[SMCC] chuyen 2 vua bi luu day o dao Réunion

Th? B?y, 26/07/2008, 15:44 (GMT+7)
http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=270300&ChannelID=89
Chuy?n hai vua luu dày ? d?o Réunion

TTO - Không ch?u ách b?o h? c?a th?c dân, vua Thành Thái ph?i gi? diên d? chu?n 
b? n?i d?y ch?ng Pháp và r?i b? phát hi?n. D?n lu?t Duy Tân, v? ?u chúa
yêu nu?c cung b? b?t vì dã liên k?t v?i Vi?t Nam Quang Ph?c h?i chu?n b? n?i 
d?y ch?ng Pháp. D?u tháng 11-1916, hai v? vua yêu nu?c dã b? bu?c ph?i lên
chuy?n tàu Guadiana luu dày bi?t x? t?n d?o Réunion, châu Phi...

>> 
Tìm d?u vua trong lòng dân
>> 
Hai tác ph?m c?a vua Duy Tân

M?" B?o Hi?n, cháu n?i vua Thành Thái dang d?n d?u dám ru?c sang dâng huong lên 
m? vua trong l? gi?

M?t câu chuy?n v? chuy?n luu dày này dã du?c hoàng t? Vinh Giu k? l?i lúc còn 
s?ng: "H?i dó chính quy?n d?o (Réunion) t? ch?c dua ng?a. T?t c? có tám nài,
nhung dòng t?c vua An Nam có d?n ba nài là Vinh Chuong, Vinh Khôi và Vinh San 
(Duy Tân), còn l?i là ngu?i Pháp. Sau l?nh xu?t phát c? ba nài VN d?u d?n
d?u và giành h?t gi?i thu?ng. Ng?i c?nh th? tru?ng Saint Dennis tôi nghe rõ m?n 
m?t câu vua cha Thành Thái nói v?i ông ta: "VN dã th?ng Pháp r?i!". Dã
v?y anh Duy Tân t? mình ng?a nh?y xu?ng còn nói thêm v?i cha Thành Thái, nhung 
c?t d? cho ngài th? tru?ng nghe: "Không ph?i riêng gì gia dình ta, mà là
c? dân t?c VN dã th?ng Pháp!". Th? tru?ng nghe xong gi?n tím ngu?i".

Vua Thành Thái - Gi?y rách gi? l?

Theo l?i ông Vinh Giu, khi sang d?n d?o, chính quy?n Pháp b? trí gia dình hai 
c?u hoàng là Thành Thái và Duy Tân m?i gia dình m?t bi?t th? cùng các kho?n
phí sinh ho?t khác, nhung v?i hai di?u ki?n: không du?c t? ti?n ra sân bay, b?n 
c?ng và t?t c? v?t d?ng trong nhà n?u hu h?ng ph?i báo cáo v?i toàn quy?n
d? thay m?i. Thu?ng hoàng Thành Thái không ch?p nh?n di?u ki?n trên nên ch? ? 
trong hai nam, sau dó ông dua gia dình ra ? t?i m?t ngôi nhà g? r?ng l?n
? bên ngoài. 

Hoàng t? út Vinh C?u thì cho bi?t nhà vua trong m?i hành d?ng c?a mình d?u b?t 
h?p tác v?i Pháp. "Chú tôi (m?t cách g?i b? c?a ngu?i Hu? - NV) không thích 
ngu?i Pháp
nên ông không cho chúng tôi di h?c tru?ng Pháp, không cho giao thi?p v?i tr? em 
Pháp, bu?n l?m. Chúng tôi t? h?c ch?, d?n l?p h?c ngh? th? n?, th? m?c,
th? máy, ch? choi v?i ngu?i Tàu, ngu?i Chà Và, ngu?i b?n x?". 

C?u hoàng còn d? ra m?t s? nguyên t?c b?t bu?c gia dình ph?i tuân theo nhu: d?p 
l?, t?t ph?i m?c qu?c ph?c, ph?i hành x? và noi theo m?t s? phong t?c c?a
ngu?i Vi?t, và nh?t là ph?i gi? gìn ti?ng nói dân t?c. 

Các v? hoàng t? cung cho bi?t kho?n tr? c?p luu dày cho vua r?t ít ?i, nhung 
c?u hoàng Thành Thái không bao gi? yêu c?u tang thêm tr? c?p. Gia dình do dó
s?ng r?t ch?t v?t, th?m chí vua t?ng lâm vào c?nh b? dòi ti?n nhà, ch? d?n dòi 
n?...

D? nuôi s?ng c? gia dình d?n hon 20 ngu?i, nhà vua d?ng ra m? ti?m may yên 
ng?a. S?n ph?m c?a vua v?a d?p, v?a b?n, l?i r? du?c r?t nhi?u khách hàng b?n
x? và ngu?i Tây tìm mua. Ông Tr?n Ti?n Duong, cháu c?a d?i th?n Tr?n Ti?n Thành 
trong l?n du?c g?p c?u hoàng t?i Réunion sau Th? chi?n II, k? l?i l?i vua
Thành Thái r?ng: "(Ngu?i) Tây c? h?i tau yên ng?a ngài làm b?ng chi mà t?t nhu 
ri? Thì m? ra là bi?t ngay mà h?n không dám m?, c? h?i hoài, d? ghét!".

ImageView
ImageView
L? gi? l?n th? 54 c?a vua Thành Thái du?c Nguy?n Phu?c t?c t? ch?c t?i An Lang 
- Hu? hôm 24-3-2008

Ngu?i th? t? An Lang (lang ba vua D?c D?c, Thành Thái, Duy Tân t?i Hu?) hi?n là 
"m?" Nguy?n Phu?c B?o Hi?n - cháu n?i vua Thành Thái. Ông k? v? giai do?n
vua Thành Thái v?a h?i huong: "Sau 31 nam b? luu dày, nam 1947, nh? s? v?n d?ng 
c?a v? ch?ng bà công chúa th? 16 là Luong Nhàn và ông lu?t su Vuong Quang
Nhu?ng, Ngài du?c v? nu?c và s?ng t?i Vung Tàu, tôi nhi?u l?n t? Hu? vào tham 
và ? l?i cùng Ngài. 

M?t l?n, Qu?c tru?ng B?o D?i cùng m?t v? tu?ng Pháp và phái doàn Vi?t Nam c?ng 
hòa, t?ng c?ng kho?ng 40 ngu?i d?n tham. B?o D?i lúc ?y t?ng quà và r?t nhi?u
ti?n cho d?c bác, nhung Ngài ch? ch?p nh?n nh?n quà, còn ti?n thì t? ch?i th?ng 
th?ng. Ngài nói d?i ý: "Dây không ph?i là ti?n c?a cháu mà là ti?n c?a
nhà nu?c, cung t?c là ti?n c?a dân, cháu c?m v? mà dùng vào nh?ng vi?c có l?i 
cho dân!". 

D?n nam 1953 Ngài m?i du?c phép v? Hu?, tôi theo Ngài trong su?t m?t tháng 
tr?i, Ngài di tham r?t nhi?u bà con, các v? ti?n b?i và con cháu c?a nh?ng v?
công th?n c?a tri?u dình Hu? ngày xua. Vào l?i mi?n Nam không lâu sau, vào ngày 
24-3-1954, Ngài qua d?i và du?c qu?c tru?ng và con cháu dòng t?c dua v?
táng t?i dây (An Lang - g?n lang m? vua D?c D?c)".

Vua Duy Tân - Lo?i b? t?p ch?t trong nu?c 

V?i vua Duy Tân, t? sau khi ngu?i v? Mai Th? Vàng không ch?u du?c th?y th? noi 
d?t khách xin v? nu?c, c?u hoàng lao vào h?c hành và ho?t d?ng nh?m tìm cách
thoát kh?i hòn d?o luu dày hòng mong v? nu?c "lo cho dân, canh tân x? s?, giành 
l?i d?c l?p". 

T?i hòn d?o tù dày này, cu?c s?ng c?a Duy Tân cung v?t v? ch?ng kém vua cha. 
Theo l?i k? c?a ngu?i "v? d?m" Fernande Antier: "Không bi?t n?u an, v?i s?
ti?n tr? c?p hàng tháng g?i t? VN sang không cho phép c?u hoàng nh? ngu?i giúp 
vi?c. Gia dình tôi n?u com tháng cho h?c sinh, c?u hoàng d?n dùng và t?
dó chúng tôi quen nhau".  

 M? vua Duy Tân t?i An Lang. Di hài c?a c?u hoàng Duy Tân du?c dua v? c?i táng 
t?i Hu? vào ngày 6-4-1987. ?nh: THÁI L?C

C?u hoàng Duy Tân r?t ch?u khó h?c hành, ông theo h?c Pháp ng?, Anh ng?, h?c 
ngh? và m? c?a hi?u thi?t k? vô tuy?n di?n d? muu sinh. C?u hoàng cung vi?t
van b?ng Pháp ng?, và du?c dánh giá ? trình d? r?t cao, nhu nh?n xét c?a tác 
gi? E.P Thébault trong cu?n S? m?ng bi th?m c?a m?t hoàng d? An Nam: "Vua
Duy Tân am tu?ng hoàn toàn ngôn ng? Pháp và Ngài d? l?i cho chúng ta nh?ng b?c 
thu có l?i hành van r?t thanh nhã". N? nhà báo Pháp Revest vi?t: "Ngài tháo
ráp m?t máy vô tuy?n di?n cung d? dàng nhu d?c m?t bài di?n van, v?i m?t ngôn 
ng? tuy?t h?o". 

Nam 1936, c?u hoàng Duy Tân g?i thu cho chính ph? Pháp d? ngh? du?c sang s?ng ? 
Pháp nhung không du?c tr? l?i. D?n 1942, c?u hoàng tham gia phái kháng chi?n
Pháp ch?ng phát xít c?a tu?ng De Gaulle b?ng tài nang s? d?ng vô tuy?n, và dã 
gia nh?p quân d?i Pháp khi Réunion thay d?i chính quy?n sang tay c?a tu?ng
De Gaulle. 

Tác gi? Hoàng Tr?ng Thu?c, trong H? so Duy Tân, cho bi?t "v? nguyên th? nu?c 
Pháp (De Gaulle) dã quy?t d?nh d?t Ngài vào l?i ngôi v? hoàng d? ? Vi?t Nam"
t?i cu?c ti?p chính th?c c?u hoàng l?n d?u tiên hôm 14-12-1945. 

"Tôi dã du?c bi?t m?t cách ch?c ch?n nu?c Pháp và Chính ph? Pháp dã th?a nh?n 
quy?n c?a chúng ta du?c d?c l?p và ch? ch? co h?i thu?n ti?n là tuyên b? quy?n
dó" - c?u hoàng dã ghi l?i trong m?t quy?n ghi chép. Di?u này du?c ch?ng minh 
qua trang h?i ký c?a De Gaulle: "D? d?t nh?ng c?u cánh có th? h?u ích, tôi d?
ng? m?t d? tính bí m?t. Dó là vi?c cung c?p cho c?u hoàng d? Duy Tân phuong 
ti?n d? tái xu?t hi?n, n?u ngu?i k? v? và thân thích c?a ngài là B?o D?i t?
ra không theo k?p th?i cu?c". 

"Riêng v? ph?n tôi, lòng yêu quê huong  không cho phép tôi d? ng? c?a cho b?t 
c? m?t cu?c tranh ch?p n?i b? nào. Di?u mà tôi mong mu?n là t?t c? các con
dân VN ý th?c du?c r?ng h? là m?t qu?c gia và ý th?c ?y s? thúc d?y h? d?ng lên 
m?t nu?c x?ng danh là qu?c gia".

Trích do?n cu?i Di chúc chính tr? c?a Vinh San - Duy Tân, dang trên nh?t báo 
Combat c?a Pháp ngày 16-7-1947.

Ngày 25-12-1945, trên du?ng t? Paris v? Réunion, máy bay ch? c?u hoàng Duy Tân 
dâm vào núi và ông t? n?n trên b?u tr?i Trung Phi, và du?c an táng t?i M'BaiKi
- C?ng hòa Centrafricaine. 

Chính quy?n Pháp duong th?i cho dù dã m? hai cu?c di?u tra và k?t lu?n không có 
d?u hi?u dây là m?t cu?c muu sát, nhung d?n nay v? tai n?n v?n còn là nghi
v?n l?ch s? chua có l?i gi?i dáp.  

Cung dã có r?t nhi?u hoài nghi v? tính thuy?t ph?c trong vi?c c?u hoàng Duy Tân 
b?t tay v?i chính quy?n De Gaulle v?i mong mu?n dòi d?c l?p th?ng nh?t nu?c
nhà. Tuy nhiên nhìn l?i cu?c d?i tranh d?u c?a c?u hoàng Duy Tân, chúng ta 
không th? không nh? d?n câu chuy?n t? th?i ông còn tr? vì, trong m?t l?n di
ngh? mát t?i c?a Tùng (Qu?ng Tr?): Ông h?i: Tay b?n l?y nu?c mà r?a, th? nu?c 
b?n l?y chi mà r?a? R?i ?u chúa t? tr? l?i: Nu?c b?n thì ph?i lo?i b? t?t
c? nh?ng ch?t b?n trong nu?c ra ngoài.

Lý tu?ng ?y theo ông su?t tr?n cu?c d?i.

Nam 1956, cùng v?i hai v? vua cách m?ng Hàm Nghi và Thành Thái, vua Duy Tân 
du?c thi?t án th? t?i Th? T? mi?u - hoàng thành Hu?. Ngày 6-4-1987, di hài c?u
hoàng Duy Tân du?c dua v? c?i táng t?i An Lang - TP Hu?. 

THÁI L?C

Other related posts: