[SMCC] cai bong cua vu tham xac thien an mon

"C? gi?t hai tram ngàn d? có du?c hai ch?c nam yên ?n". Hai ch?c nam sau cu?c 
tàn sát t?i Qu?ng tru?ng Thiên An Môn ngày 4 tháng Sáu nam 1989, l?i trích d?n 
?y du?c qui cho Ð?ng Ti?u Bình và du?ng nhu nó không lên t?i con s? l?n lao dó. 
Ch? t?n có m?t ngàn hai tram ngu?i ch?t d? Ð?ng C?ng s?n Trung Qu?c (ÐCSTQ) d?t 
du?c nguy?n v?ng hai th?p niên bình l?ng. Tuy th?, bên du?i b? m?t ?n d?nh dó, 
cu?c tàn sát ?y v?n tác d?ng sâu xa lên các nhà cai tr? Trung Qu?c (TQ) cung 
nhu phía d?i kháng h?. S? cang th?ng mà các lãnh t? ÐCSTQ nói t?i khi d?n g?n 
ngày k? ni?m nam th? 20 Thiên An Môn cho th?y r?ng, b?t ch?p m?i n? l?c t?y xóa 
bi?n c? này c?a các s? gia chính th?c và ký ?c c?a d?i chúng, D?ng v?n còn b? 
nó ám ?nh.[1]

Khi chi?n xa c?a Quân d?i Nhân dân Gi?i phóng (QÐNDGP) lan vào trung tâm thành 
ph? B?c Kinh ngày 4 Tháng Sáu d? ?i các sinh viên, nh?ng k? - v?i s? tr? giúp 
c?a các công dân dang c? s?c ngan c?n nh?ng cu?c chuy?n quân - chi?m c? qu?ng 
tru?ng Thiên An Môn t? trung tu?n tháng Nam, ÐCSTQ và lãnh t? chóp bu Ð?ng Ti?u 
Bình d?t nhiên cay nghi?t ném ra m?t ng?n l?a m?i.

K? t? hành d?ng c?ng c? quy?n l?c c?a mình vào cu?i th?p niên 1980, Ð?ng càng 
ngày càng có v? là m?t anh hùng d?i v?i h?u h?t ngu?i TQ. Ông ph?c h?i nhi?u 
n?n nhân c?a Mao, cho phép nh?ng thanh niên nam n? b? v? Ch? t?ch quá c? phái 
xu?ng nông thôn du?c quay v? thành th?, n?i l?ng các ki?m soát d?i v?i kinh t? 
nông thôn và trong cu?c s?ng h?ng ngày, và nhu th?, ông thu ph?c du?c s? ?ng h? 
c?a nông dân, trí th?c và thanh niên.

Ð?ng du?c dánh giá là ngu?i theo ch? nghia th?c d?ng, k? dung c?m duong d?u v?i 
nh?ng ngu?i theo phái tân-Mao-ít, d?ng th?i mu?n c?i thi?n tiêu chu?n d?i s?ng 
c?a ngu?i công dân trung bình. Tri?u T? Duong, ngu?i du?c chính tay Ð?ng ch?n 
l?a k? càng d? làm T?ng Bí thu ÐCSTQ, lúc này nói t?i vi?c d?i tho?i r?ng rãi 
hon v?i xã h?i, th?m chí t?i vi?c tách D?ng ra kh?i chính quy?n. Trên qui mô 
l?n, các công dân có c?m giác t? do hon khi nói lên b?t mãn c?a mình, trong lúc 
sinh viên và các nhà trí th?c dang tranh lu?n v? nh?ng vi?n c?nh cho m?t s? dân 
ch? hóa gia tang. Nh?ng cu?c bi?u tình c?a sinh viên h?i nam 1986 dã g?p ph?n 
?ng nh? nhàng c?a chính quy?n khi?n du?ng nhu có th? có m?t ít b?ng ch?ng cho ý 
ni?m r?ng D?ng dã thay d?i và dang du?c lãnh d?o b?i các nhân v?t ít d? ?ng v?i 
s? b?t d?ng ý ki?n hon Ngu?i C?m lái Vi d?i tru?c dây. Th? r?i, nh?ng phát súng 
b?n ngày 4 tháng Sáu và s? th?ng tay dàn áp ti?p dó dã gây choáng váng t?t d?, 
d?o ngu?c các ?n tu?ng v?a k? cung nhu các k? v?ng vào tính bao dung c?a ch? d?.

Li?n theo sau bi?n c? Thiên An Môn ngày 4 tháng Sáu, Ð?ng Ti?u Bình ch? t? lòng 
thuong ti?c các b? d?i và viên ch?c công an dã ch?t [2], trong khi sinh viên và 
công dân d?a phuong t?ng ch?ng c? QÐNDGP thì b? k?t án là "nh?ng tên phi?n 
lo?n". S? tuong ph?n gi?a bài di?n van này và th?c t?i dã gây s?c t?i d? nó 
giáng m?t dòn c?c m?nh vào tính chính th?ng c?a ÐCSTQ mà b?n ch?t c?a nó du?ng 
nhu không thay d?i, b?t ch?p m?i c?i cách trong th?p niên 1980.

Nh?ng b?n án t? hình và giam c?m dài ngày phát cho "nh?ng tên phi?n lo?n" và 
nh?ng ngu?i khác dã dám ch?ng l?i quân d?i; s? áp d?ng nh?ng ki?m soát nghiêm 
ng?t báo chí; và vi?c gi?i tán h?t th?y các nhóm xã h?i dân s? xu?t hi?n th?i 
th?p niên 1980, dã cho th?y D?ng mu?n áp d?t s? cai tr? c?a mình b?ng vu l?c. 
Không có v?n d? phát bi?u ý ki?n b?t d?ng và ch? d? c?p t?i cu?c dàn áp thôi 
cung d? khi?n ngu?i ta có th? di tù.

Bài h?c chính mà Ð?ng rút ra t? "cu?c r?i lo?n" ho?c "con bão" nam 1989 là nhu 
c?u tái xác nh?n cái g?i là B?n Nguyên lý Ch? d?o: Ch? nghia xã h?i; Tu tu?ng 
Mao-ít Mác-xít Lê-ni-nít; Ch? d? chuyên chính dân ch? nhân dân; và Quy?n lãnh 
d?o c?a Ð?ng CSTQ. Ð?i v?i m?t ngu?i Lê-ni-nít nhu Ð?ng, s? r?n n?t c?a ÐCSTQ 
dã là và v?n còn là m?i de do? tr?m tr?ng nh?t. Tri?u T? Duong, trong khi ti?p 
t?c gi? ni?m tin vào vi?c d?i tho?i sâu r?ng hon v?i xã h?i, mu?n m? nh?ng cu?c 
nói chuy?n v?i sinh viên bi?u tình, k? c? sau khi Ð?ng Ti?u Bình dã vi?t trong 
Nhân dân Nh?t báo s? ra ngày 26 tháng Tu r?ng b?n chúng ch?ng hon gì "m?t nhúm 
nh?ng tên ph?n cách m?ng".[3]

Khi Ð?ng tuyên b? thi?t quân lu?t vào ngày 20 tháng Nam, Tri?u t? ch?c d? ph?n 
d?i (cung có hai nguyên soái ch?ng l?i vi?c thi?t quân lu?t), khi?n h? Ð?ng lo 
l?ng sâu xa v? s? n?t r?n trong hàng ngu cao c?p hon c?a Ð?ng. Vi?c Tri?u không 
ch?u h?a s? t? ki?m di?m hành d?ng c?a mình khi?n ông b? qu?n ch? t?i gia cho 
t?i ngày qua d?i vào nam 2005 [4]. T? dó, tên ông b? xóa kh?i truy?n thông 
chính th?c, k? c? sách giáo khoa s? ký.

Tru?c bi?n c? Thiên An Môn, c?nh tranh gi?a nh?ng ngu?i c?i cách t?p h?p chung 
quanh Ð?ng và nh?ng ngu?i b?o th? c?a D?ng do Tr?n Vân (Chen Yun) c?m d?u. K? 
t? lúc dó, ÐCSTQ s?n sàng tr? b?t c? giá nào d? duy trì s? doàn k?t trong D?ng. 
Rõ ràng là các lãnh t? lão thành khác nhau t?ng phân r? theo nh?ng chính sách 
khác nhau, nhung di?u quan tr?ng là không bao gi? du?c phép d?t t?i di?m "tranh 
ch?p gi?a hai du?ng l?i". S? thôi thúc ÐCSTQ ph?i si?t ch?t hàng ngu và gi? gìn 
doàn k?t là m?t trong nh?ng di s?n ch? y?u c?a ngày 4 tháng Sáu nam 1989.

Tính chính th?ng qua s? k?t n?p uu tuy?n

Không lâu sau bi?n c? Thiên An Môn, s? r?n n?t c?a Liên bang Xô Vi?t (LBSV) và 
nh?ng tai uong kinh t? làm rung chuy?n các nhà nu?c k? th?a c?a nó dã cho các 
lãnh t? c?a ÐCSTQ m?t co h?i tuy?t v?i d? l?y l?i th? ch? d?ng. Không ph?i 
chính sách glasnost (c?i m?) d?y tai ho? c?a Mikhail Gorbachev dã làm v? LBSV 
m?t th?i hùng m?nh thành t?ng m?nh, khi?n ÐCS dánh m?t quy?n l?c sao? N?u ÐCSTQ 
làm theo ý mu?n c?a Tri?u T? Duong mà nhu?ng b? phong trào dân ch? thì li?u Tây 
T?ng và Tân Cuong s? không ly khai, Ð?ng s? không tu?t m?t quy?n l?c và m?t TQ 
chia c?t s? không t? th?y nó tru?n tr? l?i tình tr?ng nghèo kh? kh?ng khi?p? 
Ph?i chang gi?c mo m?t TQ "hùng cu?ng và th?nh vu?ng" - gi?c mo không ch? du?c 
chia s? b?i các lãnh t? ÐCSTQ mà còn b?i các th? h? trí th?c TQ t? Chi?n tranh 
Nha phi?n vào gi?a th? k? 19 - dang b? nghi?n nát? Ch?ng ph?i cách gi?i quy?t 
c?a h? Ð?ng trên b? m?t c?a cu?c xáo tr?n thân dân ch? nguy hi?m dã gi? cho TQ 
th?ng nh?t và c?u nó thoát kh?i nh?ng âm muu dáng ng? c?a phuong Tây sao?

B? sang m?t bên l?i hùng bi?n ?y, Ð?ng hi?u r?t rõ r?ng lý do chính khi?n LBSV 
s?p d? là vì th?t b?i kinh t? c?a nó và r?ng hành d?ng tang g?p dôi các ki?m 
soát mang tính d?c tài chuyên ch? t? nó không th? gi?i quy?t các v?n d? c?a TQ. 
Vì th? ông kh?c ph?c tâm tr?ng lu?ng l? c?a các d?ng d?ng b?o th? (ngu?i 
Mác-xít chính th?ng) và phát d?ng m?t d?t sóng m?i g?m nh?ng c?i cách kinh t? 
vào nam 1992.[5] Trong khi d? quy?t r?ng công tác ch? y?u c?a ÐCSTQ là làm cho 
TQ giàu và m?nh, Ð?ng thêm r?ng các câu h?i nhu vi?c chính sách dã d?nh mang 
tính "tu b?n ch? nghia" hay mang tính "xã h?i ch? nghia" d?u l?c d?, vì "phát 
tri?n là v?n d? quan tr?ng nh?t". Ð? d?t du?c nó, Ð?ng nh?n m?nh t?m quan tr?ng 
c?a c?i m? kinh t?, di theo s? toàn c?u hóa và cho phép ngu?i m?o hi?m kinh 
doanh du?c làm giàu.

Ð?i v?i gi?i trí th?c t?ng dóng vai trò l?n trong các cu?c ph?n d?i nam 1989, 
Ð?ng dua ra cái có nghia nhu m?t kh? u?c xã h?i m?i. Ông có th? ph?c h?i v? m?t 
ph?m h?nh cho các nhà trí th?c ?y b?ng cách tuyên b? r?ng h? thu?c thành ph?n 
giai c?p lao d?ng tính t? nam 1978, nhung nhu th? ch?ng làm gì cho h? v? m?t 
v?t ch?t. Sau chuy?n tu?n du phuong nam nam 1992, Ð?ng cho h? du?c phép tr? 
thành ngu?i m? co s? kinh doanh và tích luy tài s?n. Nhi?u nhà trí th?c n?m l?y 
co h?i này và b?n r?n túi b?i thành l?p công ty d?ch v? hay công ngh? cao. 
Nh?ng k? ? l?i trong gi?i hàn lâm du?c phép liên k?t v?i c?ng d?ng khoa h?c 
qu?c t?, và các di?u ki?n luong b?ng, phúc l?i, co h?i làm vi?c c?a h? du?c c?i 
thi?n r?t l?.

Tóm l?i, D?ng dã quy?t d?nh k?t n?p các lo?i h?ng xã h?i có v?n d? nh?t, nh?ng 
k? t?ng có m?t ? hàng d?u c?a phong trào dân ch?. Trái v?i th?p niên 1980 là 
th?i sinh viên mi?n cu?ng gia nh?p D?ng, t?i cu?i th?p niên 1990, hon 80% sinh 
viên n?p don xin làm thành viên ÐCSTQ. Nhu l?i mô t? c?a Giang Tr?ch Dân, D?ng 
s? n?i r?ng d? tiêu bi?u cho các t?p th? l?n lao c?a TQ và cung s? là d?i di?n 
cho các l?c lu?ng s?n xu?t tiên ti?n (các doanh gia, k? su và d?i lo?i nhu th?) 
và các l?c lu?ng van hóa tiên ti?n nh?t (các nhà trí th?c d?ng ý không d?t v?n 
d? v? s? cai tr? c?a ÐCSTQ). Cái g?i là Ba-d?i-di?n cùng thao tác, cái này ti?p 
li?n cái kia v?i n? l?c kiên quy?t ngan ch?n s? xu?t hi?n c?a b?t c? th?c th? 
t? tr? nào có th? thách d? s? cai tr? c?a D?ng - và ÐCSTQ l?y du?c s? ?ng h? 
c?a nh?ng ngu?i uu tú v? kinh t? và nh?n th?c, nh?ng k? di theo cái b? nhà 
nghiên c?u van h?c và b?t d?ng ý ki?n Luu Hi?u Ba g?i là "tri?t lý con l?n" [6].

Khi các chính sách phát tri?n h?u h?o v?i gi?i uu tuy?n (elite-friendly) m?i m? 
du?c dua vào th?c hi?n, chúng b?t d?u gây phi?n nhi?u các công nhân trong công 
ty qu?c doanh và các nông dân ch?t bóp b?ng vi?c s?t giá nông tr?i. Nh?m ngan 
ch?n tình tr?ng b?t mãn sôi s?c gi?a các giai c?p bên l? ?y kh?i cô k?t thành 
m?t phong trào gi?ng nhu cái dã gây nên cu?c náo d?ng nam 1989, các lãnh t? 
D?ng dùng chính sách cây g?y và c? cà r?t.

Các toan tính thành l?p nghi?p doàn t? tr? ho?c th?m chí các nhóm h?i h?p th?o 
lu?n thì s? g?p cây g?y trong hình th?c dàn áp ngay t?c kh?c. Không du?c phép 
xu?t hi?n tr? l?i nh?ng cái t?ng n? r? vào cu?i th?p niên 1980, nh?ng cái tuong 
t? nhu dàm lu?n noi phòng khách (salon), trung tâm nghiên c?u bán t? tr?, 
truy?n thông bán t? tr?. Nam 1998, khi các nhà ho?t d?ng ra s?c thành l?p Ð?ng 
Dân ch? Trung Qu?c, Giang Tr?ch Dân ra l?nh "Bóp ch?t [nó] ngay trong tr?ng 
nu?c". Th?m chí "các nhóm suy tu?ng" vô thu?ng vô ph?t nhu Nhóm Nghiên c?u 
Thanh niên M?i, c? th?y ch? có tám thành viên cung tr? thành m?c tiêu b? dàn áp 
n?ng n? [7]. Các nhà trí th?c ra s?c giúp d? nông dân và công nhân trình bày rõ 
ràng nh?ng khi?u n?i c?a h? d?u luôn luôn b? Ð?ng xem là ác m?ng và du?c gu?ng 
máy công an n?i chính chú ý d?c bi?t. Vi?c l?p ra nh?ng liên k?t ho?c móc n?i 
gi?a các làng xã ho?c các don v? lao d?ng d?u b? nghiêm c?m.

Cà r?t g?m nh?ng nhu?ng b? ngu?i b?t mãn. Vi?c nh?n m?nh t?i s? "cai tr? c?a 
lu?t pháp" nhu m?t van an toàn t? nh?ng cú giao bóng dua qua chuy?n l?i nhu là 
d?n ch?ng c? th?. N?n nhân c?a các viên ch?c hà l?m du?c khuy?n khích yêu c?u 
l?p h? so dua ra toà. Vi?c khi?u ki?n nhu th? cho phép h? th?ng s?a sai các 
khi?u n?i c?a h? b?ng cách tách các yêu sách c?a công dân ra r?i d? c?p t?i 
t?ng ph?n m?t nhu là khi?u n?i c?a cá nhân, ch? không ph?i nhu m?t c?m, m?t món 
c?a m?t phong trào xã h?i. Chính s? trông c?y vào toà án liên quan t?i s? công 
nh?n tính chính th?ng c?a ch? d?.

Khi n? ra ph?n d?i t?i m?t xu?ng máy hay m?t làng xã, chính quy?n có th? di?u 
dình ho?c phái công an t?i (n?u không thì có b?n xã h?i den (h?c xã h?i - hei 
shehui), bang d?ng mafia d?a phuong thu?ng câu k?t v?i chính quy?n d?a phuong). 
Tuy th?, các viên ch?c chính quy?n s? ch?ng bao gi? làm gì c? ngoài vi?c ch? b? 
ra tí hoi s?c d? ngan không cho ph?n d?i lan r?ng. Nam 2003, khi các công nhân 
t?i m?t xí nghi?p ? Liêu Duong tìm cách m?i g?i thêm công nhân t? các xu?ng máy 
khác trong thành ph? d? có m?t cu?c bi?u tình, nh?ng ngu?i t? ch?c cu?c ph?n 
d?i ?y nhanh chóng th?y mình n?m trong nhà tù [8]. Su?t hai th?p niên v?a qua, 
s? v?ng m?t c?a b?t c? phong trào xã h?i có qui mô l?n nào, so sánh v?i phong 
trào dân ch? cu?i th?p niên 1980, dã góp ph?n không nh? cho b?ng ch?ng rõ ràng 
nh?t v? hi?u qu? các n? l?c kiên quy?t c?a ch? d? nh?m ngan ch?n các cu?c ph?n 
d?i.

Ngu?i luu vong và ngu?i b?t d?ng ý ki?n

Ð?i v?i phía d?i kháng, m?t trong các h?u qu? tru?c h?t c?a cu?c tàn sát Thiên 
An Môn là vi?c bay ra h?i ngo?i c?a m?t s? l?n các nhà ho?t d?ng. Vào Tháng 
Chín nam 1989, l?n d?u tiên tính t? khi thành l?p nu?c C?ng Hoà Nhân Dân Trung 
Qu?c b?n ch?c nam tru?c, có cu?c t?p h?p bên ngoài TQ c?a lãnh t? các phong 
trào qu?n chúng. Vào d?p này, h? g?p nhau t?i Pháp v?i m?c dích sáng l?p m?t t? 
ch?c luu vong d?i kháng có tên là Liên Doàn Trung Qu?c Dân Ch? (LÐTQDC - 
Federation for Democratic China). Liên doàn ?y là m?t n? l?c nh?m qui t? các 
nhà d?i kháng trong dó có m?t s? dã s?ng ? h?i ngo?i m?y nam tru?c. Sinh viên 
tr?, ngu?i cánh h?u, cán b? Ð?ng trong các m?ng lu?i c?a H? Di?u Bang và Tri?u 
T? Duong, g?p g? nhau h?u ho?ch d?nh sách lu?c d?u tranh ch?ng ÐCSTQ. Th? nhung 
th?t khó tìm th?y m?t n?n t?ng cho s? h?p tác, và tình tr?ng c?a LÐTQDC nhu m?t 
t?p doàn luu vong không tránh kh?i vi?c b? c?t d?t v?i các th?c t?i co b?n t?i 
TQ. Nh?ng tranh lu?n gi?a thành viên thì tr?u tu?ng và không tác d?ng lên các 
phát tri?n t?i TQ. Vi?c dua nhau tranh th? s? ?ng h? c?a các s?c m?nh chính tr? 
ngo?i qu?c kích d?ng d?u tranh n?i b? d? d?i, và th? là gi?c m?ng s? xu?t hi?n 
m?t Tôn D?t Tiên m?i bay hoi. M?y nam sau, các nhân v?t hàng d?u kh?i s? l?ng 
xa LÐTQDC, và r?i nó ch?t d?n.

Thành t?u l?n lao c?a nh?ng ngu?i luu vong là góp ph?n gi? cho h?i ?c v? phong 
trào 1989 ti?p t?c s?ng và thông báo cho các chính quy?n ngo?i qu?c, công chúng 
và các co s? truy?n thông tin t?c v? nh?ng vi ph?m nhân quy?n t?i TQ. Trong 
th?c t?, các t? ch?c d?t tr?ng tâm lên ch? d? nói trên, thí d? Humanrights in 
China (Nhân quy?n t?i Trung Qu?c), Chinese Human Rights Defenders (Ngu?i b?o v? 
Nhân quy?n Trung Qu?c) và Chinese Labour Bulletin (Trung Qu?c Lao d?ng T?p 
san), m?t t?p chí chuyên vi?c ph? bi?n nh?ng t?n kích vào quy?n c?a công nhân, 
là ba co s? ho?t d?ng h?u hi?u nh?t và t?o du?c ?nh hu?ng có ý nghia lên các 
gi?i ch?c chính quy?n phuong Tây [9].

Th? nhung d?i v?i c?ng d?ng luu vong nhu m?t toàn b?, d?i l? thênh thang nh?t 
d? tác d?ng lên d?i s?ng t?i TQ không ph?i là m?t t? ch?c chính tr? chính th?c 
hay s? chú ý c?a các chính ph? ngo?i qu?c, mà là nh?ng móc n?i riêng r? theo 
quan h? cá nhân v?i dông d?o ngu?i TQ có h?c, d?c bi?t t? gi?a th?p niên 1990, 
du?c ra nu?c ngoài du h?c, gi?ng d?y, ti?n hành nghiên c?u ho?c tham gia nh?ng 
cu?c t? h?p v? h?c thu?t. Vi?c các nhà trí th?c xu?t du g?p g? d?ng nghi?p dang 
luu vong và cùng th?o lu?n v?i h? v? tuong lai c?a TQ thì cung ít ?i nhu ý 
thích c?a các co quan an ninh nhà nu?c TQ v? v?n d? dó.

Sau khi ch?m d?t thi?t quân lu?t vào Tháng Giêng nam 1990, và d?c bi?t sau khi 
Ð?ng Ti?u Bình, trong chuy?n tu?n du kh?p Hoa Nam nam 1992, tái kh?ng d?nh l?i 
cam k?t c?i cách kinh t?, hàng ngu tích c?c c?a phong trào thân dân ch? ngày 
càng m?ng hon. Tuy th?, có m?t s? nh? các nhà ho?t d?ng ti?p t?c thúc d?y m?c 
dù môi tru?ng b?t thân thi?n, không ch? do s? có m?t kh?p noi c?a công an. Sau 
khi h? Ð?ng thêm l?n n?a tuyên b? l?i cam k?t c?a ông d?i v?i ch? nghia tu b?n, 
ki?u TQ, thì l?p t?c n?i b?t lên trên m?i lãnh v?c c?a qu?n chúng là m?t tâm 
tr?ng m?i, quan tâm t?i vi?c làm ra ti?n. Ðòi h?i dân ch? và c?i cách chính tr? 
b? xu?ng th?p, d?c bi?t trong gi?i th? dân t?ng ?ng h? phong trào sinh viên nam 
1989; lúc này, h? b?n r?n v?i vi?c n?m l?y l?i th? trong các co h?i mà chính 
sách m?i c?a Ð?ng m? ra cho mình.

Ði?u này không g?i cho th?y r?ng các di?u ki?n tr? nên thu?n l?i khi dân chúng 
càng ngày càng b? xao lãng b?i vi?n ki?n làm giàu cho cá nhân. Li?n theo sau v? 
Thiên An Môn, các cu?c bi?u tình ch?ng chính ph? b? nghiêm c?m, công an có m?t 
kh?p noi, và kh?p noi tràn ng?p s? s? hãi b? dàn áp. Sinh viên b? b?t h?c các 
bài t?p quân s? du?i s? giám sát c?a quân d?i, và h?u h?t th? lãnh th?m nhu?n 
tinh th?n Bát C?u (1989) d?u ph?i luu vong, ?n tr?n ho?c di tù. B?t c? hành 
d?ng thúc d?y dân ch? hóa nào d?a trên s? ?ng h? c?a gi?i uu tú d?u b? k?t t?i, 
b?i sau ngày 4 tháng Sáu nam 1989, các lãnh t? D?ng t?ng che ch? và nuôi du?ng 
phong trào dó d?u b? thanh tr?ng kh?i các v? trí quy?n l?c.

Do dó, h?u nhu không có không gian cho vi?c phô di?n s? b?t d?ng ý ki?n. Tuy 
th?, m?t s? nhà ho?t d?ng, d?c bi?t nh?ng ngu?i b? b?t giam trong cu?c dàn áp 
sau-Thiên An Môn không ch?u buông b? cu?c d?u tranh cho dân ch?. M?t khi du?c 
th? ra, h? th?y mình b? t?ng xu?t kh?i don v? công tác liên h? (thu?ng là 
tru?ng d?i h?c ho?c vi?n nghiên c?u), b? công an c?m không cho m? co s? kinh 
doanh tu, ch?u s? giám sát nghêm ng?t và b? cô l?p kh?i ph?n còn l?i c?a xã 
h?i. Tình c?nh c?a h? có nét ph?ng ph?t v?i và làm ta nh? l?i nh?ng gì ngu?i 
b?t d?ng ý ki?n ? Ti?p Kh?c ph?i d?i m?t sau khi chi?n xa Sô Vi?t nghi?n nát 
Mùa Xuân Prague vào nam 1968. Ph?n ?ng c?a h? cung th?. Gi?ng v?i nh?ng ti?n 
b?i tinh th?n Trung Âu c?a mình, nhi?u ngu?i TQ b?t d?ng ý ki?n kiên quy?t 
"s?ng trong chân lý" b?ng cách nói lên nh?ng ngu?c dãi c?a ÐCSTQ trong b?t c? 
co h?i nào có du?c. H? công b? các bài bình lu?n chính tr? c?a mình t?i Hong 
Kong hay trên truy?n thông qu?c t?, và v? sau trên internet. Ho n? l?c thi?t 
l?p các m?ng lu?i thông tin và ph?n d?i trong truy?n thông nu?c ngoài (truy?n 
thông d?c nh?t m? c?a cho h?) m?i khi có ngu?i trong b?n h? b? công an qu?y 
nhi?u hay b?t giam.

Nh?ng ngu?i b?t d?ng ý ki?n nang d?ng nh?t thu?ng là các lãnh t? sinh viên, thí 
d? Vuong Ðan, ho?c nhà trí th?c, thí d? Bao Tuân Tín (Bao Zunxin) và Luu Hi?u 
Ba, ngu?i dã b? l?i d?ng sau s? nghi?p gi?ng d?y t?i Hoa K? d? v? tham gia 
phong trào dân ch? t?i quê nhà và r?i ch?u m?t th?i gian ? tù sau cu?c tàn sát 
Thiên An Môn. Ông và nh?ng ngu?i nhu ông không ch?u tho? hi?p v?i chính quy?n, 
và hành d?ng nhu là luong tâm c?a xã h?i b?ng cách tái kh?ng d?nh các nguyên 
t?c t?ng có th?i n?m t?i tâm di?m c?a phong trào dân ch?. H? thi?t l?p các quan 
h? t?t v?i nh?ng nhà trí th?c không b? tác d?ng và các cán b? cu c?a D?ng xu?t 
thân t? các m?ng lu?i c?a H? Di?u Bang và Tri?u T? Duong, nh?ng k? tr? thành 
thù ngh?ch sâu xa v?i gi?i lãnh d?o c?a ÐCSTQ sau cu?c tàn sát Thiên An Môn 
[10].

Su?t hai th?p niên v?a qua, h? vi?t hàng tá thu t?p th? t? cáo hành vi dàn áp 
các nhà ho?t d?ng cho nhân quy?n, bênh v?c công nhân n?n nhân c?a chính sách hà 
kh?c, dòi h?i d?o ngu?c l?i k?t án chính th?c bi?n c? 4 Tháng Sáu, và ch? trích 
nh?ng t?n công vào các dân t?c thi?u s?, d?c bi?t ngu?i Tây T?ng. Vi?c ki?m 
soát ch?t ch? báo chí thông thu?ng có nghia là nh?ng ti?ng gào thét ph?n d?i ?y 
không du?c nghe r?ng rãi bên trong TQ, dù internet góp ph?n ti?p tay cho các 
nhà b?t d?ng ý ki?n "th? h? 89" v?i t?i các nhóm d?u tranh tr? tu?i hon, k? t? 
sau 1989, dang tham gia vào hàng ngu b?t d?ng ý ki?n mang tính dân ch?.

Trên c?p d? m?t d?i m?t, các nhà ho?t d?ng l?n tu?i hon, có g?c r? trong phong 
trào dân ch? 1989, có kh? nang t? h?p v?i nh?ng ngu?i tr? hon mình t?i nhà 
riêng hay, k? t? gi?a th?p niên 1990, t?i các quán trà ho?c ti?m sách mà ch? 
nhân là các c?u chi?n h?u t?ng cùng nhau ho?t d?ng thu?c th? h? 89. M?t trong 
các d?a di?m dó là nhà sách V?n Th?nh (Wansheng) ? B?c Kinh, thành l?p b?i Gan 
Qi và Luu Tô Lí (Liu Suli), ngu?i t?ng tr?i qua m?t nam trong nhà tù sau cu?c 
tàn sát Thiên An Môn. Nhà sách Tam V? (Sanwei) cung th?. C? hai ti?p t?c t? 
ch?c h?i lu?n v? nh?ng s? v? dang di?n ra và v? các ch? d? tri?t h?c, lu?t pháp 
(nh?ng nhà b?t d?ng ý ki?n n?i ti?ng không du?c m?i). Di nhiên công an bám sát 
các d?a di?m ?y và du?c bi?t là h? thu?ng c?m các h?i lu?n ? Tam V?. Tuy th?, 
nh?ng cu?c t? h?p cá nhân ti?p t?c dóng vai trò quan tr?ng trong di?n ti?n c?u 
thành m?t phía d?i kháng có th? có.

Phê bình h? th?ng cùng quan ch?c chóp bu

Trong s? các nhóm nh? thi?u s? sinh viên và chuyên gia trí th?c ti?p t?c phê 
phán ch? d? theo quan di?m dân ch?, có th? phân ra vài nhóm nh? n?a.

Nhóm nh? d?u tiên g?m các giáo su và nhà nghiên c?u công khai nói lên nh?ng 
hoài nghi c?a mình v? m?t s? sinh ho?t chính tr?. Tiêu Qu?c Tiêu (Jiao 
Guobiao), giáo su Ð?i h?c B?c Kinh công b? m?t bài báo t? cáo Ban Tuyên hu?n 
Trung uong (Central Propaganda Department). H?u qu? là ông b? c?m d?y và không 
du?c giám th? sinh viên làm lu?n án ti?n si. V? sau, ông du?c phép ra nu?c 
ngoài, và khi v? nu?c, ông l?i di sát hon v?i c?ng d?ng b?t d?ng ý ki?n.

Tru?ng h?p c?a Lí D?i D?ng (Li Datong) cung r?t dáng quan tâm. Là nhà báo k? 
c?u, ông làm T?ng Biên t?p t? Bang Ði?m (Bingdian), m?t ph? trang c?a Trung 
Qu?c Thanh niên Báo, và b? bãi nhi?m vì cho in m?t bài báo v? Lo?n Quy?n ph?, 
khác v?i quan di?m chính th?c. Vi?c sa th?i ông kích d?ng m?t cu?c náo nhi?t vì 
dây là l?n d?u tiên k? t? nam 1949, các nhà báo (trong tru?ng h?p này có 100 
ngu?i) công khai ki?n ngh? nhà c?m quy?n d?o ngu?c quy?t d?nh chính th?c dó 
[11]. H? Lí du?c gi? l?i nhung v?i m?t công vi?c th?p hon, và c?m xu?t b?n 
Trung Qu?c Thanh niên Báo. Hi?n ông v?n cho các bài báo c?a mình lên internet 
và các t?p chí ? Hong Kong; ông càng ngày càng g?n gui hon nh?ng ngu?i b?t d?ng 
ý ki?n và ký thu th?nh nguy?n c?a h?.

Khi x?y ra phong trào dân ch? 1989, m?t s? ngu?i TQ còn quá tr?, không th? tham 
gia; tuy th? h? c?m khái tru?c lòng dung c?m c?a các b?c dàn anh và gi? dây, h? 
ch?ng t? mình không s? hãi vi?c phê bình các khuy?t di?m c?a ch? d?. Ð?i v?i 
ÐCSTQ, vi?c n?m ch?t truy?n thông cùng gi?ng d?y và nghiên c?u là m?t công tác 
hàng d?u. Du Ki?t (Yu Jie), nghiên c?u sinh ti?n si van chuong t?i Ð?i h?c B?c 
Kinh khi ông b?t d?u vi?t các ti?u lu?n phúng d? x? xiên nh?ng nét d?c bi?t 
tràn lan sau bi?n c? 4 tháng Sáu nam 1989. Sau khi t?t nghi?p, ông b? H?i Nhà 
van Trung Qu?c l?y l?i vi?c làm dã h?a, và nhu th?, Du tr? thành m?t nhà trí 
th?c d?c l?p và là ngu?i b?t d?ng ý ki?n n?i b?t.

M?ng lu?i internet trãi r?ng t?o thu?n l?i cho s? xu?t hi?n m?t th? h? m?i c?a 
nh?ng ngu?i d?i kháng tr? tu?i. H?u h?t d?u b?t d?u v?i nh?ng l?i m?a mai châm 
ch?c tr?c tuy?n. Ðó là cách mà Luu D?ch (Liu Di), ngu?i dùng bút hi?u Stainless 
Steel Rat (Chu?t I-n?c) tr? nên n?i ti?ng. Nhà c?m quy?n không tán thu?ng óc 
khôi hài c?a cô và cô b? b? tù mà không dua ta toà xét x?. Nh?ng ngu?i b?t d?ng 
ý ki?n phát d?ng th?nh nguy?n thu, và cô du?c th? sau g?n m?t nam ? tù [12]. 
Sau khi du?c phóng thích, cô cung không tìm ra vi?c làm và ngày càng thân c?n 
hon v?i c?ng d?ng b?t d?ng ý ki?n.

Hành d?ng theo bài h?c rút t?a du?c t? bi?n c? 4 Tháng Sáu, chính quy?n các c?p 
d?y nh?ng nhà ho?t d?ng ?y ra ngoài h? th?ng b?ng cách t? khu?c h?, không cho 
h? có co h?i tìm du?c hay ti?p t?c gi? du?c vi?c làm trong các don v? do nhà 
nu?c làm ch?, các co s? truy?n thông hay các tru?ng d?i h?c. Nhu th?, m?a mai 
thay, chính D?ng dã ch? d?nh thành viên c?a phía d?i kháng. T? gi?a th?p niên 
1990 tr? di, m?t s? nhà trí th?c có th? công khai phê bình nh?ng th?c hành c?a 
ch? d? mà không m?t vi?c làm, trong ch?ng m?c h? d?ng nêu ý ki?n tr?c ti?p v? 
các v?n d? c?m k?, thí d? cu?c tàn sát Thiên An Môn. Th?m chí các nhà trí th?c 
phê phán ?y khi ? bên trong nh?ng ràng bu?c dã d?nh, còn có th? h? tr? phong 
trào b?t d?ng ý ki?n.

Sau bi?n c? ngày 4 Tháng Sáu, trong s? các chuy?n d?ch v? phía d?i kháng còn có 
nh?ng ngu?i b? m?t thân nhân trong v? dàn áp dó. Kh?i h?ng b?i các nhóm thí d? 
nhu Madres de Plaza de Mayo (m?t nhóm bà m? c?a nh?ng "k? bi?n m?t" t?i 
Argentina), có m?t nhóm g?m thành viên gia dình c?a nh?ng n?n nhân, du?c thành 
l?p b?i các bà m? có con ch?u n?n trong bi?n c? ?y - Thiên An Môn M?u thân - 
du?i s? lãnh d?o c?a Dinh T? Lâm (Ding Zilin), m?t giáo su t?i Ð?i h?c Nhân 
dân; bà có d?a con trai 17 tu?i b? m?t m?ng trong ngày 4 tháng Sáu vì b?o l?c 
c?a chính quy?n. Các M?u thân thúc gi?c thân nhân nh?ng k? dã ch?t yêu c?u 
chính ph? ph?i công nh?n trách nhi?m v? cu?c tàn sát ?y. Sau ngày 4 tháng Sáu, 
ÐCSTQ ti?p t?c s? d?ng áp l?c d? ti?p t?c b?t mi?ng b?ng cách g?i ý r?ng thân 
nhân c?a nh?ng k? ph?n d?i trong v? Thiên An Môn th?m chí có th? b? xem là k? 
d?ng lõa v?i "nh?ng tên phi?n lo?n".

H?ng nam, vào ngày 4 Tháng Sáu, Thiên An Môn M?u thân nh?c nh? các c?p chính 
quy?n r?ng h? có b?n ph?n ch?p nh?n trách nhi?m và ph?i b?i thu?ng. B?ng m?i 
phuong ti?n hoà bình, các M?u thân c? g?ng làm sao d?t b? chi?c áo choàng im 
l?ng mà chính quy?n dang dùng d? li?m m?t bi?n c? mà d?i v?i h?, nó mang ý 
nghia tan tác cu?c d?i. H?t nam này sang nam khác, nh?ng công dân bình thu?ng 
t?ng m?t th?i im l?ng v? m?t chính tr? ?y càng ngày càng xác tín r?ng h? s? ch? 
c?m th?y lòng mình mãn nguy?n m?t khi ch? d? này c?i cách và b?o d?m các quy?n 
công dân. Gi? dây, h? thu?ng liên k?t v?i nh?ng ngu?i b?t d?ng ý ki?n khác 
trong vi?c ký thu th?nh nguy?n dòi h?i tôn tr?ng quy?n con ngu?i.

Nam 1998, các M?u thân vi?t hai lá thu. M?t t? cáo nh?ng xâm ph?m nhân quy?n, 
và m?t lên án tham nhung di kèm v?i nh?ng thay d?i kinh t? trong th?p niên dó. 
S? dung c?m mà các M?u thân ch?ng t? khi d?i m?t v?i nh?ng qu?y nhi?u c?a công 
an th?t dáng chú ý, và ph?i tính t?i h? nhu m?t trong nh?ng lu?ng chính c?a 
phía d?i kháng.

Chúng ta dang ?ng x? v?i m?t phong trào l?ng l?o, phi co c?u, thi?u sách lu?c 
và không có chuong trình th?ng nh?t, vì th? không nên d? th?c t?i ?y b? lu m? 
do nh?ng thu?t ng? v?n t?t du?c dùng cho ti?n vi?c di?n t?, thí d? "c?ng d?ng 
b?t d?ng ý ki?n" hay "phía d?i kháng". K? t? cu?c tàn sát Thiên An Môn và s? 
dàn áp ti?p theo dó, ÐCSTQ th?n tr?ng ngan ng?a s? xu?t hi?n c?a b?t c? cái gì 
gi?ng nhu m?t t? ch?c chính tr? th? này th? n?.

Trong b?i c?nh dó, nh?ng ngu?i có th? du?c g?i m?t cách dúng d?n là ngu?i d?i 
kháng cho th?y các khác bi?t r?ng rãi khi dua d?n nh?ng tr?i nghi?m, quan di?m 
chính tr? và vân vân c?a cá nhân m?i ngu?i. Tuy th?, di?u ?y không có nghia h? 
không th? doàn k?t, nhu h? dã làm g?n dây nh?t vào ngày 8 tháng Mu?i Hai nam 
2008, khi 303 ngu?i cùng ký tên phát d?ng m?t hi?n chuong 19 di?m, du?c bi?t 
t?i v?i tên g?i "Linh bát Hi?n chuong" [13]. B?n hi?n chuong ?y du?c công b? 
(qua internet) dúng th?i di?m trùng v?i k? ni?m nam th? sáu muoi ngày ban hành 
b?n Tuyên ngôn Qu?c t? Nhân quy?n.

"Linh bát Hi?n chuong" g?m ba ph?n. Ph?n th? nh?t mô t? s? th?t b?i khi dua th? 
ch? dân ch? vào Trung Qu?c k? t? n? l?c d?u tiên v?i ch? d? quân ch? l?p hi?n 
vào nam 1898. Ph?n th? nhì trình bày chính th?c tho? thu?n c?a nh?ng ngu?i cùng 
ký tên, d?t co s? trên các nguyên t?c c?a ch? nghia t? do - vi?c phân l?p quy?n 
hành; các cu?c b?u c? h?p th?c, công b?ng và t? do; trách nhi?m c?a chính 
quy?n; và d?i lo?i nhu th?. Ph?n cu?i cùng c? th? hon, mô t? nh?ng bu?c ph?i 
ti?n hành n?u TQ s?p s?a tr? thành m?t ch? d? dân ch?.

H?t th?y nh?ng ngu?i ký tên d?u kêu g?i ch?m d?t h? th?ng d?c d?ng, ch?p nh?n 
và áp d?ng th? ch? c?ng hoà liên bang và thành l?p m?t ?y ban hoà gi?i (theo 
ki?u m?u c?a ?y ban Hoà gi?i và S? th?t c?a nu?c Nam Phi, South African Truth 
and Reconciliation Commission), có th?m quy?n d?n bù tho? dáng cho thân nhân 
các n?n nhân c?a nh?ng chi?n d?ch dàn áp da d?ng mà ÐCSTQ ti?n thành k? t? lúc 
n?m chính quy?n nam 1949.

M?t s? l?n b?n th?o du?c luân luu tr?c tuy?n trên internet kho?ng ba nam tru?c 
ngày ký tên và chính th?c công b?. Nh?ng ngu?i cùng ký tên xu?t thân t? các 
t?ng l?p xã h?i TQ khác nhau và nh?ng lãnh v?c khác nhau c?a phía d?i kháng. 
Các nhà trí th?c b?t d?ng ý ki?n, thí d? Luu Hi?u Ba - (cho t?i khi tôi vi?t 
bài này, ông v?n còn là d?i tu?ng b? giám sát và b? giam gi?) - có th? là nh?ng 
ngu?i d? xu?t ch? y?u nhung m?i ngu?i t? các giáo su và nhà nghiên c?u có uy 
tín t?i các nông dân ho?t d?ng d?u có ti?ng nói trong vi?c hình thành van b?n 
sau cùng. Chính s? hi?n h?u c?a "Linh bát Hi?n chuong" là m?t d?u hi?u cho th?y 
r?ng, b?t ch?p nh?ng qu?y nhi?u c?a ÐCSTQ, phía d?i kháng v?n có kh? nang hình 
thành và huy d?ng các m?ng lu?i.

Chính quy?n các c?p ra s?c tr?n áp "Linh bát Hi?n chuong" nhung t?i nay, dã có 
thêm tám ngàn ngu?i (và còn dang d?m n?a) t? m?i t?ng l?p xã h?i khác nhau thêm 
tên c?a mình vào. Di nhiên con s? ?y r?t nh? trong m?t d?t nu?c có 1.2 t? 
ngu?i, nhung v?n dúng khi nói r?ng k? t? bi?n c? Thiên An Môn, chua có l?i kêu 
g?i nào có tính h? th?ng và tính nguyên t?c, dòi h?i m?t s? chuy?n th? sâu xa 
ch? d? mà d?t du?c s? ?ng h? công khai c?a công chúng nhu th?.

Phong trào b?o v? quy?n dân s?

Nam 2004, khi ÐCSTQ quy?t d?nh thêm tu chính án v? quy?n con ngu?i vào b?n hi?n 
pháp TQ, nhi?u lu?t su, lu?t gia và công dân tin r?ng có th? s? d?ng di?u kho?n 
m?i ?y d? b?o v? quy?n c?a ngu?i dân thu?ng và r?ng h? có b?n ph?n tham d? cu?c 
tranh d?u ?y. V?i s? ti?p tay c?a các nhà báo cùng các nhà ho?t d?ng tr?c tuy?n 
và m?ng lu?i tuy không chính th?c nhung r?ng rãi c?a các lu?t su và các lu?t 
gia, nhi?u n?n nhân c?a các viên ch?c hà l?m b?t d?u trích d?n các quy?n c?a 
mình theo hi?n pháp. Nh? vào internet và các ki?u m?u truy?n thông m?i, nh?ng 
ngu?i b? roi vào tình tr?ng làm n?n nhân c?a nh?ng viên ch?c ác ôn trong chính 
quy?n có th? huy d?ng cái-g?i-là phong trào b?o v? quy?n dân s?. Khí c? c?a h? 
g?m có bi?u tình, don th?nh nguy?n, thu t?p th?, khi?u ki?n vì quy?n l?i t?p 
th? nhân danh nh?ng ngu?i th? hu?ng ho?c nhân danh cá nhân.

M?ng lu?i lu?t pháp v? quy?n dân s? vu?t qua l?n ranh giai c?p t?ng phân chia 
nhà trí th?c v?i nông dân. Và nhu th?, nó khác v?i các t? ch?c do gi?i trí th?c 
l?p ra trong th?p niên 1980 [14]. Thu? dó, h?u h?t các phê phán ÐCSTQ d?u có 
xu?t x? t? sinh viên cùng nh?ng l?p ngu?i có h?c khác, và d?t tr?ng tâm vào 
vi?c yêu c?u c?i t? h? th?ng chính tr?. Ngày nay ngu?c l?i, phong trào b?o v? 
quy?n dân s? b?t ngu?n t? nh?ng công dân bình thu?ng; h? không d?t v?n d? d?a 
v? c?a ÐCSTQ ho?c b?n ch?t c?a ch? d? và h? ra s?c gi?i quy?t nh?ng v?n d? c? 
th? b?ng cách thao tác v?i h? th?ng chính tr? dó.

Nh?ng ngu?i ho?t-d?ng-công-dân dó (citizen-activist) và các nhà báo cùng lu?t 
su giúp d? h?, d?u không dang dòi "dân ch? và t? do"; nói chung, h? cung không 
t? cáo tham nhung. Thay vào dó, h? vi?n d?n các lu?t l? rõ r?t và hi?n hành d? 
di?u ch?nh, d?n bù cho các khi?u n?i rõ r?t c?a h?. Thái d? m?i m? ?y ch?c ch?n 
là k?t qu? c?a s? dàn áp phong trào dân ch? nam 1989.

Tuy th?, không nên d? c?p quá dáng t?i s? gián do?n ?y. Tuy nhi?u ngu?i ho?t 
d?ng cho quy?n dân s? hôm nay còn nh? tu?i vào nam 1989 nhung h? bi?t di?u sinh 
viên dã làm nam dó. H? có ?n tu?ng sâu s?c v? nó, và trong ch? riêng tu, h? s?n 
sàng th?a nh?n món n? c?a mình d?i v?i th? h? Thiên An Môn, ngay c? khi h? gi?i 
thích mình khác v?i thu? dó nhu th? nào. H?a Chí Vinh (Xu Zhiyong) tóm t?t theo 
cách này:

"Tôi kính tr?ng nh?ng ai trong quá kh? t?ng nêu lên các v?n d? nhân quy?n, 
nhung hi?n nay chúng tôi hy v?ng làm vi?c theo m?t phuong cách mang tính xây 
d?ng bên trong không gian du?c h? th?ng pháp lu?t ban cho. Thay d?i c? th? 
nhung ti?m ti?n - Tôi nghi r?ng dó là cái h?u h?t nhân dân TQ mu?n" [15].
Du?ng nhu không ph?i h?t th?y các quan ch?c d?u có ?n tu?ng v? s? nh?n m?nh 
tính h?p pháp ?y. Nam 2007, thành viên B? Chính tr? ÐCSTQ và d?ng d?u các s? v? 
an ninh La Cán tuyên b? r?ng phong trào quy?n dân s? nh?n y?m tr? c?a phuong 
Tây, và là "nh?ng l?c lu?ng ngu? trang d? l?t d? s? cai tr? c?a Ð?ng" [16].

M?t nam tru?c dó, co quan l?p pháp dã thông qua các h?n ch? m?i v? tính ch?t 
d?c l?p c?a lu?t su và th?m quy?n hành d?ng c?a h? khi nhân danh n?n nhân b? hà 
l?m. K? t? lúc dó, lu?t su ph?i xin gia h?n gi?y phép hành ngh? t?ng nam m?t, 
và th?t d? dàng khi mu?n lo?i các lu?t gia v? quy?n dân s? ra kh?i công vi?c 
c?a h?, tuy hi?n nay chua ch?c h? tiêu bi?u cho con s? 1% nh?ng ngu?i trong 
ngh?.

Ði?u nhu th? dã x?y t?i cho Gao Zishen vào tháng Mu?i Hai nam 2005, cho Li 
Jianqiang t?i Thu?ng H?i vào tháng B?y nam 2007, và cho các lu?t su khác ? Son 
Tây [17]. Tuy th?, phong trào b?o v? quy?n dân s? v?n ti?p t?c trong khi công 
dân càng ngày càng nh?n th?c hon v? các quy?n c?a mình.

Hai muoi nam sau cu?c tàn sát Thiên An Môn ngày 4 Tháng Sáu nam 1989, du?ng nhu 
ÐCSTQ dang c?ng c? tính chính th?ng c?a nó. Nó không theo các ch? d? c?ng s?n 
trong kh?i Xô Vi?t di vào quên lãng. Các chính sách c?a nó v? s? k?t n?p gi?i 
uu tú vào D?ng, v? s? dáp ?ng m? ?o các mâu thu?n xã h?i và v? s? h? tr? mang 
tính công c? c?a "cai tr? b?ng lu?t pháp", tr? thành các ph?n b? sung tr?ng y?u 
cho vi?c nó ti?p t?c ki?m soát báo chí và h? th?ng chính tr?. Nó t?o ra nhu?ng 
b? nh?m ngan không d? cho nh?ng b?t mãn cô k?t thành các phong trào xã h?i có 
kh? nang thách th?c s? cai tr? c?a nó, và nó sai công an t?i d? làm im l?ng 
nh?ng ngu?i b?t d?ng ý ki?n.

Trong dòng ch?y c?a hai th?p niên nhu m?t ?y, phía d? kháng v?t l?n v?i nh?ng 
ch?n thuong c?a cu?c tàn sát Thiên An Môn 4 Tháng Sáu và nh?ng khó khan l?n lao 
phát sinh cho b?t c? k? nào thách d? d?a v? d?c tôn c?a ÐCSTQ. S? b?n gan c?a 
các nhóm nh? nh?ng ngu?i b?t d?ng ý ki?n, du?c nuôi du?ng b?i nh?ng chi?n si 
tr? hon, tuy ít ?i v? s? lu?ng nhung v?ng ch?c, cho th?y r?ng phía d?i kháng 
tiêu bi?u cho m?t s?c m?nh và m?t chu?i các ý tu?ng dáng d? ý.

Tuy phía d?i kháng lúc này không vuon ra cung g?n nhu không th? huy d?ng các 
công dân b?t mãn và t? ch?c bi?u tình gi?ng nhu thu? 1989. Thay vào dó, nh?ng 
ngu?i d?i kháng hành d?ng nhu là luong tâm c?a xã h?i, nh?ng ti?ng nói bênh v?c 
cho các nguyên t?c can b?n c?a ch? nghia nhân b?n trong m?t xã h?i b? ám ?nh 
b?i ch? nghia duy v?t.

S? xu?t hi?n b?t ch?p m?i tr? ng?i c?a phong trào b?o v? quy?n dân s? cho th?y 
r?ng ngu?i công dân bình thu?ng ngày càng nh?n th?c các quy?n c?a mình và s?n 
sàng li?u d? b?o v? nó. Trung Qu?c rõ ràng là m?t ch? d? h?u d?c tài d?ng tr?, 
b? cai tr? b?i m?t d?ng tàn nh?n. Nhung dang có các d?u hi?u g?i cho th?y r?ng 
s? n?m ch?t c?a D?ng không vô cùng kiên c? nhu nó có v? nhu th?.
Jean-Philippe Béja
Ngu?n: Jean-Philippe Béja, "The Massacre's Long Shadow" (Chi?c bóng dài c?a 
cu?c tàn sát ?y),
dang trong Journal of Democracy, s? tháng B?y 2009, Volume 20, Number 3. 
Nxb The Johns Hopkins University Press, Journals Division, Washingon DC, Hoa 
K?, tt. 5-136.


Jean-Philippe Béja là nhà nghiên c?u k? c?u c?a Centre Nationale de la 
Recherche Scientifique (Trung tâm Nghiên c?u Khoa h?c Qu?c gia) và Center for 
International Studies and Research (Sicences-Po) (Trung tâm Nghiên c?u và Ði?u 
nghiên Qu?c t? (Khoa h?c-Chính tr?)) t?i Paris, hi?n có co s? t?i The French 
Center for the Study of Contemporary China (Trung tâm Pháp Nghiên c?u Trung 
Qu?c duong d?i). Trong s? các sách dã xu?t b?n c?a ông có A la recherche d'une 
ombre chinoise: Le mouvement pour la democratie en Chine, 1919-2004 (Nghiên c?u 
chi?c bóng Trung Qu?c: Phong trào dân ch? t?i Trung Qu?c, 1919-2004). Edition 
du Seuil, 
Nguy?n Hoàng B?o Vu
H? tr? tin h?c 1088
Danh s?: 2015
Hân h?nh du?c ph?c v? quý khách

Other related posts: