[SMCC] ki niem 218 nam chien thang dong da 1

    
Nguy?n L? (

ch? Hán:

??; ?-

1787) là em c?a vua Thái D?c Nguy?n Nh?c nhà Tây Son, m?t trong nh?ng tri?u d?i 
hi?n hách nh?t v? võ công c?a Vi?t Nam.

 

Ti?u s?

 

T? tiên ba anh em Tây Son ? làng Huong Cái, huy?n Hung Nguyên, t?nh Ngh? An.

H? theo chúa Nguy?n vào l?p nghi?p mi?n Nam khi chúa Nguy?n vu?t Luy Thày dánh 
ra d?t Lê - Tr?nh t?i Ngh? An vào niên hi?u Th?nh D?c (1653 - 1657) d?i Lê Th?n 
Tông. Ông c? c?a "Tây Son tam ki?t" tên là H? Phi Long, vào giúp vi?c cho nhà 
h? Dinh ? thôn B?ng Chân, huy?n Tuy Vi?n (t?c An Nhon), cu?i v? h? Dinh

và sinh du?c m?t trai tên là H? Phi Ti?n. H? Phi Ti?n không theo vi?c nông mà 
b? di buôn tr?u ? ?p Tây Son, cu?i v? và d?nh cu t?i dó. Bà v? tên là Nguy?n

Th? D?ng, con gái duy nh?t c?a m?t phú thuong d?t Phú L?c, do dó nên h? d?i con 
cái t? h? H? sang h? Nguy?n c?a m?. Vì v?y, ngu?i con có tên là Nguy?n Phi 
Phúc. Nguy?n Phi Phúc cung chuyên ngh? buôn tr?u và tr? nên m?i ngày m?i giàu 
có. (Cung có tài li?u cho r?ng h? H? dã d?i theo h? chúa Nguy?n ngay t? khi m?i 
vào Nam).

 

Nguy?n Phi Phúc có 8 ngu?i con, trong dó có ba ngu?i con trai: Nguy?n Nh?c, 
Nguy?n L? và Nguy?n Hu?.

Các tài li?u không hoàn toàn th?ng nh?t v? th? t? c?a ba ngu?i con này, ch? 
bi?t Nguy?n Nh?c là anh c?, còn Nguy?n Hu? và Nguy?n L? không rõ ai l?n hon ai. 
Có tài li?u nói Nguy?n L? là ngu?i con th? 3 và là con trai út (th?y Tu L?), có 
tài li?u cho ông là ngu?i con trai th? 6 (D?c ông B?y).

 

L?n lên, ba anh em du?c dua d?n th? giáo c? van l?n võ v?i th?y Truong Van 
Hi?n. Trong ba anh em, Nguy?n L? là ngu?i thi?u m?nh m? hon c?. Ông du?c dánh 
giá là ngu?i nhân h?u, khoan hoà.

 

N?i d?y

 

Nhân lúc chính s? h? Nguy?n r?i ren, l?y danh nghia tr?ng ph?t quy?n th?n 
Truong Phúc Loan, Nguy?n L? theo anh là Nguy?n Nh?c ph?t c? kh?i nghia ? ?p Tây 
Son. S? sách ghi nh?n vai trò c?a Nguy?n Nh?c là l?n nh?t trong nh?ng ngày d?u 
tiên c?a cu?c n?i d?y. Di nhiên, làn ngu?i tham gia trong b? ch? huy c?a Tây 
Son tam ki?t, Nguy?n L? cung dóng vai trò nh?t d?nh

 

Kh?i phát t? ?p Tây Son, ba anh em Nguy?n Nh?c, Nguy?n L?, Nguy?n Hu? t?p h?p 
l?c lu?ng, ban d?u ch? y?u là d?ng bào ngu?i Thu?ng, d?ng lên n?i d?y. L?y danh 
nghia ch?ng l?i Qu?c phó Truong Phúc Loan, ?ng h? hoàng tôn Nguy?n Phúc Duong 
là cháu dích tôn c?a Vu vuong Nguy?n Phúc Khoát,

Nguy?n Nh?c ph?t c? n?i d?y nam 1771. Tây Son có du?c s? ?ng h? r?t l?n c?a dân 
chúng, nam sau, cu?c n?i d?y lan r?ng và dã th?ng m?t s? tr?n ch?ng l?i Quân 
chúa Nguy?n du?c phái t?i tr?n áp cu?c n?i d?y.

 

T?p kích Gia D?nh

 

Nam 1773 quân Tây Son dùng muu dánh chi?m du?c thành Quy Nhon. Nh? vai trò lãnh 
d?o c?a Nguy?n Nh?c và tài quân s? c?a Nguy?n Hu?, quân Tây Son nhanh chóng 
phát tri?n th? l?c ra toàn Nam Trung b? và nhi?u l?n dánh b?t quân Nguy?n ra 
hòng chi?m l?i vùng này. G?p lúc chúa Tr?nh di?u quân vào nam, Nguy?n Nh?c xin 
gi?ng hoà v?i h? Tr?nh d? t?p trung dánh h? Nguy?n.

 

Nguy?n Hu? chi?m l?i du?c Phú Yên, ra b?c d?p quân tàn du h? Nguy?n ? Qu?ng Nam,

d? l?i tu?ng ngu?i Hoa là Lý Tài gi? thành Phú Yên. Tài b?t mãn vì m?t ch?c 
chánh tu?ng v? tay Nguy?n Hu? nên nghe theo l?i d? c?a T?ng Phúc Hi?p, sang

hàng chúa Nguy?n. Tây Son l?i m?t Phú Yên.

 

N?u d? quân Nguy?n t?p trung d? l?c lu?ng t? Gia D?nh t?i Phú Yên dánh ra thì 
Quy Nhon r?t nguy. Tru?c tình hình dó, d? chia th? quân Nguy?n, d?u nam 1776, 
Nguy?n Nh?c quy?t d?nh sai Nguy?n L? mang quân theo du?ng thu? vào dánh Gia 
D?nh. B? dánh b?t ng?, Nguy?n Phúc Thu?n b? ch?y v? Tr?n Biên (Biên Hoà). 
Nguy?n L? vào thành, ki?m di?m kho tàng, thu th?p quân luong chuy?n v? Quy 
Nhon. D?ng th?i ông di?u quân xu?ng Long H? dánh quân Nguy?n, b?t s?ng tu?ng 
Bùi H?u L?. Chúa Nguy?n s? hãi b? tr?n v? Bà R?a. Nguy?n L? sai quân truy kích, 
Thu?n ph?i tr?n vào nhà giáo si ngu?i Tây Ban Nha tr?n trong g?m giu?ng. Do 
quân Tây Son không ph?m t?i nh?ng ngu?i theo Công giáo nên Thu?n m?i thoát n?n.

 

Thoát ch?t, Thu?n sai D? Thanh Nhon (Nhân) di m? quân c?n vuong, l?i sai ngu?i 
di c?u c?u tu?ng ngu?i Hoa là M?c Thiên T?, l?i g?i T?ng Phúc Hi?p, Lý Tài ? 
Phú Yên vào. Nghe tin quân d?ch t? các tr?n kéo v?, Nguy?n L? h? l?nh rút quân 
v? Quy Nhon.

 

Tr?n t?p kích Gia d?nh tuy không chi?m h?n du?c Nam b? nhung khi?n quân Nguy?n 
roi vào th? b? d?ng, ph?i co v? Nam b?, gi?i to? du?c nguy co cho Quy Nhon.

 

Dánh chi?m Gia D?nh

 

Sau khi dánh Gia D?nh l?n th? hai, b?t gi?t du?c hai chúa Nguy?n, Nguy?n Nh?c 
làm ch? toàn b? d?t dai t? Qu?ng Nam d?n Hà Tiên.

Nam 1778, ông lên ngôi hoàng d?, l?y niên hi?u là Thái D?c.

 

Tuy nhiên sau khi Tây Son rút di, l?c lu?ng theo Nguy?n Ánh

l?i n?i d?y tái chi?m Nam b?. Sang nam 1782, Nguy?n Nh?c thân chinh cùng Nguy?n 
Hu? l?i nam ti?n dánh b?i Nguy?n Ánh nhung m?t l?n n?a Ánh l?i tr?n thoát.

 

Nguy?n Nh?c rút quân v? b?c, Chu Van Ti?p l?i t? Bình Thu?n

mang quân vào dánh chi?m du?c Gia D?nh và dón Nguy?n Ánh tr? v?. Tháng 2 nam 
1783, Nguy?n Nh?c l?i sai Nguy?n Hu?, Nguy?n L? mang quân nam ti?n.

 

Dù Nguy?n Ánh dã l?p tuy?n phòng th? tru?c v?n b? anh em Tây Son phá tan, Ánh 
b? ch?y v? D?ng Tuyên, l?i b? quân Tây Son dánh phá. Ánh ph?i b? ch?y ra Hà

Tiên r?i tr?n ra d?o Phú Qu?c.

Tháng 8 nam 1783, quân Tây Son truy kích, Ánh ch?y m?t vòng ra các d?o C? Long, 
C? C?t r?i l?i quay v? Phú Qu?c. Quân Tây Son vây dánh nhung lúc dó có bão

bi?n, các thuy?n Tây Son ph?i giãn ra, sau 7 ngày dêm lênh dênh trên bi?n, Ánh 
th?a co l?i tr?n thoát, ch?y h?n ra d?o Th? Chu cách xa d?t li?n r?i d?u

nam sau t? mình sang

Xiêm

c?u vi?n.

 

Dông D?nh vuong

 

Nam 1786, Nguy?n Hu? và Nguy?n L? vâng l?nh Nguy?n Nh?c mang quân b?c ti?n dánh 
chi?m Phú Xuân. Theo k? ho?ch c?a Nguy?n Hu?, trong khi Nguy?n Hu? dem quân

b? dánh dèo H?i Vân và thành Phú Xuân thì Nguy?n L? mang thu? quân ti?n th?ng 
t?i sông Gianh. Ông chia quân làm hai, m?t cánh án ng? sông Gianh ngan quân

Tr?nh ? B?c hà vào c?u, m?t cánh dánh chi?m B? Chính, sau dó dánh ti?p xu?ng 
lu? D?ng H?i, t?c Lu? Thày n?i ti?ng. Dù tru?c dây Hoàng Ngu Phúc dã l?p nhi?u

d?n lu? t? sông Gianh t?i Dinh Cát nhung quân Tr?nh b?c nhu?c th?y quân Tây Son 
dã b? ch?y. Khi Nguy?n L? h? du?c Lu? Thày thì Nguy?n Hu? cung t? Phú Xuân

ra chi?m du?c Dinh Cát. Nguy?n L? ? l?i gi? D?ng H?i trong khi Nguy?n Hu? b?c 
ti?n ra Thang Long.

 

Sau dó v?i kh?u hi?u "Phù Lê di?t Tr?nh", ch? trong 1 tháng, Nguy?n Hu? ra B?c 
Hà tiêu di?t h? Tr?nh. Vua Thái D?c v?i vã ra b?c g?i em v?. Sau khi l?a

l?i v? v? em, vua Thái D?c t? mình c?m quân, g?p g? vua Lê v?a lên ngôi là 
Chiêu Th?ng. Ít ngày sau, Nguy?n Nh?c cùng Nguy?n Hu? bí m?t rút quân v? nam.

 

T? B?c hà tr? v?, anh em Nguy?n Nh?c và Nguy?n Hu? b?t hoà và x?y ra xung d?t. 
Có tài li?u nói r?ng nh? s? di?u dình c?a Nguy?n L?, quân Nguy?n Nh?c và

Nguy?n Hu? dã không giao chi?n v?i nhau. Sau s? ki?n dó, anh em Tây Son gi?ng 
hoà, Nguy?n Nh?c phong cho Nguy?n Hu? làm B?c Bình vuong dóng ? Phú Xuân,

Nguy?n L? làm Dông D?nh vuong tr?n gi? Gia D?nh. H? tr? cho Dông D?nh vuong 
thái b?o Ph?m Van Tham.

 

B? thành Gia D?nh

 

Nhân khi anh em Tây Son hi?m khích dánh nhau, Nguy?n Ánh dang luu vong ? Xiêm 
l?p t?c tr? v? gây d?ng l?i (tháng 8 nam 1787). Du?c các d?a ch? l?n ? Nam

b? ?ng h?, quân Nguy?n nhanh chóng m?nh lên.

 

Th?y Nguy?n Ánh s?p kéo d?n dánh Gia D?nh, Nguy?n L? s? hãi mang quân b?n b? 
ch?y ra Biên Hoà b? thành Gia D?nh cho Ph?m Van Tham gi?. Vi?c ông rút lui

ít nhi?u dã làm gi?m ý chí chi?n d?u c?a quân Tây Son ? l?i. Sau m?t th?i gian 
th?y th? quân Nguy?n quá m?nh và có l? lúc dó dã mang b?nh trong ngu?i,

ông không dám tham chi?n mà theo du?ng bi?n rút th?ng v? Quy Nhon.

 

Theo các s? gia nhà Nguy?n, khi Nguy?n L? rút ra Biên Hoà, Nguy?n Ánh dùng k? 
ly gián hai ngu?i, b?t chu?c theo l?i ch? c?a Nguy?n Nh?c, vi?t b?c thu có

n?i dung g?i cho Nguy?n L? nói: Ph?m Van Tham là ngu?i c?a Nguy?n Hu? nên sai 
Nguy?n L? gi?t Tham di. B?c thu có n?i dung nhu v?y nhung Ánh l?i c? ý g?i

"nh?m" cho Ph?m Van Tham. Tham d?c thu s? b? gi?t nên sai ngu?i giong thuy?n, 
giuong c? hi?u màu tr?ng là màu c? c?a quân Nguy?n Ánh khi?n Nguy?n L? ho?ng

s?, tu?ng Tham dã hàng Ánh r?i. Nghi mình don d?c ? Nam b? không có d? kh? nang 
xung tr?n ch?ng d?ch, ông rút quân v?.

 

Ý ki?n trên c?a các s? gia nhà Nguy?n có ph?n kém thuy?t ph?c. N?u Ph?m Van 
Tham m?c muu Nguy?n Ánh và dã dùng cách trên d? "du?i" Nguy?n L? v? Quy Nhon,

sau dó ông ph?i hàng luôn Nguy?n Ánh (vì b?t mãn v?i Tây Son b? roi và nghi ng? 
ông) m?i h?p lý. Tháng 10 nam 1787 vi?n binh c?a Nguy?n Nh?c do tu?ng Nguy?n

Van Hung ch? huy m?i t?i. Nhu v?y, ngu?i có th? "phân tr?n" cho vi?c không nghi 
ng? Ph?m Van Tham c?a vua Tây Son là Nguy?n Van Hung t?n 2 tháng sau m?i

g?p Tham. Trên th?c t?, Ph?m Van Tham chi?n d?u r?t ngoan cu?ng ch?ng quân 
Nguy?n t?i 1 nam ru?i, dù lúc có quân Quy Nhon tr? l?c hay khi ph?i chi?n d?u

don d?c cho th?y ông m?t lòng vì Tây Son và không b? tác d?ng b?i muu mô nào 
c?a Nguy?n Ánh. Nguy?n L? vì s? hãi dã t? b? ch?y v? Quy Nhon ch? không ph?i

do b? Ph?m Van Tham "de do?" mà ph?i rút v?.

 

Không lâu sau khi tr? v? Quy Nhon, cu?i nam 1787 Dông D?nh vuong Nguy?n L? qua 
d?i. Nguy?n L? làm Dông D?nh vuong chua du?c 1 nam. S? sách không nh?c gì

t?i gia quy?n c?a ông.

 

Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Home Phone: 7262214
Cell-phone: 0908935277
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu
Blog: 360.yahoo.com/nguyenhoangbaovu

Other related posts: