tru?c khi c?t d?i quân b?c ti?n dánh quân Thanh, Nguy?n Hu? dã sai m?t ngu?i 
c?n th?n là Di?m c?m thu vào nam cho Tham, d?n Tham c? g?ng phòng th? r?i d?i

quân quân Tây Son s? t?i c?u. Nhung d?u nam 1789, khi Di?m vào t?i noi thì Tham 
dã hàng Ánh. Di?m bí m?t tìm g?p Tham và dua thu c?a Nguy?n Hu? cho Tham.

Tham d?c thu ân h?n, bèn luu Di?m trong don v? quân mình d? ch? th?i co. Vi?c 
b? ti?t l?, Tham b? Ánh gi?t ch?t

list end

 

Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Home Phone: 7262214
Cell-phone: 0908935277
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu
Blog: 360.yahoo.com/nguyenhoangbaovu

Other related posts: