[SMCC] ki niem 218 nam chien thang dong da 4

Hôm nay ngày m?ng 5 t?t. cung là ngày k? ni?m 218 nam chi?n th?ng d?ng da vang 
d?i kh?p nhân gian c?a nhà quân s? thiên tài áo v?i Nguy?n Hu? và nghia quân 
c?a ông? Nghia quân Tây Son.

Nhân d?p này, xin m?i b?n hãy cùng tôi dành nhi?u th?i gian d? ôn l?i l?ch s? 
hào hùng c?a dân t?c ta qua lo?t 4 bài vi?t gi?i thi?u v? tr?n dánh v? vang 
Ng?c H?i, d?ng da và thân th?, s? nghi?p c?a 3 anh em Nguy?n Nh?c, Nguy?n Hu?, 
Nguy?n L?

M? d?u cho lo?t bài này là bài gi?i thi?u v? nhà tây son.

M?i b?n cùng thu?ng th?c.

Cái tên Tây Son du?c s? d?ng theo nhi?u cách d? ch? giai do?n kh?i nghia nông 
dân và phân quy?n gi?a các tri?u dình nhà H?u Lê và nhà Nguy?n trong l?ch s? 
Vi?t Nam.

Tên Tây Son du?c dùng d? ch? các lãnh d?o cu?c kh?i nghia (anh em nhà Tây Son), 
cung du?c dùng làm tên cu?c chi?n (kh?i nghia Tây Son), cung dùng d? ch?

g?i tri?u d?i c?a anh em nhà Tây Son (nhà Tây Son).

 

B?i c?nh l?ch s?

 

Trong

th? k? 18, nu?c D?i Vi?t n?m du?i quy?n cai tr? tu?ng trung c?a vua Lê, du?c 
tôn tr?ng chính th?c nhung không có quy?n hành chính tr?. Quy?n l?c th?c s? n?m 
trong tay hai gia dình

phong ki?n, các chúa Tr?nh ? phía b?c, ki?m soát nhà vua và di?u khi?n tri?u 
dình ? Thang Long và các chúa Nguy?n ? phía nam, dóng dô t?i thành Phú Xuân. 
Hai bên t?ng dánh l?n nhau d? giành quy?n ki?m soát toàn b? d?t nu?c trong su?t 
45 nam và d?u tuyên b? trung thành v?i nhà Lê d? c?ng c? quy?n l?c cho mình.

 

Gi?ng nhu Trung Qu?c ? th?i di?m dó, d?i s?ng nông dân r?t th?p kém. Da s? 
ru?ng d?t theo th?i gian roi vào tay s? ít ngu?i. Quan l?i quan liêu áp b?c và 
thu?ng tham nhung; các v? chúa cai tr? s?ng hoang phí trong nh?ng cung di?n l?n.

 

Cu?c chi?n gi?a h? Tr?nh và h? Nguy?n dã k?t thúc nam 1672 và cu?c s?ng c?a 
nh?ng ngu?i nông dân ? phía b?c c?a các chúa Tr?nh khá yên bình. Trong khi dó ? 
phía nam, các chúa Nguy?n thu?ng gây chi?n v?i D? ch? Khmer y?u ?t ? bên c?nh 
và sau dó là v?i c? m?t nu?c khá m?nh là nu?c Xiêm. Trong khi các chúa Nguy?n 
thu?ng là k? th?ng tr?n và d?t dai m?i mà h? giành du?c thu?ng mang l?i nh?ng 
co h?i m?i cho nh?ng ngu?i nghèo không có d?t dai

thì nh?ng cu?c chi?n thu?ng xuyên cung khi?n ngu?i dân Dàng Trong ch?u t?n th?t 
và dóng góp nhi?u.

 

Ngu?i nông dân b? b?n cùng và h? dã d?ng lên kh?i nghia c? ? Dàng Ngoài l?n 
Dàng Trong. So v?i Dàng Trong, phong trào nông dân Dàng Ngoài m?nh m? hon. Tuy 
nhiên, các cu?c kh?i nghia qu?n He, qu?n H?o, chàng Lía, Hoàng Công Ch?t... ? 
dàng ngoài và dàng trong nhìn chung d?u chua d? quy mô, s?c m?nh và s? liên k?t 
c?n thi?t d? dánh d? chính quy?n cai tr?. M?t khác, nh?ng ngu?i c?m quy?n lúc 
dó nhu

Tr?nh Doanh

? Dàng Ngoài và Nguy?n Phúc Khoát ? Dàng Trong có d? tài nang, uy tín d? huy 
d?ng l?c lu?ng tr?n áp các cu?c kh?i nghia.

 

Phát tích

 

Ba anh em Tây Son,

Nguy?n Nh?c, Nguy?n L? Và Nguy?n Hu?, du?c g?i là " Tây Son tam ki?t".

T? tiên nhà Tây Son v?n ? làng Huong Cái, huy?n Hung Nguyên, t?nh Ngh? An. H? 
theo chúa Nguy?n vào l?p nghi?p mi?n Nam khi chúa Nguy?n vu?t Luy Thày dánh ra 
d?t Lê - Tr?nh t?i Ngh? An vào niên hi?u Th?nh D?c ( 1653 - 1657) d?i Lê Th?n 
Tông.

Ông c? c?a "Tây Son tam ki?t" tên là H? Phi Long, vào giúp vi?c cho nhà h? Dinh 
? thôn B?ng Chân, huy?n Tuy Vi?n (t?c An Nhon), cu?i v? h? Dinh và sinh du?c 
m?t trai tên là H? Phi Ti?n. H? Phi Ti?n không theo vi?c nông mà b? di buôn 
tr?u ? ?p Tây Son, cu?i v? và d?nh cu t?i dó. Bà v? tên là Nguy?n Th? D?ng, con 
gái duy nh?t c?a m?t phú thuong d?t Phú L?c, do dó nên h? d?i con cái t? h? H? 
sang h? Nguy?n c?a m?. Vì v?y, ngu?i con có tên là Nguy?n Phi Phúc. Nguy?n Phi 
Phúc cung chuyên ngh? buôn tr?u và tr? nên m?i ngày m?i giàu có. (Cung có tài 
li?u cho r?ng h? H? dã d?i theo h? chúa Nguy?n ngay t? khi m?i vào Nam).

 

Nguy?n Phi Phúc có 8 ngu?i con, trong dó có ba ngu?i con trai: Nguy?n Nh?c, 
Nguy?n L? và Nguy?n Hu?. Các tài li?u không hoàn toàn th?ng nh?t v? th? t? c?a

ba ngu?i con này, ch? bi?t Nguy?n Nh?c là anh c?, còn Nguy?n Hu? và Nguy?n L? 
không rõ ai l?n hon ai. Có tài li?u nói Nguy?n Hu? là ngu?i con th? 7 và là 
ngu?i con trai út, có tài li?u cho ông là ngu?i con trai th? 2.

 

L?n lên, ba anh em du?c dua d?n th? giáo c? van l?n võ v?i th?y Truong Van 
Hi?n. Chính ngu?i th?y này dã phát hi?n du?c kh? nang khác thu?ng c?a Nguy?n

Hu? và khuyên ba anh em kh?i nghia d? xây d?ng d?i nghi?p. Tuong truy?n câu 
s?m: "Tây kh?i nghia, B?c thu công" là c?a ông.

 

Trong nh?ng nam d?u tiên, Nguy?n Nh?c dóng vai trò quan tr?ng nh?t. Tuong 
truy?n tru?c khi n?i d?y ông t?ng di buôn tr?u nên du?c g?i là Hai Tr?u.

S? nhà Nguy?n chép r?ng ông du?c chúa Nguy?n giao cho vi?c thu thu? trong vùng 
nhung mang ti?n thu thu? dánh b?c m?t h?t, cùng qu?n ph?i n?i d?y. Tuy nhiên 
theo m?t s? nhà s? h?c, tình ti?t này th?c ch?t là d?ng ý nói x?u ngu?i "ph?n 
lo?n" c?a nhà Nguy?n sau khi h? dã th?ng tr?n mà thôi.

 

Chinh ph?c chúa Nguy?n

 

Chính s? h? Nguy?n

 

Sau khi Vu Vuong Nguy?n Phúc Khoát ch?t, chính quy?n h? Nguy?n roi vào tay 
quy?n th?n Truong Phúc Loan.

Loan thao túng tri?u chính, t? xung là "Qu?c phó", gi?t Nguy?n Phúc Luân (cha 
Nguy?n Phúc Ánh) và l?p Nguy?n Phúc Thu?n,

lúc dó m?i 12 tu?i, lên ngôi, t?c là D?nh vuong.

 

Nam 1769, v? vua m?i c?a nu?c Xiêm là P'ya Taksin, tung ra m?t cu?c chi?n nh?m 
tìm cách l?y l?i quy?n ki?m soát nu?c Chân L?p (

Campuchia) v?n ch?u nhi?u ?nh hu?ng c?a chúa Nguy?n. Chúa Nguy?n bu?c ph?i lùi 
bu?c kh?i nh?ng vùng d?t m?i chi?m.

 

Th?t b?i này c?ng v?i suu thu? n?ng n? cùng tình tr?ng tham nhung t?i d?a 
phuong khi?n cho chính quy?n h? Nguy?n dã y?u càng y?u thêm. Dó chính là th?i 
co d? ba anh em Tây Son b?t d?u kh?i nghia ch?ng l?i chúa Nguy?n.

 

Tây Son kh?i nghia

 Kh?i phát t? ?p Tây Son, ba anh em Nguy?n Nh?c, Nguy?n L?, Nguy?n Hu? t?p h?p 
l?c lu?ng, ban d?u ch? y?u là d?ng bào ngu?i Thu?ng, d?ng lên kh?i nghia. L?y 
danh nghia ch?ng l?i Qu?c phó Truong Phúc Loan, ?ng h? hoàng tôn Nguy?n Phúc 
Duong là cháu dích tôn c?a Vu vuong Nguy?n Phúc Khoát, Nguy?n Nh?c ph?t c? n?i 
d?y nam 1771. B?i Tây Son mang danh nghia ?ng h? hoàng tôn Duong và khi dánh 
tr?n thu?ng la ó ?m i nên dân gian có câu:

 = "Binh tri?u là binh Qu?c phó

 = Binh ó là binh Hoàng tôn"

 

Tây Son có du?c s? ?ng h? r?t l?n c?a dân chúng, không ch? nh?ng ngu?i nông dân 
nghèo mà c? m?t s? s?c dân thi?u s? và l?c lu?ng ngu?i Hoa

[1].

Sau khi d?ng v?ng ? d?a bàn ?p Tây Son, nam sau, cu?c kh?i nghia lan r?ng và 
nghia quân dã th?ng m?t s? tr?n ch?ng l?i quân chúa Nguy?n du?c phái t?i dàn áp 
cu?c kh?i nghia.

 

Nam 1773 quân Tây Son dùng muu dánh chi?m du?c thành Quy Nhon.

Tuong truy?n Nguy?n Nh?c t? ng?i vào cui cho quân lính c?a mình khiêng d?n trá 
hàng, n?p quân h? Nguy?n. N?a dêm, ông phá cui, cùng quân trá hàng làm n?i ?ng 
và quân bên ngoài t?i ph?i h?p dánh chi?m thành. Thành này là noi các nhà buôn, 
vì dã ph?i ch?u nhi?u lu?t l? ngan c?m do tri?u dình h? Nguy?n dua ra, dã quay 
sang ?ng h? tài chính cho Tây Son.

 

Sau khi h? thành Quy Nhon, quân Tây Son nhanh chóng dánh xu?ng phía nam, ki?m 
soát vùng d?t t?

Qu?ng Ngãi

d?n Bình Thu?n.

 

Quân Tr?nh tham chi?n

 

H? Nguy?n, khi cu?i cùng dã nh?n ra s? nguy hi?m c?a cu?c kh?i nghia, dã ký hòa 
u?c v?i ngu?i Xiêm, t? b? m?t s? vùng h? dã chi?m du?c trong nh?ng th?p k? 
tru?c dó. Tuy nhiên không vì th? mà h? Nguy?n du?c r?nh tay dánh Tây Son. Tháng 
10 nam 1774, chúa Tr?nh Sâm, sau 100 nam gi? hòa bình v?i chúa Nguy?n, sai Qu?n 
Vi?p Hoàng Ngu Phúc, m?t viên tu?ng lão luy?n, mang 4 v?n quân vào nam t?n công 
Phú Xuân ( Hu?), cung l?y danh nghia tr?ng ph?t Truong Phúc Loan. M?c dù chúa 
Nguy?n Phúc Thu?n bu?c ph?i trói Loan n?p cho Hoàng Ngu Phúc nhung r?i quân 
Tr?nh v?n ti?n. Quân Nguy?n không ch?ng n?i, quân Tr?nh chi?m thành Phú Xuân, 
bu?c h? Nguy?n ph?i b? ch?y v? Qu?ng Nam. Nhung t?i dây chúa Nguy?n l?i b? Tây 
Son dánh ra uy hi?p, b?t du?c hoàng tôn Duong. Chúa Nguy?n cùng th? ph?i vu?t 
bi?n tr?n vào Gia D?nh (t?c Sài Gòn). Hoàng tôn Duong sau dó cung dùng k? tr?n 
thoát theo chúa Nguy?n.

 

Quân Tr?nh ti?p t?c di v? phía nam và d?ng d? v?i quân Tây Son ? Qu?ng Nam. 
Quân Tây Son thua tr?n. Tru?c tình th? "lu?ng d?u th? d?ch", Nguy?n Nh?c xin 
gi?ng hòa v?i quân Tr?nh, trên danh nghia d?u hàng nhà Lê, xin làm tiên phong 
di dánh chúa Nguy?n ? Gia D?nh. Chúa Tr?nh b?ng lòng và phong ch?c cho Nguy?n 
Nh?c.

 

Ti?n dánh Gia D?nh

 

T?m yên m?t b?c, Tây Son t?p trung l?c lu?ng ti?p t?c vi?c chinh ph?c phía nam. 
Trong g?n 10 nam (t? 1776 d?n 1783) quân Tây Son nhi?u l?n vào dánh chi?m Gia 
D?nh. Nam 1777,

du?i s? ch? huy c?a Nguy?n Hu?, quân Tây Son b?t du?c c? D?nh vuong Thu?n l?n 
Hoàng tôn Duong dem x? t?. M?t cháu trai là Nguy?n Ánh, con c?a Nguy?n Phúc 
Luân, lúc dó 15 tu?i, ch?y thoát ra d?o Th? Chu.

 

Tuy nhiên, l?n nào cùng v?y, sau khi chi?m du?c Gia D?nh, ch? tu?ng (Nguy?n L? 
ho?c Nguy?n Hu?) và quân ch? l?c c?a Tây Son rút v? giao l?i cho m?t b? tu?ng 
coi gi?, ch? m?t th?i gian sau l?c lu?ng h? Nguy?n l?i t? t?p và nhanh chóng 
chi?m l?i vùng Nam B?. Nguy?n Ánh du?c tu?ng D? Thanh Nhân (Nhon) dón và l?p

làm chúa Nguy?n m?i (1778). Ánh t? t?p l?i l?c lu?ng trung thành, kh?i binh t? 
d?t Long Xuyên, dánh du?i quân tr?n th? Tây Son t?i Gia D?nh, l?y l?i thành

Sài Côn. B?y gi? Nguy?n Ánh m?i du?c các tu?ng tôn làm D?i nguyên súy, Nhi?p 
qu?c chính. Nam 1780, Nguy?n Ánh xung vuong.

 

Quân Tây Son nhi?u l?n dánh vào nam và truy sát nhung nh? may m?n, Ánh d?u tr?n 
thoát, có l?n ph?i lênh dênh ngoài bi?n du?i bão m?y ngày.

 

D?n nam 1783, sau khi Nguy?n Hu? ra quân l?n th? tu, quân Nguy?n thua to, quân 
Nguy?n Ánh b? dánh b?t kh?i nu?c D?i Vi?t.

Nguy?n Ánh b? ch?y, tr?n thoát sang Xiêm.

 

Khi co b?n chinh ph?c du?c h? Nguy?n, tang cu?ng s?c m?nh và uy th?, nam 1778, 
sau khi gi?t du?c Nguy?n Phúc Thu?n và Nguy?n Phúc Duong, Nguy?n Nh?c t? xung 
làm vua, l?p tri?u d?i Tây Son, d?t niên hi?u là Thái D?c, dóng dô t?i thành 
Quy Nhon (thành D? Bàn cu c?a nu?c Chiêm Thành), d?i tên thành Hoàng d? thành, 
phong cho Nguy?n L? làm Ti?t ch?, Nguy?n Hu? là Long Nhuong tu?ng quân, không 
ràng bu?c v?i chúa Tr?nh n?a.

 

Dánh b?i quân Xiêm

 

Quân Xiêm xâm lu?c

 

Trong th?i gian còn ch?ng tr? Tây Son t?i Nam B?, Nguy?n Ánh nhi?u l?n thông 
qua giám m?c Pigneau de Béhaine (hay Bá Da L?c) d? c?u vi?n ngu?i Pháp nhung 
không thu du?c nhi?u k?t qu?. Do dó Ánh có ý chuy?n sang c?u vi?n ? Xiêm La.

 

Tháng 2 nam Giáp Thìn (1784), Nguy?n Ánh t? Hà Tiên sang Xiêm La h?i ki?n v?i 
vua Xiêm La là Ch?t Tri (

Chakri, Rama I) t?i V?ng Các ( Bangkok). Dây là l?n "ru?c voi v? giày m?" d?u 
tiên c?a Nguy?n Ánh.

 

Vua Xiêm sai hai tu?ng là Chiêu Tang, Chiêu Suong dem 2 v?n quân th?y cùng 300 
chi?n thuy?n. Ngoài ra còn có 3 v?n quân b? ti?n sang Chân L?p

v?i danh nghia giúp vua Chân L?p, th?c ch?t v?i ý d? t?o g?ng kìm phía Tây, ch? 
co h?i tiêu di?t quân Tây Son.

 

Quân Xiêm nhanh chóng l?y du?c R?ch Giá, Ba Th?c, Trà Ôn, Mân Thít, Sa Déc. Tuy 
nhiên, do ? th? di d?n dâu qu?y nhi?u dân s?, làm nhi?u di?u tàn ác, cho nên b? 
dân chúng oán h?n.

 

Tu?ng Tây Son gi? d?t Gia D?nh là phò mã Truong Van Da, th?y quân Xiêm th? l?c 
m?nh, bèn c? th? t?i Gia D?nh và sai ngu?i v? Quy Nhon báo. Vua Tây Son sai 
Long Nhuong tu?ng quân Nguy?n Hu? dem quân vào dánh.

 

Tr?n R?ch G?m - Xoài Mút

 

Sau khi vào Gia D?nh, Nguy?n Hu? cho b? trí tr?n d?a và nh? quân Xiêm d?n g?n 
R?ch G?m và Xoài Mút ? phía trên M? Tho, r?i dánh m?t tr?n, tiêu di?t quân Xiêm.

 

Dêm 19 r?ng 20 tháng 1 nam 1785 (dêm 9 r?ng 10 tháng 12 nam Giáp Thìn), quân 
Xiêm l?i d?ng th?y tri?u xuôi theo dòng sông d? t?n công M? Tho nh?m phá v? d?i 
thuy?n phòng th? c?a Tây Son. Quân Tây Son gi? thua rút d?n v? hu?ng M? Tho, 
nh? d?i phuong l?t vào

tr?n d?a mai ph?c do?n R?ch G?m - Xoài Mút. Khi quân Xiêm l?t vào tr?n mai 
ph?c, b?t ng? quân Tây Son b?n pháo ? cù lao Th?i Son và b? sông Ti?n, khóa 
ch?t hai d?u, d?n quân Xiêm vào th? "ti?n thoái lu?ng nan". Bên c?nh dó, h?a h? 
? hai bên b? nã d?n t?i t?p vào d?i hình làm quân Xiêm r?i lo?n, tinh th?n 
hoang mang r?i b? ch?y. Cùng lúc dó, m?t d?i thuy?n c?m t? ch? d?y rom và nh?ng 
v?t li?u d? cháy dâm th?ng vào thuy?n quân Xiêm làm cho s? b? chìm, s? b? cháy. 
Trong khi dó, cánh quân b? Xiêm La ngay t? d?u dã b? quân Tây Son ch?n dánh 
không cho c?u vi?n.

 

Ch? m?t tr?n quy?t chi?n di?n ra không d?y m?t ngày dã tiêu di?t g?n 5 v?n quân 
Xiêm, ch? sót du?c vài nghìn ngu?i, ch?y theo du?ng thu?ng d?o tr?n v? nu?c.

Các tu?ng Chiêu Tang, Chiêu Suong và Nguy?n Ánh ph?i b? ch?y theo du?ng b? v? 
Xiêm La, 4000 quân ch? còn l?i 800. Cánh quân Xiêm trên b? nghe tin th?t tr?n 
cung tan rã và tháo ch?y.

 

Tr?n dánh ch?p nhoáng là m?t k? tích c?a Nguy?n Hu? và quân Tây Son. Sau tr?n 
dánh này, quân Tây Son n?i ti?ng d?n m?c s? quân Xiêm còn l?i ph?i th?t lên 
r?ng: "S? Tây Son nhu s? c?p"

[2].

 

Dánh d?p xong, Nguy?n Hu? dem quân v? Quy Nhon d? dô d?c D?ng Van Tr?n ? l?i 
tr?n d?t Gia D?nh.

 

"Phù Lê di?t Tr?nh"

 

Dánh chi?m Phú Xuân

 

T?i B?c Hà, nam 1782, Tinh Dô vuong

Tr?nh Sâm ch?t. Con nh? Tr?nh Cán du?c l?p. Phe ngu?i con l?n là Tr?nh Tông 
(hay Tr?nh Kh?i) làm binh bi?n, gi?t quan ph? chính là qu?n Huy Hoàng T? Lý 
(cháu lão tu?ng Hoàng Ngu Phúc) dua Tr?nh Tông lên ngôi, t?c là Doan Nam vuong 
(1782-1786).

 

M?t tu?ng cùng phe v?i qu?n Huy là Nguy?n H?u Ch?nh không h?p tác v?i Tr?nh 
Tông, b? ch?y vào nam hàng Tây Son và du?c Nguy?n Nh?c r?t tín nhi?m.

 

B?c Hà ngày m?t suy y?u. Kinh thành Thang Long b? quân kiêu binh - nh?ng k? có 
công tôn l?p chúa Tr?nh - càn qu?y, tàn phá. Sau khi dánh b?t du?c Nguy?n Ánh 
ra kh?i lãnh th?, Nguy?n Nh?c quy?t d?nh dánh chi?m Phú Xuân (d?t cu c?a chúa 
Nguy?n). Nam 1786, ông c? Nguy?n Hu? làm t?ng ch? huy dánh ra B?c.

 

V? phía Tr?nh, nam 1775, sau khi nh?n hàng Nguy?n Nh?c, lão tu?ng Hoàng Ngu 
Phúc rút d?i quân v? B?c, d? l?i Ph?m Ngô C?u và Hoàng Dình Th? gi? thành Phú 
Xuân, sau dó không lâu qua d?i.

 

Nguy?n Hu? l?p k? lung l?c ch? tu?ng Ph?m Ngô C?u

[3].

Nguy?n H?u Ch?nh l?i dùng k? ly gián C?u và phó tu?ng Hoàng Dình Th?

[4].

Quân Tây Son b?t ng? dánh úp thành Phú Xuân. C?u b? m?c Th? ch?t tr?n, dâng 
thành hàng Tây Son.

 

Ti?n ra Thang Long

 

Do s? thuy?t ph?c c?a Nguy?n H?u Ch?nh, Nguy?n Hu? quy?t d?nh dem quân ra B?c 
dánh Thang Long d? di?t h? Tr?nh dù chua du?c l?nh c?a vua anh Nguy?n Nh?c.

 

V?i danh nghia "Phù Lê di?t Tr?nh", Nguy?n Hu? sai Ch?nh làm tiên phong B?c 
ti?n. Quân Tr?nh r?u rã nhanh chóng thua tr?n, các danh tu?ng ph?n nhi?u nghe 
tin Phú Xuân th?t th? dã khi?p s?, d?n khi nghe quân Tây Son kéo ra, da s? dã 
b? tr?n. Chúa Tr?nh không du?c lòng dân, b? thành Thang Long ch?y, b? dân b?t 
dem n?p Tây Son. Trên du?ng áp gi?i, Tr?nh Tông t? sát.

 

Nguy?n Hu? vào thành Thang Long y?t ki?n vua Lê Hi?n tông. Tuy v? danh nghia 
Nguy?n Hu? trao tr? quy?n chính l?i cho vua Lê và nh?n phong Nguyên súy D?c 
chính phù v?n Uy qu?c công nhung, trong th?c t?, ông n?m toàn b? quy?n chính ? 
B?c Hà. Do s? s?p x?p c?a Nguy?n H?u Ch?nh, vua Lê Hi?n Tông g? công chúa Ng?c 
Hân cho Nguy?n Hu?.

 

Tháng 7 nam 1786, vua Lê Hi?n Tông qua d?i, th? 70 tu?i. Do ý ki?n c?a công 
chúa Ng?c Hân thiên v? l?p hoàng thân Lê Duy C?n, Nguy?n Hu? mu?n hoãn l? dang 
quang c?a Lê Duy K?. Do áp l?c c?a tôn th?t nhà Lê d?i v?i Ng?c Hân, Nguy?n Hu? 
dành thu x?p cho Lê Duy K? lên ngôi vua, dó là vua Lê Chiêu Th?ng. Ít lâu sau, 
Nguy?n Hu? dem công chúa Ng?c Hân cùng Nguy?n Nh?c rút quân v? Nam.

 

D?p Án Dô vuong

 

Sau khi quân Tây Son rút di, các th? l?c c?a chúa Tr?nh t?ng b? tr?n khi Tây 
Son kéo ra nhu Dinh Tích Nhu?ng, Hoàng Phùng Co tr?i d?y, l?p Tr?nh B?ng lên 
ngôi vuong, t?c là Án Dô vuong, tái l?p chính quy?n chúa Tr?nh.

 

Vua Lê Chiêu Th?ng dang mu?n ch?n hung nhà Lê bèn m?i Nguy?n H?u Ch?nh dang 
tr?n ? Ngh? An ra d?p Tr?nh B?ng. Ch?nh nhanh chóng dánh tan quân Tr?nh, d?t 
ph? chúa, Tr?nh B?ng b? di m?t tích. H? Tr?nh m?t h?n, nhung Nguy?n H?u Ch?nh 
l?i l?ng hành nhu chúa Tr?nh tru?c kia.

 

Mâu thu?n n?i b?

 

Nguyên nhân

 

S? sách không ghi chép th?t rõ ràng v? s? ki?n mâu thu?n gi?a anh em Tây Son. 
Các s? gia nhà Nguy?n cho r?ng t?i Nguy?n Nh?c " tu thông" v?i v? Nguy?n Hu?, 
nhung lý do này có v? không xác dáng. Có tài li?u nói r?ng Nguy?n Nh?c yêu c?u 
Nguy?n Hu? n?p vàng b?c l?y t? kho c?a h? Tr?nh ? B?c Hà mang v? Nam nhung vua 
em không ch?u; hon th? vua em l?i xin vua anh cho cai qu?n thêm Qu?ng Nam và 
vua anh không ch?p thu?n, do dó Nguy?n Hu? ch? d?ng mang quân vào nam dánh 
Nguy?n Nh?c. Ý ki?n sau có v? xác dáng hon.

 

Có ý ki?n bàn thêm r?ng, ch? truong c?a Nguy?n Nh?c là t?p trung tiêu di?t chúa 
Nguy?n, ch? dánh chi?m ph?n d?t c?a chúa Nguy?n d? thay th? cai tr? t?i mi?n 
Nam và gi? hòa bình v?i B?c Hà, cho nên vi?c Nguy?n Hu? t? ý dem quân B?c ti?n 
là trái ý vua anh. Ngay khi bi?t tin Nguy?n Hu? dánh Thang Long, vua Tây Son 
v?i mang quân ra B?c, th?c ch?t là d? g?i em v?. M?t khác, Nguy?n Nh?c không 
yên tâm v?i s? phát tri?n th? l?c riêng c?a Nguy?n Hu?. Trong khi

dó, là ngu?i có hùng tâm, Nguy?n Hu? có ch? truong t? l?c phát tri?n ra ngoài 
t?m ki?m ch? c?a vua anh và vi?c B?c ti?n c?a ông không h?n ch? vì l?i khuyên 
c?a Nguy?n H?u Ch?nh. Có l? dây m?i chính là nguyên nhân d?n t?i mâu thu?n c?a 
anh em Tây Son.

 

S? cu ghi r?t v?n t?t và không th?t rõ ràng v? s? ki?n này, ch? bi?t kho?ng d?u 
nam 1787, Nguy?n Hu? mang quân Nam ti?n vây thành Quy Nhon. Nguy?n Nh?c b? vây 
ng?t bèn g?i D?ng Van Tr?n, dang tr?n th? Gia D?nh, ra c?u. Tr?n vâng l?nh mang 
quân ra, nhung d?n Phú Yên dã b? Nguy?n Hu? b?t s?ng. Nguy?n Hu? nã pháo t?i 
t?p vào thành Quy Nhon. Nguy?n Nh?c b? vây b?c quá ph?i lên thành khóc xin em 
d?ng dánh thành n?a. Nguy?n Hu? b?ng lòng gi?ng hòa v?i anh.

 

Tuy nhiên, theo m?t giáo si phuong Tây t?i Vi?t Nam lúc dó, anh em Nguy?n Nh?c, 
Nguy?n Hu? tuy mâu thu?n nhung cho d?n khi Nguy?n Hu? b?t du?c D?ng Van Tr?n, 
quân d?i hai bên v?n chua th?c s? dánh nhau thì Nguy?n L? d?ng ra di?u dình và 
hai bên vì tình c?m trong nhà dã d?ng ý gi?ng hoà.

 

Nguy?n Nh?c phong vuong cho hai em, m?i ngu?i chia nhau gi? m?t khu v?c t? 
tháng 4 nam 1787:

List of 3 items

. Nguy?n Nh?c xung là Trung uong Hoàng d?, dóng dô ? Quy Nhon.

. Phong Nguy?n L? làm Dông D?nh Vuong, cai qu?n vùng d?t Gia D?nh.

. Phong Nguy?n Hu? làm B?c Bình Vuong, cai qu?n vùng d?t t? dèo H?i Vân tr? ra 
B?c.

list end

 

Nguy?n Hu? gi?ng hoà và nh?n ch?c B?c Bình vuong c?a vua anh phong. Hai anh em 
l?y B?n Tân làm ranh gi?i, t? Thang Hoa, Di?n Bàn ra B?c thu?c Nguy?n Hu?, t? 
Qu?ng Ngãi tr? vào thu?c vua Thái D?c. Nhu v?y vua Thái D?c dã tho? mãn yêu c?u 
du?c cai qu?n Qu?ng Nam c?a vua em. Còn Nguy?n L? tr?n th? Gia D?nh, có thái 
b?o Ph?m Van Tham giúp s?c.

 

H?u qu?

 

Vi?c b?t hòa gi?a anh em Tây Son d? l?i h?u qu? nghiêm tr?ng và l?p t?c b? k? 
d?ch t? hai phía t?n d?ng.

 

? phía nam, sau

tr?n R?ch G?m - Xoài Mút, Nguy?n Hu? dã ch? d?ng giao h?o v?i vua Xiêm d? c?i 
b? thù h?n, do dó vua Xiêm không có ý giúp Nguy?n Ánh tr? v? l?n n?a. Tuy nhiên 
sau 3 nam luu vong ? Xiêm, Nguy?n Ánh nh?n ra co h?i này d? v? nu?c và dã t?p 
h?p l?c lu?ng, tr? v? vào tháng 8 nam 1787.

 

Nguy?n L? hèn y?u nghe tin Nguy?n Ánh tr? v? v?i vã tránh di noi khác d? Gia 
D?nh cho Ph?m Van Tham gi?. Sau dó th? quân Nguy?n Ánh ngày càng m?nh khi?n 
Nguy?n L? s? hãi mang quân b?n b? rút ch?y v? Quy Nhon. Quân Tây Son dã m?ng 
l?i càng m?ng. M?c dù sau dó Ph?m Van Tham dã n? l?c ch?ng tr? nhung vì không

du?c vi?n binh tr? l?c nên tháng 8 nam 1788 Nguy?n Ánh chi?m l?i du?c Gia D?nh. 
Ph?m Van Tham rút ch?y ra ngoài v?n c? don d?c chi?n d?u d? ch? vi?n binh

nhung lúc dó Nguy?n Nh?c ch? lo phòng b? vua em B?c Bình vuong ? phía b?c mà 
không doái hoài d?n vi?c c?u phía nam n?a. Th? cùng s?c ki?t, d?u nam 1789

Ph?m Van Tham b? Nguy?n Ánh vây ch?t, l?i b?t du?ng ra bi?n v? Quy Nhon nên 
bu?c ph?i d?u hàng. Tây Son l?i m?t Nam B?.

 

Sau m?t th?i gian d? m?t Gia D?nh tr? v? Quy Nhon, Dông D?nh vuong Nguy?n L? 
lâm b?nh qua d?i.  

? B?c Hà, Nguy?n H?u Ch?nh nhân lúc Tây Son l?c d?c bèn có ý ch?ng l?i Tây Son. 
Nguy?n Hu? phái Vu Van Nh?m, con r? c?a Nguy?n Nh?c, ra tiêu di?t Nguy?n H?u 
Ch?nh. Tuy nhiên, d?n lu?t Vu Van Nh?m chuyên quy?n, có ý ch?ng Nguy?n Hu?. 
Tháng 4 nam 1788, Lê Chiêu Th?ng

dã b? kinh dô luu vong. Nguy?n Hu? ph?i dem quân ra B?c l?n th? hai, gi?t Vu 
Van Nh?m. Ông t? ch?c l?i h? th?ng cai tr? ? B?c Hà, dua các danh si có tên

tu?i nhu Ngô Thì Nh?m, Phan Huy Ích ra d?m duong công vi?c.

 

Sau khi dã l?p Sùng nhu?ng công Lê Duy C?n làm Giám qu?c, Nguy?n Hu? l?i rút 
quân v? Phú Xuân.

 

D?i phá quân Mãn Thanh

 

Vua Lê ch?y sang Trung Qu?c, c?u vi?n Thanh Cao Tông ( Càn Long). V? hoàng d? 
già d?ng ý và cu?i nam 1788 sai T?ng d?c Lu?ng Qu?ng Tôn Si Ngh? ch? huy 29 v?n 
quân Thanh h? t?ng Lê Chiêu Th?ng v? Vi?t Nam v?i danh nghia phù Lê, vào chi?m 
dóng Thang Long.

 

Quân Tây Son do D?i tu mã Ngô Van S?, theo muu k? c?a Ngô Thì Nh?m, Phan Huy 
Ích và các muu th?n khác, ch? d?ng rút quân v? dóng ? Tam Di?p - Bi?n Son c? 
th? ch? l?nh.

 

Nghe tin báo, ngày 25 tháng 11 nam M?u Thân (22 tháng 12 nam 1788), B?c Bình 
vuong Nguy?n Hu? xu?t quân ti?n ra B?c Hà. V?i lý do vua Lê dã b? nu?c và ru?c 
gi?c v?, d? có danh nghia chính th?ng, Nguy?n Hu? lên ngôi Hoàng d?, l?y niên 
hi?u Quang Trung.

 

Ngày 29 tháng 11 nam M?u Thân (26 tháng 12 nam 1788), d?i quân c?a hoàng d? 
Quang Trung t?i Ngh? An,

d?ng quân t?i dó hon 10 ngày d? tuy?n quân và c?ng c? l?c lu?ng, nâng quân s? 
lên 10 v?n, t? ch?c thành 5 d?o quân: ti?n, h?u, t?, h?u và trung quân. Ngoài 
ra còn có m?t d?i tu?ng binh v?i 200 voi chi?n. Vua Quang Trung còn t? ch?c l? 
duy?t binh ngay t?i Ngh? An d? khích l? ý chí quy?t chi?n, quy?t th?ng c?a 
tu?ng si d?i v?i quân xâm lu?c Mãn Thanh. Ngay sau l? duy?t binh, Quang Trung 
ti?n quân ra B?c Hà.

 

Ngày 20 tháng Ch?p nam M?u Thân (15 tháng 1 nam 1789), d?i quân c?a Quang Trung 
dã ra d?n Tam Di?p, Ninh Bình. Sau khi xem xét tình hình, Quang Trung nói v?i 
toàn quân r?ng ch? trong 10 ngày s? quét s?ch quân Thanh.

 

S?m hon c? d? ki?n, ch? trong vòng 6 ngày k? t? dêm 30 T?t âm l?ch, quân Tây 
Son dã dánh tan 29 v?n quân Thanh b?ng hàng lo?t tr?n dánh t?p kích, mai ph?c, 
th?n t?c và ch?p nhoáng mà tr?n Ng?c H?i - D?ng Da là tiêu bi?u. Trua m?ng 5 
T?t K? D?u - 1789, quân Tây Son ti?n vào Thang Long.

 

Tôn Si Ngh? d?n tàn quân b? ch?y, trên du?ng ch?y liên ti?p b? quân Tây Son mai 
ph?c ch?n dánh. Cu?i cùng, Tôn Si Ngh? và Lê Chiêu Th?ng ch?y thoát v? Trung 
Qu?c.

 

Vua Quang Trung d?ng nu?c

=

 

Ngay sau chi?n th?ng K? D?u, Quang Trung v?i tr? l?i Phú Xuân d? d? phòng 
Nguy?n Ánh, trao l?i binh quy?n cho Ngô Van S? và Ngô Thì Nh?m.

 

M?t m?t lo ch?ng thù trong gi?c ngoài, m?t khác vua Quang Trung r?t quan tâm 
t?i vi?c xây d?ng d?t nu?c. Vua khuy?n khích ngu?i hi?n tài ra giúp nu?c, phân 
ph?i d?t dai cho nh?ng ngu?i nông dân nghèo, thúc d?y th? công nghi?p t?ng b? 
c?m tru?c kia, cho phép t? do tôn giáo, m? c?a Vi?t Nam v?i ngo?i thuong qu?c 
t? và b? ti?ng Hán nhu là ngôn ng? chính th?c c?a qu?c gia. Ngôn ng? chính th?c 
m?i là ti?ng Vi?t

du?c vi?t b?ng m?t h? th?ng g?i là ch? Nôm.

 

V? ngo?i giao, ngay t? tru?c khi giao chi?n v?i quân Thanh, Quang Trung dã tính 
d?n chi?n lu?c ngo?i giao v?i nhà Thanh. Theo phuong lu?c v?ch s?n, v?i

tài ngo?i giao khéo léo c?a Ngô Thì Nh?m, Tây Son nhanh chóng bình thu?ng hóa 
bang giao v?i nhà Thanh. Vua Thanh Càn Long

dã cho s? gi? vào t?n Phú Xuân d? phong vuong cho Nguy?n Hu?; r?i hoàng d? 
Quang Trung gi? dã sang tri?u ki?n và d? l? m?ng th? 80 tu?i c?a vua Càn Long 
nhà Thanh.

 

Vi?c nhà Thanh công nh?n nhà Tây Son khi?n

Lê Duy K? (Chiêu Th?ng) ph?i u?t h?n ch?t ? Trung Qu?c cu?i nam 1792.

 

Nam 1792, Quang Trung dã g?i thu d?n Càn Long c?u hôn m?t nàng công chúa Thanh 
tri?u và "xin" hai t?nh Qu?ng Dông Và Qu?ng Tây làm d?t dóng dô. Ông cung sai 
dô d?c Vu Van Dung

làm chánh s? sang tri?u ki?n vua Càn Long. Tuy nhiên, d? d?nh không th?c hi?n 
du?c vì cái ch?t d?t ng?t và bí ?n c?a ông. 

 

 

S? s?p d? c?a nhà Tây Son

 

Huynh d? tuong tàn

 

K? t? nam 1787, v?i s? giúp d? m?nh m? hon c?a ngu?i Pháp thông qua

giám m?c

Pigneau de Béhaine (t?c Bá Da L?c), Nguy?n Ánh quay tr? l?i Gia D?nh.

Dây là l?n "ru?c voi v? giày m?" th? hai c?a Nguy?n Ánh. Trong lúc Nguy?n Hu? 
b?n d?i phó tình hình B?c Hà, Nguy?n L? qua d?i, Nguy?n Nh?c b?t l?c, Ánh

nhanh chóng chi?m l?i d?t dai ? Nam B? r?i dánh l?n ra Diên Khang, Bình Thu?n -

d?t c?a Nguy?n Nh?c. Nguy?n Nh?c già y?u không c?u du?c ch? còn lo gi? Quy 
Nhon, Qu?ng Ngãi,

Phú Yên.

Khi nghe tin quân Thanh giúp Chiêu Th?ng sang dánh Tây Son, Ánh t?ng sai ngu?i 
ch? 50 v?n cân g?o ra giúp nhung thuy?n di gi?a du?ng b? d?m h?t.

 

Vua Quang Trung dang d?nh chu?n b? ph?i h?p v?i vua anh dem quân vào Nam dánh 
Gia D?nh thì qua d?i ( 1792), con là Nguy?n Quang To?n còn nh? tu?i lên n?i 
ngôi, t?c là vua C?nh Th?nh.

Nhà Tây Son nhanh chóng suy y?u. N?i b? x?y ra tranh ch?p, quy?n hành roi vào 
tay ngo?i thích Bùi D?c Tuyên.

 

Cung dình xung d?t d?n m?c B?c Cung Hoàng h?u Lê Ng?c Hân ph?i dem con tr?n ra 
ngoài ? l?n v?i dân chúng. Sau b? phát hi?n, bà t? v?n nam 1799.

 

Nam 1793, Nguy?n Ánh dem quân dánh Nguy?n Nh?c. Vua Thái D?c c?u c?u Phú Xuân. 
Quang To?n sai

Ngô Van S?,

Ph?m Công Hung dem quân vào c?u, quân Nguy?n Ánh rút lui. Quân Phú Xuân nhân dó 
l?i dánh chi?m luôn d?t dai c?a vua Thái D?c. Lúc dó Nguy?n Nh?c dang b?nh trên 
giu?ng, nghe tin co nghi?p c?a con mình là Quang B?o b? chi?m m?t u?t quá th? 
huy?t mà qua d?i. Quang To?n an trí Quang B?o ra huy?n Phù Ly và cai qu?n toàn 
b? d?t dai c?a vua bác.

 

Tuy nhiên n?i b? Tây Son l?i mâu thu?n, các tu?ng tranh quy?n. Vu Van Dung gi?t 
Bùi D?c Tuyên và Ngô Van S? (1795), Quang To?n không làm gì du?c. Tr?n Quang 
Di?u dang di dánh Nguy?n Ánh, nghe tin b? nghi oan dành rút quân v?, d?nh cùng 
v?i Lê Van Trung ph? Quang To?n l?p Quang Thi?u. Vi?c không xong, Quang Thi?u

và Trung b? gi?t, Tr?n Quang Di?u hòa gi?i v?i Vu Van Dung.

 

Tây Son suy s?p

 

Bi?n lo?n t?m th?i d?p yên nhung dã làm chính quy?n Tây Son suy s?p. M?t b? 
ph?n tu?ng linh b?t mãn dã b? sang theo Nguy?n Ánh. Ánh nhân th?i co dó ra s?c

b?c ti?n.

 

Nam 1800, Nguy?n Ánh chi?m du?c Quy Nhon, tu?ng Vu Tu?n d?u hàng. Quang To?n 
sai Tr?n Quang Di?u và Vu Van Dung dem quân vào chi?m l?i. Tu?ng c?a Nguy?n Ánh 
là Võ Tính t? th? c?m chân hai danh tu?ng Tây Son trong hon m?t nam. Nam 1801, 
Nguy?n Ánh nh?n th?y tinh binh Tây Son d?u t?p trung c? ? chi?n tru?ng Quy Nhon 
nên mang quân ch? l?c vu?t bi?n ra dánh Phú Xuân. Quang To?n thua tr?n b? ch?y 
ra B?c.

 

D?u nam 1802, Tây Son chi?m l?i thành Quy Nhon, Võ Tính t? v?n. Nhung lúc dó 
Nguy?n Ánh dã ? ?t B?c ti?n t?i Ngh? An. Tr?n Quang Di?u v?i mang quân ra c?u, 
b? quân Nguy?n ch?n du?ng, ph?i vòng qua du?ng V?n Tu?ng Lào). T?i Ngh? An thì 
thành dã m?t, quân si b? ch?y g?n h?t, v? ch?ng Tr?n Quang Di?u -Bùi Th? Xuân 
b? b?t, Vu Van Dung không bi?t tr?n di dâu

[5].

Gi?a nam 1802 Nguy?n Ánh ti?n ra chi?m du?c Thang Long, Quang To?n không ch?ng 
n?i, b? ch?y và b? b?t. Nguy?n Ánh dã tr? thù gia dình Quang To?n nh?ng ngu?i 
theo Tây Son vô cùng tàn b?o

[6]

 

Danh sách các vua nhà Tây Son

 

Nhà Tây Son t? khi vua Thái D?c lên ngôi nam 1778 d?n khi C?nh Th?nh b? b?t nam 
1802 du?c t?t c? 24 nam, có 3 vua:

List of 3 items

1. Thái D?c d? Nguy?n Nh?c (1778 - 1793)

2. Thái T? Vu hoàng d? Nguy?n Hu? - Quang Trung (1788 - 1792)

3. C?nh Th?nh d? Nguy?n Quang To?n (1792 - 1802)

list end

 

N?u tính t? khi Nguy?n Nh?c kh?i binh t? nam 1771 thì c?ng t?t c? là 31 nam.

 

Nh?n d?nh

 

Th?i Tây Son chính là m?t trong nh?ng th?i k? nhi?u bi?n d?ng nh?t trong l?ch 
s? Vi?t Nam trên kh?p ph?m vi lãnh th?, th?m chí c? nh?ng bi?n c? bên ngoài 
biên gi?i có liên 

quan. 

 

V? võ công

 

Hi?m có m?t tri?u d?i nào trong l?ch s? Vi?t Nam l?p du?c nhi?u chi?n tích d?n 
th? trong m?t th?i gian ng?n k? t? khi kh?i phát nhu nhà Tây Son. T? Nam

ra B?c, Tây Son dánh d? c? chính quy?n cai tr? s? t?i l?n ngo?i vi?n hùng m?nh 
t? nu?c ngoài do tàn du c?a các th? l?c cu ru?c vào. Di?u dáng nói hon là

trong s? nh?ng chi?n tích võ công dó có nhi?u chi?n th?ng hi?n hách, vang d?i, 
n?i ti?ng trong l?ch s? dân t?c.

 

N?i b?t trong ba anh em Tây Son là Nguy?n Hu?

v?i tài nang ki?t xu?t. H?u h?t chi?n th?ng c?a nhà Tây Son g?n li?n v?i tên 
tu?i ông. D?i sau mãi mãi còn ti?c cho s? ra di quá d?t ng?t c?a ông v?i nhi?u

d? d?nh l?n lao chua thành hi?n th?c.

 

V? van tr?

 

Sau khi d?nh dô ? Quy Nhon, vua Thái D?c không có dóng góp gì dáng nói v? van 
tr?. Van tr? nhà Tây Son v?n ch? y?u là thành t?u c?a vua Quang Trung

nh? ông bi?t tr?ng d?ng nhân tài. Vi?c khuy?n khích phát tri?n kinh t? và dùng 
ch? Nôm ch?ng t? ông không ch? là m?t ngu?i lãnh d?o "võ bi?n" don thu?n. Dánh 
toi t? Xiêm, Thanh, nhung cung ngay l?p t?c, Quang Trung chú tr?ng n?i l?i hòa 
bình b?ng ngo?i giao v?i các nu?c này. Di?u dó ch?ng t? nhãn quan chính tr? 
sáng su?t c?a ông.

Tuy nhiên, th?i gian tr? vì c?a ông quá ng?n ng?i khi?n tác d?ng c?a nh?ng bi?n 
pháp cai tr? c?a ông chua có hi?u qu? rõ nét.

 

Nguyên nhân th?t b?i

 

V?i s? xu?t s?c c?a nhà lãnh d?o, tài nang c?a các tu?ng linh và s? ?ng h? r?ng 
rãi c?a dân chúng, Tây Son dã tiêu di?t r?t nhi?u k? thù và g?n nhu là m?t d?i 
quân vô d?ch. V?y vì sao d?i quân dó không th? tri?t tiêu hoàn toàn l?c lu?ng 
tàn du c?a

Nguy?n Ánh

d? gây thành h?u h?a sau này?

 

Các nhà chuyên môn dã r?t luu tâm d?n v?n d? này và dua ra lý gi?i:

List of 3 items

1. Th? nh?t, h? Nguy?n lúc ?y không du?c lòng dân chúng nhung l?i có du?c s? 
?ng h? c?a m?t b? ph?n l?n các

d?a ch? t?i Nam B?. Do dó, khi l?c lu?ng b? phòng c?a Tây Son ? l?i không d? 
m?nh, h? Nguy?n nhanh chóng l?y l?i vùng này.

2. Th? hai, các nhà lãnh d?o Tây Son dã t?ng có th?i di?m dánh giá chua dúng 
th?c l?c c?a Nguy?n Ánh. Sau khi nghe tin Ánh gi?t tu?ng D? Thanh Nhon (Nhân) 
vì uy tín c?a Nhon có ph?n l?n át Ánh, Nguy?n Nh?c cho r?ng tu?ng soái c?a 
Nguy?n Ánh không có ai dáng ng?i n?a. Sau này, khi dánh b?t du?c Ánh ra kh?i 
lãnh th?, nh?t là sau khi ch?p nhoáng d?p tan quân Xiêm, s? dánh giá ?y càng 
tr? nên ch? quan hon.

3. Th? ba là s? chia r? trong n?i b? anh em Tây Son gi?a Nguy?n Nh?c Và Nguy?n 
Hu?. Chính cu?c xung d?t nam 1787 dã t?o di?u ki?n cho Nguy?n Ánh tr? v? l?y 
l?i Gia D?nh.

L?c lu?ng Tây Son ? dây don d?c t?i Nam B? không du?c s? ti?p vi?n c?n thi?t t? 
phía b?c nên dã không th? gi? du?c d?t này. Sau khi cu?c xung d?t c?a hai anh 
em ch?m d?t, Nguy?n Hu? l?i b?n b? v?i nh?ng bi?n c? t?i B?c Hà, Nguy?n Nh?c 
thì dã suy y?u l?c lu?ng và suy nhu?c v? tinh th?n, không còn kh? nang m?t mình 
ti?n hành Nam chinh n?a. Cái ch?t c?a Nguy?n L? dù không ?nh hu?ng quá nhi?u 
d?n nhà Tây Son (vì ?nh hu?ng c?a ông cung là ít nh?t trong ba ngu?i) nhung có 
l? càng khi?n tinh th?n Nam chinh c?a Nguy?n Nh?c thêm mòn di. Di?u dó lý gi?i 
vì sao Nguy?n Ánh có th? ch?c chân t?i Nam B? t?o co s? B?c ti?n sau này.

list end

 

Cùng v?i ba nguyên nhân trên, còn nh?ng nguyên nhân khác d?n d?n s? s?p d? c?a 
nhà Tây Son khi?n l?c lu?ng c?a Nguy?n Ánh chi?n th?ng l?p nên Nhà Nguy?n:

List of 1 items

. Cái ch?t quá s?m c?a vua Quang Trung, ngu?i làm nên g?n nhu t?t c? các thành 
t?u c?a nhà Tây Son k? t? nam 1777, mà không có ngu?i thay th? x?ng dáng.

Quang To?n quá nh? không có d? uy tín và s? c?ng c?i nên không th? dành du?c s? 
?ng h? c?a ngu?i dân ? B?c Hà, m?nh d?t v?a chính th?c v? tay nhà Tây Son

không lâu. Vi?c sau này, lúc b? quân Nguy?n Ánh b?t, em To?n là Quang Thùy dã 
t? v?n nhung To?n không dám ch?t cùng ch?ng t? To?n không b?ng Doan Nam vuong 
Tr?nh Tông.

list end

List of 1 items

. S? xung d?t nghiêm tr?ng c?a hàng ngu tu?ng linh Tây Son. Tây Son có nhi?u 
tu?ng tài, nhung sau khi ngu?i lãnh d?o t?i cao Nguy?n Hu? qua d?i, du?ng nhu 
không ai ch?u ai. Các tu?ng gi?i, ngoài

Ngô Van S?, Lê Van Trung b? gi?t, còn có Ngô Thì Nh?m ph?i lánh di ? ?n và nguy 
h?i hon là Lê Ch?t ch?y sang d?u hàng Nguy?n Ánh. Th?c ra, vi?c ?u chúa lên 
ngôi mà tri?u dình v?n ph?i th?c hi?n di m?nh dánh d?p không ph?i là nhi?m v? 
không th? th?c hi?n du?c, nhu tru?ng h?p c?a vua Thu?n Tr? (Phúc Lâm) nhà 
Thanh. Khi Hoàng Thái C?c m?t, Phúc Lâm còn nh? (và sau ch?t y?u) nhung nhà 
Thanh v?n ti?n vào Trung nguyên,

hoàn thành vi?c chi?m Trung Qu?c, di?t nhà Minh và Lý T? Thành.

Công vi?c nh? vào tay nhi?p chính Da Nhi C?n. B?i các tu?ng Tây Son không th? 
làm du?c nhu Chu công nhà Chu, l?i b? ngu?i Pháp t? bên ngoài can thi?p giúp 
s?c cho Nguy?n Ánh "ru?c voi v? giày m?" nên nhà Tây Son càng nhanh chóng s?p 
d?.

list end

List of 1 items

. M?t nguyên nhân khác, dù không ph?i là quan tr?ng nh?t nhung không th? không 
nói d?n. Dó là lòng kiên trì kèm thêm may m?n c?a Nguy?n Ánh. Rõ ràng Ánh

dã g?p may khi nhi?u l?n thoát n?n tru?c s? truy du?i c?a Tây Son. Nhung ph?i 
th?a nh?n ông cung là m?t ngu?i có lòng dung c?m và ý chí b?n b? không s?n,

dù b? thua h?t l?n này d?n l?n khác, g?p r?t nhi?u hi?m nguy. Có th? nói tài 
nang quân s? c?a ông không b?ng Nguy?n Hu? nhung sau khi Nguy?n Hu? ch?t,

không còn ai là d?i th? c?a ông. Có ý ki?n nu?i ti?c cho s? ra di s?m c?a 
Nguy?n Hu? cho r?ng vi?c Nguy?n Ánh "có s? m?nh dài hon và ch?t sau Nguy?n Hu?" 
là m?t nhân t? giúp ông giành th?ng l?i sau cùng.

list end

 

Dù sao di n?a, tên tu?i Tây Son còn ghi mãi trong l?ch s?, dù dây là m?t trong 
nh?ng tri?u d?i ng?n nh?t trong l?ch s? Vi?t Nam.

Di?u dáng nh?c d?n là m?c dù th?t b?i, nhà Tây Son không di c?u vi?n nu?c ngoài 
nhu Nguy?n Ánh, Lê Duy K?,

m?c dù tri?u d?i này dã du?c s? th?a nh?n c?a các nu?c láng gi?ng.

 

Du âm

 

Dù Tây Son m?t nhung còn nhi?u ?nh hu?ng v? sau, ch?ng nh?ng trong nhân dân mà 
ngay c? v?i nhà Nguy?n. Theo sách "Truy?n cu c? dô" c?a Nguy?n D?c Xuân,

vào d?i cháu n?i c?a Nguy?n Phúc Ánh là Nguy?n Phúc Miên Tông làm vua, t?c là 
Thi?u Tr? (1841-1847), có s? gi? nhà Thanh

d?n. V?n là ngu?i hay ch?, Thi?u Tr? ra v? d?i cho hai hoàng t? là Nguy?n Phúc 
H?ng B?o và Nguy?n Phúc H?ng Nh?m (sau là vua T? D?c) r?ng:

 

"B?c s? lai tri?u"

 

Không c?n suy nghi, H?ng B?o d?c ngay:

 

"Tây Son ph?c qu?c"

 

V? d?i v? ch? nghia thì th?t ch?nh chu không th? b?t b? nhung v? n?i dung thì 
th?t "ph?n ngh?ch". Thi?u Tr? nghe nhu sét dánh ngang tai, ch? m?t H?ng B?o 
m?ng:

 

- Tây Son mà ph?c qu?c thì còn dâu ngai vàng cho mày n?a!

 

Sau dó m?t ph?n vì vi?c này mà Thi?u Tr? tru?t ngôi con tru?ng c?a H?ng B?o, 
l?p H?ng Nh?m làm thái t?, sau Nh?m tr? thành vua T? D?c.

 

Dù tri?u Tây Son m?t dã lâu hon c? th?i gian t?n t?i, nhung ngay trong nh?n 
th?c c?a con cháu Nguy?n Ánh, cái bóng Tây Son v?n "l?n v?n" và h? t? hi?u r?ng 
chi?n th?ng c?a ông cha h? ngày xua có ph?n thi?u thuy?t ph?c.

 

Các danh tu?ng van, võ nhà Tây Son

List of 1 items

. Tr?n Quang Di?u

list end

List of 1 items

. Bùi Th? Xuân

list end

List of 1 items

. Vu Van Dung

list end

List of 1 items

. D?ng Ti?n Dông

list end

List of 1 items

. Ngô Van S?

list end

List of 1 items

. Ngô Thì Nh?m

list end

List of 1 items

. Phan Van Lân

list end

List of 1 items

. Phan Huy Ích

list end

List of 1 items

. Nguy?n Thi?p

list end

List of 1 items

. Bùi Duong L?ch

list end

Ghi chú

List of 6 items

1. ?

Hai d?o quân c?a Lý Tài, T?p Dình

2. ?

Theo sách "Hoàng Vi?t Long Hung chí" c?a Ngô Giáp D?u

3. ?

Ông bi?t C?u mê bói toán nên sai ngu?i gi? làm thày tu?ng d?n l?a C?u r?ng ch? 
c?n c?u cúng ?

Chùa Thiên M?

7 ngày là qua du?c v?n h?n. C?u tin theo và không d? ý gì d?n tình hình ngoài 
m?t tr?n.

4. ?

Ch?nh sai ngu?i g?i thu d? hàng Th?, nhung gi? v? g?i nh?m cho C?u

5. ?

Có thuy?t nói Vu Van Dung tr?n thoát và ?n náu ? vùng

Tây Nguyên,

s?ng d?n 90 tu?i, m?t vào d?i

Thi?u Tr?

(1841-1847)

6. ?

Quang To?n b? 5 ng?a xé xác. M? c?a vua

Thái D?c

và vua

Quang Trung

b? qu?t lên, hài c?t b? giã thành b?t nh?i vào thu?c súng và b?n di, s? d?a b? 
b? vào vò và giam trong ng?c (Nh?ng ngu?i thuong ti?c Tây Son v?n g?i là

"Ông Vò").

Bùi Th? Xuân

và con gái b? voi giày,

Tr?n Quang Di?u

do th? m? già 80 tu?i có hi?u nên ch? b? chém d?u...

list end

 

Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Home Phone: 7262214
Cell-phone: 0908935277
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu
Blog: 360.yahoo.com/nguyenhoangbaovu

Other related posts: