[SMCC] binh on gia

Chương trình bình ổn giá: Một chủ trương kỳ quặc 
Phan Minh Ngọc 

 Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và có lẽ lác đác một số nơi khác, đã và đang 
thực hiện một số chương trình bình ổn giá cả bằng cách trợ cấp tín dụng (cho 
vay với lãi suất ưu đãi) để doanh nghiệp tham gia bình ổn giá cả mua tích trữ 
hàng hóa và cam kết bán ra với giá thấp hơn giá thị trường, thường là 10% hay 
đại loại thế.

Nói công bằng, việc trợ giá cho một số loại hàng hóa nào đó không phải là việc 
làm đầu tiên có ở Việt Nam và chỉ có ở Việt Nam, mà đã được thực hiện nhiều nơi 
trên thế giới. Hình thức phân phối hàng hóa theo tem phiếu ở Việt Nam nói riêng 
và ở nhiều nơi trên thế giới nói chung cũng đã và vẫn đang tồn tại trên thế 
giới. Nên nói Việt Nam áp dụng chương trình bình ổn giá là một chủ trương kỳ 
quặc thì quả cũng không ổn lắm, không fair lắm cho Việt Nam. Nhưng ít ra thì 
cũng cần nhìn nhận chủ trương này sẽ không mang lại kết quả như mong muốn, và 
rốt cuộc chỉ làm lãng phí nguồn lực xã hội, hoặc tái phân phối nguồn lực xã hội 
một cách không cần thiết, không hợp lý, không tối ưu v.v…


Hãy bắt đầu bằng việc phân tích lý do để sản sinh ra chủ trương này. Việc giá 
cả một loại hàng hóa nào đó tăng lên là biểu hiện sự mất cân đối cung cầu – 
cung nhỏ hơn cầu (cung và cầu đều có thể biến động tăng giảm nhưng chênh lệch 
cung cầu đang tồn tại và tăng lên). Để ổn định giá bán hàng hóa gây ra do cầu 
lớn hơn cung, chính quyền phải bù đắp phần chênh lệch về giá trước và sau khi 
có biến động cung cầu này.

Vấn đề sẽ nằm ở chỗ ảnh hưởng của việc trợ giá này lên cán cân cung cầu hàng 
hóa sẽ như thế nào? Người ta dường như không thấy ảnh hưởng trực tiếp vì rõ 
ràng tiền trợ giá là từ ngân sách, có vẻ như không ảnh hưởng tí gì đến cung của 
doanh nghiệp và cầu của đại chúng. Nhưng xét kỹ thì sự việc sẽ khác hẳn.

Về phía cầu, giả thiết rằng giá cả thị trường của một hay một số mặt hàng nào 
đó sẽ tăng lên sau một thời gian nhất định, chẳng hạn 2 tháng nữa, là thời điểm 
Tết, do nhu cầu của người tiêu dùng tăng mạnh. Để bình ổn, chính quyền cấp vốn 
rẻ cho doanh nghiệp thương mại mua và tích trữ hàng ngay từ bây giờ, để vào 
trong kho để chờ tung ra thị trường 2 tháng nữa. Nhưng việc này vô hình trung 
đã làm tăng cầu tại thời điểm hiện tại lên quá mức thông thường. Với cung không 
kịp điều chỉnh trong ngắn hạn thì giá cả của những mặt hàng bình ổn buộc phải 
tăng, phản ánh đúng mất cân đối cung cầu tăng lên. Cái giá phải trả cho hành 
động bình ổn này là lạm phát (tức hiện tượng giá cả tăng lên) sẽ tăng lên ở 
thời điểm hiện tại (với giả thiết mọi điều kiện khác không thay đổi). Nói cách 
khác, bình ổn sẽ dẫn đến hậu quả là dịch chuyển thời điểm gây lạm phát trong 
tương lai đến thời điểm hiện tại; lạm phát thay vì xảy ra trong tương lai sẽ 
xảy ra tại thời điểm hiện tại, bản chất sự việc (bình ổn giá cả, nhằm kiềm chế 
lạm phát) không được thay đổi theo chiều hướng tốt hơn.

Về phía cung, dùng một phần ngân sách để bình ổn giá cả sẽ dẫn đến tình trạng 
có khả năng phải cắt giảm phần kinh phí dùng để hỗ trợ sản xuất (nếu đã, đang, 
và sẽ có) cho các doanh nghiệp (về phía cung, ví dụ như hình thức vay ưu đãi để 
sản xuất). Hậu quả của tình trạng này là nguồn cung không thể gia tăng (tất 
nhiên với giả thiết là các điều kiện khác vẫn không thay đổi), và do đó càng 
làm tăng thêm bất cân đối cung cầu như nói ở trên.

Đáng nói hơn nữa, dùng ngân sách để bù giá trong bối cảnh ngân sách của Trung 
ương và địa phương luôn ở tình trạng thâm hụt kinh niên sẽ tạo thêm áp lực thâm 
hụt ngân sách, tùy thuộc vào quy mô bù giá. Thâm hụt ngân sách sẽ phải được 
trang trải bằng hoặc vay nợ trực tiếp từ Ngân hàng Trung ương (Ngân hàng Nhà 
nước, NHNN), tức là một dạng tăng cung tiền qua hành động in tiền của NHNN vào 
lưu thông, hoặc bằng cách “an toàn” hơn là đi vay mượn trong nước và/hoặc ngoài 
nước (thông qua phát hành trái phiếu nội tệ, ngoại tệ). Tất nhiên, một khả năng 
khác là phải tăng nguồn thu ngân sách, thông qua các biện pháp như tăng thuế, 
nhưng những biện pháp này hoặc là dẫn đến cắt giảm đầu tư của doanh nghiệp sản 
xuất (và tức là làm giảm cung), hoặc là đã được cố gắng thực hiện nhưng kết quả 
không được như mong đợi, thể hiện rõ qua việc thâm hụt ngân sách đã và đang tồn 
tại từ hàng vài chục năm nay mà không hề có xu hướng được cải thiện.

Như thế, 2 biện pháp khả thi để tài trợ thâm hụt ngân sách gây ra bởi việc bù 
giá (lại giả thiết các điều kiện khác không thay đổi) sẽ dẫn đến những hậu quả 
tai hại lên giá cả. Nếu tài trợ bằng việc in tiền từ NHNN thì sẽ làm tăng áp 
lực lạm phát, kỳ vọng lạm phát, và rốt cuộc lạm phát, theo đó mặt bằng giá cả 
của hàng hóa nói chung sẽ tăng lên. Nói cách khác, cho dù các mặt hàng được 
bình ổn giá có thể không tăng nhưng, đổi lại, người tiêu dùng sẽ phải trả giá 
cao hơn cho vô vàn những mặt hàng tiêu dùng khác, và cuối cùng thì gánh nặng 
chi tiêu không hề giảm, nếu không muốn nói là cao hơn so với không có bình ổn 
giá.

Nếu tài trợ bằng vay nợ trong và ngoài nước thì hậu quả sẽ là tăng lãi suất VND 
(trường hợp huy động bằng nội tệ) hoặc tăng vay nợ nước ngoài (trường hợp huy 
động bằng ngoại tệ). Tăng lãi suất VND lại sẽ có tác dụng tiêu cực ngược lên 
phía cung, làm tăng thêm bất cân đối cung cầu hàng hóa như đã nói.

Đối với việc đi vay nước ngoài, tùy thuộc phản ứng của NHNN, tăng vay nợ nước 
ngoài sẽ hoặc là làm tăng lãi suất VND[1], hoặc là tăng giá VND [2]. Cả hai khả 
năng này đều tác động tiêu cực đến phía cung hàng hóa khi nó làm tăng chi phí 
sản xuất đầu vào cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, trong trường hợp Chính phủ vay nợ bằng ngoại tệ, khi đến hạn phải trả 
nợ lãi và vốn, nếu Chính phủ không thể thu xếp được nguồn ngoại tệ để chi trả 
(cũng vì lý do ngân sách luôn ở trạng thái thâm hụt, giật gấu vá vai), Chính 
phủ sẽ buộc phải vay mượn trong và ngoài nước, lặp lại vòng luẩn quẩn nói trên. 
Trường hợp xấu hơn, Chính phủ buộc phải vay ngoại tệ trực tiếp từ NHNN, và do 
đó làm giảm dự trữ ngoại tệ của NHNN, và tức là giảm khả năng can thiệp vào tỷ 
giá khi có các biến động vĩ mô bất lợi cho VND [3].

Bên cạnh những tác động tiêu cực lên cân đối thu chi ngân sách và, do đó, lên 
cung cầu hàng hóa, hành động bình ổn giá cả còn vô tác dụng nếu nó chỉ được 
thực hiện ở một hay một số địa phương. Việc thực hiện bình ổn giá ở thành phố 
Hồ Chí Minh theo lý thuyết sẽ ổn định được giá cả tại đó. Vì chênh lệch giá 
giữa nơi này và các địa phương trong cả nước, nhất là địa phương lân cận, 
thương nhân ở các địa phương sẽ đến mua hàng ở đây mang về địa phương mình bán, 
hưởng chênh lệch giá. Vì thế, theo thời gian, có thể là rất ngắn, chỉ một vài 
ngày hoặc vài tuần, chênh lệch giá cả sẽ biến mất giữa các địa phương, theo 
đúng quy luật cung cầu. Nói cách khác, một mình giới doanh nghiệp và thương 
nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh sẽ không đủ sức để cáng đáng bình ổn giá cả cho 
toàn bộ một vùng rộng lớn hơn, nếu không nói là cả nước. Rốt cuộc, của Thiên 
trả Địa, và mục đích bình ổn, dù chỉ là tại một địa phương, sẽ không được thực 
hiện.

Lưu ý thêm rằng ở đây chúng ta không đề cập đến chuyện gian lận trong việc thực 
hiện chương trình bình ổn giá, mặc dù chuyện này dường như là hiển nhiên, không 
thể tránh khỏi, và do đó làm giảm hơn nữa hiệu quả của việc làm này.

Tóm lại, xem xét kỹ tác động và hậu quả thì hoàn toàn không nên lặp lại hình 
thức bình ổn giá, một hình thức thu hẹp và biến tướng của chính sách bao cấp về 
giá trong cả nền kinh tế thời cách đây 2, 3 thập kỷ, vốn đã được thực tế chứng 
minh là một thất bại thảm hại không thể rõ ràng hơn. Vì thế, những chủ trương 
“thí điểm” và “nhân rộng” việc bình ổn giá, coi đó là một chìa khóa thành công 
trong việc kiểm soát lạm phát ở những nơi như thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội 
mà người ta đang tìm cách cổ vũ và khuyếch trương cần phải bị dẹp bỏ ngay từ 
trong ý thức.

Chú thích:

[1] Trường hợp này xảy ra khi NHNN không can thiệp gì vào thị trường ngoại hối 
và tiền tệ. Hành động hoán đổi ngoại tệ đi vay ra VND của Chính phủ để tài trợ 
cho chi tiêu của các doanh nghiệp tham gia bình ổn giá ở Việt Nam sẽ làm cầu 
VND tăng lên, dẫn đến lãi suất VND cũng tăng lên tương ứng so với USD. 

[2] Nếu NHNN theo đuổi chính sách ổn định lãi suất VND thì lúc này NHNN buộc 
phải tăng cung VND tương ứng với lượng ngoại tệ mới tăng thêm trong nền kinh tế 
do vay mượn từ nước ngoài theo tỷ giá hiện thời

[3] Khi đến hạn trả nợ lãi và vốn vay, Chính phủ phải tiếp tục một lần nữa vay 
mượn VND trên thị trường trong nước để mua ngoại tệ, hoặc trực tiếp vay nước 
ngoài bằng ngoại tệ, lặp lại vòng luẩn quẩn nói trên. Trường hợp xấu hơn, Chính 
phủ buộc phải vay ngoại tệ trực tiếp từ  quỹ dự trữ ngoại tệ NHNN để trả nợ.

Nguồn: http://phanminhngoc.choseit.com

         Nguyễn Anh Hùng
http://vodpod.com/watch/1812828-michael-jackson-we-are-the-world
Địa chỉ: Mê Linh, Hà Nội
Skype: NguyenAnhHung1979
yahoo : stupidmen006
     Di Động: 0984199033 hoặc 0979318903
Máy bàn : 04 +38186020
                 E-mail:
hung.wto@xxxxxxxxx

Other related posts:

  • » [SMCC] binh on gia - NguyenAnhHung