danh nhan dat viet phan 3

phan b?i châu
26 tháng 12,
1867
-
29 tháng 10,
1940)
là m?t nhà cách m?ng
Vi?t Nam
trong
phong trào ch?ng Pháp.
Ông dã thành l?p phong trào
Duy Tân H?i
và kh?i xu?ng
phong trào Dông Du.
Thân th?

Phan B?i Châu tên th?t là Phan Van San
[1],
t? là Hài Thu, bút hi?u là Sào Nam
[2],
Th? Hán, D?c Kinh T?, Vi?t Di?u, Hàn Mãn T?, v.v... Theo
gia ph?
h? Phan, ông sinh ngày
26 tháng 12
nam
1867
t?i làng
Dan Nhi?m,
xã
Nam Hòa,
huy?n
Nam Dàn,
t?nh
Ngh? An,
cha là Phan Van Ph?, m? là Nguy?n Th? Nhàn. Ông n?i ti?ng thông minh t? bé, nam 
6 tu?i h?c 3 ngày thu?c h?t
Tam T? Kinh,
7 tu?i ông dã d?c hi?u sách
Lu?n Ng?,
13 tu?i ông thi d? d?u huy?n. Thu? thi?u th?i ông dã s?m có lòng yêu nu?c. Nam 
17 tu?i ông vi?t bài
H?ch Bình Tây Thu B?c
dem dán ?
cây da
d?u làng d? hu?ng ?ng vi?c B?c K? kh?i nghia kháng Pháp. Nam 19 tu?i (
1885)
ông cùng b?n Tr?n Van Luong l?p d?i nghia quân C?n Vuong ch?ng Pháp nhung vi?c 
không thành.

Gia c?nh khó khan, ông di d?y h?c ki?m s?ng và h?c thi, nhung thi su?t 10 nam 
không d?, l?i can t?i "hoài hi?p van t?" (mang van t? trong áo) án ghi "chung
thân b?t d?c ?ng thí" (su?i d?i không du?c d? thi). Nam
1896
ông vào
Hu?
d?y h?c, do m?n tài ông nên các quan xin vua
Thành Thái
xóa án "chung thân b?t d?c ?ng thí". Khi du?c xóa án, ông d? khoa thi huong nam 
Canh Tý (
1900)
? Tru?ng Ngh? và d?u Gi?i nguyên
[3].
Có tài li?u cho r?ng bài làm c?a ông quá xu?t s?c d?n n?i khi y?t b?ng, tru?ng 
thi dã làm 2 b?ng, 1 b?ng ghi 5 ch? to "Gi?i nguyên Phan B?i Châu", b?ng
kia ghi tên nh?ng ngu?i thi d? còn l?i. Câu B?ng m?t tên l?ng l?y ti?ng làng 
van t? dó mà ra.
Ho?t d?ng Cách m?ng

Trong vòng 5 nam sau khi d? Gi?i nguyên, ông bôn ba kh?p nu?c Vi?t Nam liên k?t 
v?i các nhà yêu nu?c nhu
Phan Chu Trinh,
Hu?nh Thúc Kháng,
Tr?n Quý Cáp,
Nguy?n Thu?ng Hi?n,
Nguy?n Hàm (t?c
Ti?u La
Nguy?n Thành)
D?ng Nguyên C?n,
Ngô D?c K?,
D?ng Thái Thân,
H? Si Ki?n,
Lê Huân,
Nguy?n Quy?n,
Võ Hoành,
Lê D?i
d? cùng h? ch?ng Pháp. Ông ch?n m?t hoàng thân nhà Nguy?n, K? Ngo?i H?u
Cu?ng D?,
làm lãnh t?
phong trào C?n Vuong.

Nam
1904
ông cùng 20 d?ng chí h?p m?t t?i
Qu?ng Nam
d? thành l?p Duy Tân H?i.

Nam
1905,
ông cùng
Tang B?t H?
sang
Trung Qu?c
r?i sang
Nh?t B?n
d? g?p g? các nhà cách m?ng Nh?t và Trung Qu?c và c?u vi?n tr? tài chính cho 
phong trào do ông thành l?p. T?i Trung Qu?c ông g?p
Luong Kh?i Siêu,
và du?c khuyên nên dùng tho van d? th?c t?nh lòng yêu nu?c c?a dân Vi?t. Nghe 
l?i khuyên, ông vi?t nhi?u tác ph?m có tác d?ng l?n v?i si phu trong nu?c
(xem bên du?i). Cùng th?i di?m này chi?n th?ng c?a Nh?t B?n t?i
tr?n Tsushima
trong
Chi?n tranh Nga-Nh?t
dã t?o nên nhi?u l?c quan trong các phong trào ch?ng th?c dân ?
châu Á.
Do dó, các tác ph?m c?a ông dã t?o nên m?t làn sóng m?i thúc d?y nhi?u thanh 
niên yêu nu?c tham gia
phong trào Dông Du,
xu?t ngo?i h?c t?p d? tìm du?ng ch?ng Pháp.

Nam
1906
Phan B?i Châu dua K? Ngo?i H?u Cu?ng D? và m?t s? h?c sinh ngu?i Vi?t khác sang 
Nh?t. Cung trong nam dó ông m?i du?c
Phan Châu Trinh,
m?t nhà cách m?ng n?i ti?ng khác, d?n tham ông t?i
Tokyo.
Sau hai tu?n th?o lu?n, hai ngu?i không gi?i quy?t du?c b?t d?ng chính ki?n v? 
cách ch?ng Pháp. Trong khi Phan B?i Châu mu?n gi? th? ch? quân ch?, Phan
Chu Trinh mu?n h?y b? ch? d? này d? t?o m?t qu?c gia dân ch?.

Nam
1907
Phan B?i Châu thành l?p
Vi?t Nam C?ng Hi?n H?i,
m?t phong trào g?m có 100 h?c sinh du h?c ? Nh?t. Vi?c này có ý nghia tu?ng 
trung vì nh?ng h?c sinh có du?c co h?i d? c?ng tác v?i nhau v?i tu cách là nh?ng
ngu?i Vi?t,
không ph?i ngu?i B?c K?, Nam K? hay Trung K? mà ngu?i Pháp dã chia ra. Tuy 
nhiên, du?i áp l?c c?a Pháp, Nh?t B?n dã tr?c xu?t h? trong nam sau.

Trong nam
1907
tru?ng
Dông Kinh Nghia Th?c
du?c thành l?p d? hu?n luy?n các nhà cách m?ng ch?ng Pháp. Các tác ph?m c?a ông 
du?c nghiên c?u và Phan Chu Trinh gi?ng d?y t?i tru?ng này. Nghi r?ng Phan
B?i Châu có liên quan d?n tru?ng này, Pháp dã dóng c?a tru?ng trong vòng g?n 
m?t nam. H? cung cho r?ng ông có trách nhi?m trong các cu?c bi?u tình ch?ng
thu? t?i các t?nh
Qu?ng Nam
và
Qu?ng Ngãi
cung nhu t?i
Hu?
vào d?u nam
1908.
Ngoài ra, h? còn cho r?ng ông có dính líu d?n m?t cu?c n?i d?y b? th?t b?i t?i
Hà N?i
vào tháng 6 nam 1908. Pháp dã x? t? 13 ngu?i tham gia cu?c n?i d?y này và b? tù 
hàng tram ngu?i khác t?i
Côn D?o
(trong dó có
Phan Chu Trinh).

Tháng 3 nam
1909,
ông b? Nh?t tr?c xu?t. Sau dó, ông d?n
H?ng Kông,
Bangkok
và
Qu?ng Châu.
Trong nh?ng nam này, các tác ph?m cách m?ng c?a ông ?nh hu?ng d?n
phong trào ch?ng Pháp
ngay t?i Vi?t Nam.

Nam
1912,
n?c lòng vì thành qu? c?a cu?c
Cách m?ng Tân H?i
(
1911)
?
Trung Qu?c
c?a
Tôn D?t Tiên,
Phan B?i Châu cùng m?t s? nhà cách m?ng qu?c gia Vi?t Nam luu vong t?i Qu?ng 
Châu thành l?p m?t t? ch?c cách m?ng thay th? cho
Duy Tân H?i.
Tôn ch? c?a t? ch?c m?i v?i tên
Vi?t Nam Quang Ph?c H?i
(VNQPH) là dánh du?i ngu?i Pháp ra kh?i d?t nu?c, khôi ph?c ch? quy?n c?a Vi?t 
Nam, và thành l?p "Vi?t Nam C?ng hòa Dân qu?c".

Trong th?i di?m n?y, Phan B?i Châu dã thay d?i chính ki?n c?a ông v? th? ch?
quân ch?.
Tuy nhiên, ông v?n duy trì
K? Ngo?i H?u Cu?ng D?
trong vai trò ch? t?ch chính ph? lâm th?i VNQPH. Nh?m gây ti?ng vang, t?o ?ng 
h? trong qu?n chúng qu?c n?i, nam
1913
ông cho t? ch?c ám sát và d?t ch?t n? phá ho?i nhi?u noi trong nu?c. Nhà c?m 
quy?n Pháp dã ph?n ?ng gay g?t. Nhân co h?i
Viên Th? Kh?i
lên c?m quy?n t?i
Trung Qu?c,
chính quy?n Pháp dã nh? ông này b?t giam Phan B?i Châu cùng các d?ng chí. Có 
sách chép
Luong T? Quang,
không ph?i Viên Th? Kh?i, dã b?t Phan B?i Châu
[4].

D? Nh?t Th? Chi?n
bùng n?, Pháp dua 50.000 binh lính và 50.000 lao công ngu?i Vi?t sang
châu Âu
tham chi?n. Pháp còn bu?c ngu?i dân Vi?t Nam ph?i ch?u thêm nhi?u suu thu? n?ng 
n? d? tài tr? n? l?c chi?n tranh c?a Pháp. Nhi?u cu?c n?i lo?n ch?ng th?c
dân b?c phát t?i Vi?t Nam nhung dã b? Pháp dàn áp d? dàng. Nam
1916,
vua
Duy Tân
xu?t cung tham gia cu?c n?i d?y do
Thái Phiên
và
Tr?n Cao Vân
t? ch?c. Ngu?i Pháp du?c m?t báo k? ho?ch n?i d?y nên dã b?t giam và x? chém 
nh?ng ngu?i lãnh d?o cu?c n?i d?y. Vua Duy Tân b? tru?t ngôi và b? dày ra
d?o Réunion
?
?n D? Duong.

M?t trong nh?ng cu?c n?i d?y kháng Pháp h?u hi?u nh?t nam
1916
là cu?c
kh?i nghia Thái Nguyên.
Kho?ng 300 binh lính ngu?i Vi?t dã n?i d?y, phóng thích và c?p súng ?ng cho 200 
tù binh chính tr? cùng vài tram dân d?a phuong. Nghia quân dánh chi?m và
làm ch?
Thái Nguyên
trong nhi?u ngày li?n, v?i hy v?ng du?c ti?p vi?n b?i
Trung Qu?c Qu?c Dân D?ng.
Khi không ai d?n giúp h?, Pháp dã dánh chi?m l?i Thái Nguyên và truy b?t h?u 
h?t các nghia quân.

Nam
1917,
Phan B?i Châu du?c phóng thích. Ông luu l?c t?i Trung Qu?c su?t tám nam sau dó, 
ông h?c t?p và vi?t báo sinh nhai nhung không còn tr?c ti?p ?nh hu?ng d?n
các cao trào cách m?ng t?i Vi?t Nam. Ngày
30 tháng 6
nam
1925
ông l?i b? Pháp b?t t?i
Thu?ng H?i,
ông b? d?n gi?i v? Hà N?i và x? án chung thân kh? sai. Các ngu?n s? li?u và 
nghiên c?u khác nhau dã d?t nghi v?n v? ngu?i ti?t l? cho Pháp tung tích c?a
ông
V? sau, b?n án du?c d?i l?i thành án qu?n thúc t?i gia. Theo Vi?t Nam Pháp 
Thu?c S?, ông du?c gi?m án vì ph?n ?ng m?nh m? c?a toàn dân d?i v?i nhà c?m 
quy?n
Pháp.

T? nam
1926,
ông b? dua v? s?ng ? B?n Ng?,
Hu?,
cho d?n khi m?t. Lúc dó ông du?c g?i là Ông già B?n Ng?.

Phan B?i Châu m?t ngày
29 tháng 12
nam
1940
t?i Hu?.
Quan h? v?i H? Chí Minh

Phan B?i Châu dã t?ng quen bi?t v?i Nguy?n Sinh S?c, thân ph? c?a
H? Chí Minh.
V? s? ki?n Phan B?i Châu b? th?c dân Pháp b?t, m?t s? nhà nghiên c?u cho r?ng 
Nguy?n Ái Qu?c-H? Chí Minh dã bán tin t?c v? Phan B?i Châu cho Pháp. M?t s?
nhà nghiên c?u khác cho r?ng các b?ng ch?ng ch?ng l?i H? Chí Minh là không 
thuy?t ph?c và ph? nh?n gi? thuy?t này
Nh?n d?nh

Các s? gia Vi?t Nam cho r?ng dóng góp c?a Phan B?i Châu vào n?n d?c l?p c?a 
Vi?t Nam là m?t dóng góp c?c k? l?n lao. Ông h?t lòng bôn ba v?n d?ng ch? truong
kháng Pháp b?ng vu l?c. Tuy cá nhân ông không gi?i quy?t du?c phuong th?c th?c 
thi công vi?c dó, nhung nghia khí và lòng t?n t?y c?a ông bi?n thành
sao B?c D?u
cho các cao trào cách m?ng Vi?t Nam. Ông hô hào dân trí h?c h?i t? các cu?c 
cách m?nh và các lãnh t?
Dông Á,
và th?u hi?u r?ng ch? có ngu?i Vi?t m?i có th? giành l?i d?c l?p cho chính mình.

Theo nhi?u s? gia, khuy?t di?m l?n nh?t c?a ông là dã không lôi kéo du?c thành 
ph?n b?n c? nông, s? ngu?i chi?m 80 ph?n tram dân s? Vi?t Nam th?i di?m dó,
vào công cu?c giành d?c l?p. Theo h?, thay vì c? súy d?u tranh t?i t?ng l?p 
làng xã, ông và các d?ng chí ch? chú tr?ng vào t?ng l?p d?ng d?u xã h?i, l?m
tu?ng r?ng dân chúng b?n nông s? t? d?ng theo guong d?u tranh c?a các b?c h?c 
gi? trí th?c. Các lãnh t? cách m?ng bu?c sau ông và các nhà cách m?ng tiên
phong khác nh? v?y h?c h?i du?c t? sai l?m này, cung nhu th?u hi?u du?c t?m 
quan tr?ng c?a vi?c v?n d?ng d?a phuong.
Tác ph?m cách m?ng
List of 22 items
. Vi?t Nam Qu?c s? kh?o (1909)
. Ng?c Trung Thu (19??) (loc) - Sài Gòn: NXB Tân Vi?t, 1950
. Luu C?u Huy?t L? Tân Thu (19??)
. Vi?t Nam Vong Qu?c S? (19??)
. Vi?t Nam Qu?c s? bình di?n ca (1927)
. Cao D?ng Qu?c Dân Di C?o (19??) (loc) - Hu?: NXB Anh-Minh, 1957
. Ch?ng diêt d? ngôn(19??) (loc) - Hà N?i: NXB Khoa hoc xã h?i, 1991
. Tân Vi?t Nam (19??) (loc) - Hà N?i: NXB C?c luu tr? nhà nu?c, 1989
. Thiên H? D? H? (19??) (loc) - Hà N?i: NXB Khoa h?c xã h?i, 1978
. Khuy?n qu?c dân du h?c ca (19??)
. H?i ngo?i huy?t thu (19??)
. Di c?u niên lai s? trì ch? nghia (19??)
. Hà thành li?t si ca (19??)
. Truy?n Lê Thái T? (19??)
. Tu?ng Trung n? vuong (19??)
. Gia hu?n ca (19??)
. Giác qu?n thu (19??)
. Nam qu?c dân tu tri (19??)
. N? qu?c dân tu tri (19??)
. Truy?n Chân tu?ng quân (19??)
. Truy?n tái sinh sinh (19??)
. Truy?n Ph?m H?ng Thái (19??)
list end
Tác ph?m biên kh?o, thi ca
List of 9 items
. Ký ni?m l?c (19??)
. V?n d? ph? n? (19??)
. Lu?n lý v?n dáp (19??)
. Sào nam van t?p (19??)
. H?u Tr?n d?t s? (19??) (loc) - Hà N?i: NXB Van hóa-thông tin, 1996
. Kh?ng H?c Dang (19??) (loc) - Houston, TX: NXB Xuân Thu, 1986
. Phan B?i Châu Niên Bi?u (19??) (loc) - Sài Gòn: Nhóm nghiên-c?u S? D?a, 1971
. Phan B?i Châu Toàn T?p (19??) (loc) - Hu?: NXB Thu?n hóa: Trung tâm van hóa 
ngôn ng? Dông Tây, 2001
. Trùng Quang Tâm S? (19??) (loc) Hà N?i: NXB Van h?c, 1971
list end


Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Office: Sao Mai Computer Center for the Blind
12B/C7 Hoang Hoa Tham street, Tan Binh district Ho Chi Minh City Viet Nam
tel: 84 8 849 5069.
Fax: 84 8 293 8300.
Email:
info@xxxxxxxxxxxxxxxx
Website:
www.saomaicenter.org

Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Cell-phone: 0989350014
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu
Blog: 360.yahoo.com/nguyenhoangbaovu

Other related posts:

  • » danh nhan dat viet phan 3