[SMCC] Ve voi thien nhien

 
 V? V?i Thiên Nhiên Cùng Lê Van Trung
Tr?n Van Nam  
 
  
 
   
M?c dù tho Lê Van Trung dã hi?n di?n khá lâu trên các báo van chuong nhu Bách 
Khoa và Van tru?c 1975, nhung tho anh ch? xu?t hi?n r?i rác nên ít ngu?i bi?t 
d?n. Ch?ng nam ngoái dây, nhà tho Thành Tôn có dem theo vài cu?n thi ph?m m?i 
c?a anh nh? bi?u t?ng cho m?t s? thân h?u h?i ngo?i. T?p tho màu xanh lá cây, 
nhan d? "Tho Lê Van Trung", kh? sách g?n nh? c?a lo?i thi ph?m, th?y r?t trang 
tr?ng. Ti?c r?ng ngu?i vi?t bài này không có t?p tho ?y d? bi?t nhi?u hon v? 
tho Lê Van Trung, nên bài noi dây ch? can c? vào các b? sách suu t?p di s?n van 
chuong Mi?n Nam c?a nhà xu?t b?n Thu ?n Quán ? New Jersey Hoa K?, và vài bài 
tho c?a anh trên T?p chí Kh?i Hành ? Wesminster California. Trong dó, hai bài 
tho t? do cùng m?t ch? d? "Tr? V? Thiên Nhiên" (trong b? sách "Tho T? Do Mi?n 
Nam" c?a nhà xu?t b?n k? trên) làm ngu?i yêu tho m?n c?m. Ch? d? tr? v? thiên 
nhiên không ph?i m?i l?, nhi?u thi si Dông Tây Kim C? dã t?ng l?y làm ch? d?, 
nhung tho Lê Van Trung thoát ra t? b?i c?nh sông núi tr?i bi?n mi?n 
Nam-Trung-B? c?a nu?c Vi?t Nam. Ch? d? nhu v?ng g?i nh?ng ngu?i sinh tru?ng ? 
dây nay dã s?ng noi h?i ngo?i, ho?c v?ng g?i cho chính ngu?i hi?n cu ng? trong 
vùng mà quanh nam ch? ? du?i d?ng b?ng hay trong các thành ph? chen chúc. Hi?m 
hoi, nó cung v?ng g?i cho ngu?i vi?t bài này th?i tho ?u kho?ng b?y tám tu?? dã 
t?ng ch?y t?n cu ? du?i rìa dãy Tru?ng Son Nam Trung B? thu?c t?nh Khánh Hòa, 
phiêu linh t? d?ng b?ng sông C?u Long (lúc Pháp m?i tr? l?i Dông Duong, sau vài 
nam Nh?t d?u hàng quân D?ng Minh, ch?c vào kho?ng nam 1947).
 

Nhung tru?c h?t, ta th? th?m d?nh m?t s? câu tho d?t c?a Lê Van Trung trong các 
bài tho ngoài ch? d? tr? v? v?i thiên nhiên. Hai câu l?c bát thu?c bài tho "H?i 
Ng? Sau Cùng" (T?p chí Kh?i Hành s? 142, tháng 8.2008) nh?c nh? cho t?t c? 
chúng ta n?i bu?n nhân th?, ai r?i cung di d?n di?m h?n sau cùng. Nhà tho Viên 
Linh có bài vi?t "Cu?c Phó H?i U Minh" cung tiên c?m s? ph?n chung c?a nhân 
lo?i, d?c bi?t d?i v?i các nhà van g?n cu?i d?i d?u thành thi si. T?i sao nhu 
v?y? N?u không l?m thì ý nhà tho Viên Linh mu?n phân bi?t : d? thành nhà van 
thì ph?i gánh trách nhi?m v?i d?i, ph?i d?n thân, ph?i nh? m?i di?u phi?n toái; 
còn d? thành thi si thì ph?i quên h?t mà di vào t?ch l?ng. Di?u này r?t tuong 
?ng v?i ý tu?ng chìm vào h? th?m n?i tâm trong tho Lê Van Trung, nhung vài ch? 
khác thì tho Lê Van Trung nhu v?n còn u u?t v? n?i cô don, nghia là v?n còn 
vu?ng víu nh?ng h? l?y th? gian, chua siêu thoát vào an nhiên t? t?i:
 

.Tôi lan xu?ng d?c im lìm
Nhu hòn dá nh? tôi chìm trong tôi
. L?nh bu?n m?t ti?ng chim kêu
Tôi lan xu?ng n?i dìu hiu d?i mình.
 

Ta có th? kh?ng d?nh Lê Van Trung chua d?t khoát r? b? t?t c? tình c?m vu?ng 
b?n cu?c d?i, và cung nhu ph?n l?n chúng ta trong tâm th?c v?n c? mo u?c kín 
dáo nh?ng chuy?n dài lâu tram nam, chua th? nào quên h?t nhu m?t D?i Thi?n Su 
thoát t?c. Cùng tiên c?m gi? phó h?i u minh, nhung tho c?a Mai Th?o làm ta c?m 
th?c du?c v? bu?n bã qua hình ?nh m?t hành khách cô d?c bu?c lên chuy?n tàu 
cu?i c?a d?i mình d? di vào màn dêm vô t?n. L?i tho ?y thoát thai t? cu?c d?i 
cô don có th?t lúc v? già c?a nhà van. Tho Lê Van Trung cung v?i ý tu?ng m?t 
mình cô don d?n gi? h?n cu?i d?i, nhung không lên t? m?t nhà ga mà ng?i d?i con 
thuy?n t?i b?n tram nam, áo l?m t?m h?t mua. Tho Mai Th?o có v? bu?n tam t?i, 
tho Lê van Trung có v? bu?n tho m?ng. B?n tram nam, chúng ta d?u k? v?ng d?n 
th?i gian ?y (ho?c hon n?a!) thì m?i ra ng?i d?i chuy?n ra di cu?i cùng. S? 
th?t ta không rõ hoàn c?nh và tu?i d?i c?a Lê Van Trung, nhung can c? vào nhã ý 
c?a T?p chí Thu Quán B?n Th?o mu?n làm m?t s? d?c bi?t v? Lê Van Trung, h?n là 
T?p chí bi?t rõ nhà tho nhu th? nào. Ch? can c? vào tho trong bài "Ngu?i di tìm 
cái bóng c?a mình" (trong Thu Quán B?n Th?o só 32, tháng 10.2008) thì hình ?nh 
ngu?i ng?i trên b?n sông mua th?t d?p, không d?n n?i nào:
 

Anh ng?i d?m gi?t mua bu?n trên áo
Áo c?a ngu?i ng?i d?i b?n tram nam.
 

Tuy nhiên, tho Lê Van Trung dôi khi có nét bình th?n, không quá h? l?y d?n ch? 
tr?m luân. Siêu thoát d?t b? t?t c? vu?ng b?n thì Lê Van Trung có l? chua d?t 
t?i. Mà d?m chìm vào co c?u, vào tình tru?ng, vào tai uong, thì Lê Van Trung 
nhu dã thoát ra kh?i, lòng nh? nh?m nhu mây tr?ng bay. Nghe bài hát b?t h? "Dêm 
Dông" c?a nh?c si Nguy?n Van Thuong, ta có l?n thuong c?m l?i ca: "Dêm dông, ta 
mo gi?c mo gia dình yêu duong"; ho?c nghe bài hát tuy?t v?i "Ti?ng Th?i Gian" 
c?a nh?c si Lâm Tuy?n, ta xót xa nhung nh?n ra l?i hát th?t bi l?y nh?ng ngang 
trái vì giàu nghèo: "D?ng chân du?i mua d?m. Nhìn l?u nguy nga u?c mo th?m. Bao 
nhiêu xuân qua, lòng không tình yêu". Trong khi dó, Lê Van Trung qua bài "Ngày 
Xa" dã d?t t?i trình d? làm cho lòng mình r?ng không, ch?ng c?n gì n?a:
 

. Tình không, không c?a không nhà
Lòng nhu mây tr?ng bay qua bi?n chi?u.
. Em nào hi?u gi?a tai uong
Ta nhu mây gió trên du?ng chim bay.
 

Bây gi? xin nói d?n ch? d? du?c th?y rõ qua hai bài tho t? do c?a Lê Van Trung. 
Dây là ch? d? ph? quát c?a chung ph?n l?n nhân lo?i. Nhu v?y, ch?c nhà tho 
không m?y hài lòng khi có ngu?i bàn ch? d? này mà l?i dóng khung vào c?nh quang 
mi?n Nam-Trung-B? c?a Vi?t Nam. Mi?n Nam Trung B? có th? k? t? t?nh Qu?ng Ngãi 
cho d?n Bình Thu?n v?i d?c di?m g?n gi?ng nhau nhu sau: dãy Tru?ng Son trùng 
di?p xanh rì ch?y d?c dài ? phía Tây, phía Dông tr?i dài mênh mang Thái Bình 
Duong, chính gi?a là d?ng b?ng h?p, ngo?i tr? Bình D?nh và Phú Yên v?i di?n 
tích nông nghi?p khá l?n. Xuyên su?t qua nh?ng d?ng b?ng là du?ng xe l?a Xuyên 
Vi?t nhu ch?y trên m?t du?ng dê cao so v?i d?ng ru?ng. Du?ng xe l?a này có t? 
hon m?t tram nam qua do ngu?i Pháp xây d?ng, và dang có d? án m? r?ng du?ng s?t 
cho cùng m?t kh? v?i du?ng s?t qu?c t?. Th?ng c?nh và di tích c? ? dây cung 
không ít, so v?i Th?a Thiên và Qu?ng Nam thì không d?i dào b?ng, nhung là nh?ng 
di tích hi?m quý chua du?c nói d?n nhi?u; ngo?i tr? thành D? Bàn ? Bình D?nh, 
Tháp Bà Nha Trang, Tháp Chàm trên D?i Tr?u g?n Phan Rang. Qu?ng Ngãi có c?u xe 
l?a sông Trà Khúc d? s? màu xanh lá cây d?p hoang vu sát g?n c?a sông ra bi?n, 
Phú Yên có c?u xe l?a Dà R?ng dài nh?t Mi?n Trung và núi Dá Bia v?i bút tích 
vua Lê Thánh Tông, Bình Thu?n v?i L?u Ông Hoàng vang v?ng tho tình Hàn M?c T? 
và Sông Mao bu?n th?i chinh chi?n trong tho Nguy?n B?c Son. D?c bi?t Khánh Hòa: 
ngoài thành ph? du l?ch b? bãi tuy?t d?p Nha Trang, ho?c c?ng nu?c h?i quân v?a 
r?ng v?a sâu v?a kín gió t?t nh?t th? gi?i Cam Ranh; còn có V?nh Vân Phong cung 
th?t sâu và kín gió n?m ? phía B?c Nha Trang d? ba muoi cây s?. "Hòn L?n mang 
toi, Hòn Hèo d?i nón", dó là d?u hi?u th?i ti?t du?c ngu?i d?a phuong 
hình-tu?ng-hóa th?t tho m?ng nói v? mây v?n vu trên hai hòn d?o nh? trong v?nh 
Vân Phong, báo tru?c cho thuy?n ghe bi?t s?p có bão. T? Hòn Hèo, di d?n vào d?t 
li?n v? hu?ng Tây, l?n lu?t là thôn Phong Th?nh n?m ngay trên d?a ph?n có du?ng 
xe l?a Xuyên Vi?t, di thêm v? hu?ng Tây sát g?n dãy Tru?ng Son là làng son cu?c 
V?n Khê. Son thôn này có th?t nhi?u dòng su?i trong v?t, làm cho lo?i tre th?p 
ven b? quanh nam xanh t?t, và nh?ng trua chi?u vang v?ng t? các d?nh núi ti?ng 
chim "b?t cô trói c?t". B?i c?nh Mi?n Nam Trung B? ?y th?p thoáng l? ra trong 
tho Lê Van Trung, cung chuy?n tàu xe l?a ch?y lu?t qua du?i th?p trong khi nhà 
tho dang v? v?i thiên nhiên trên núi cao, cung suong khói mi?n son cu?c, cung 
nh?ng cánh chim và "nh?ng vì sao n? tr?ng" d?c dài d?nh Tru?ng Son vinh c?u:
 

. R?i có m?t ngày trên d?nh núi cao                                             
                         Chút d?i ta cung vô cùng suong khói
Tình em nào có nghia gì v?i c? cây
B?i h?n ta ta dã ph? d?y mây tr?ng.
...Làm sao dua ta d?n nh?ng vì sao                                              
                                 N? tr?ng m?t tr?i vinh c?u.
. Ngày ta v? v?i hu vô
Bay theo nh?ng cánh chim h?ng
Trong su?t d?i t?ch m?c.
(Trích t? bài: Ngày v? v?i thiên nhiên)
. ngày  mai anh v? hát trên r?ng xanh
có các em n?m tay nhau khiêu vu
. dôi tay giang ra trong gi? thuy?t giáo
anh s? hát v?i các em
nh?ng bài ng?i ca thiên nhiên
ng?i ca các em
nh?ng thiên th?n bé nh?
. ngày mai anh v? hát trên r?ng xanh
có các em th?i tù-và qua lung th?p
khi chuy?n tàu d?u ngày bang qua d?ng c?
xin g?i di nh?ng h? l?y d?i anh
và g?i di nh?ng phi?n mu?n d?i em
chúng ta s?p d?n gi? thánh t?y.
(Trích t? bài: Gi? thánh t?y)
 

Có nh?ng y?u t?, nh?ng t? ng? trong tho c?a Lê Van Trung mang dáng d?p van hóa 
Tây phuong: thay vì nh?ng con két xanh thu?ng có trên dãy Tru?ng Son thì l?i là 
nh?ng cánh chim h?ng; thay vì ti?ng mõ trâu bò v? chu?ng thì l?i là ti?ng tù-và 
du?i thung lung; thay vì cô d?c trên chòi lá thì l?i cùng khiêu vu v?i các 
thiên th?n bé nh?; thay vì chuy?n tàu xe l?a bang qua d?ng ru?ng lúa nu?c thì 
l?i bang qua d?ng c? xanh. Nh?ng hình ?nh và t? ng? ?y làm ta c?ng c? thêm s? 
suy di?n: tác gi? Lê Van Trung không mu?n ch? d? "V? V?i Thiên Nhiên" hoàn toàn 
dóng khung vào c?nh quang Mi?n Nam Trung B?, dù ta th?y c?m h?ng c?a tác gi? dã 
thoát thai t? dó. Tác gi? mu?n có du?c tính ch?t ph? quát v? không gian nhu 
tính ch?t ph? quát c?a ch? d? thu?ng du?c d? c?p d?n này. Hành trình c?m th?c 
cu?c tr? v? v?i thiên nhiên, qua tho Lê Van Trung, g?n gi?ng nhu di t? rung 
d?ng bài hát "Nuong Chi?u" (c?a nh?c si Ph?m Duy) tr?m bu?n mi?n son cu?c Vi?t 
B?c, r?i l?c d?n sang m? c?m bài hát "Ti?ng V?ng Chi?u Vàng" (c?a nh?c si Van 
Ph?ng)* v?i nh?p di?u âm vang trên mi?n bình nguyên hoang vu Nam M?.
 

TR?N VAN NAM
Walnut, California, tháng 11.2008
(Trích trong T?p chí Thu Quán B?n Th?o, s? 34. B?n g?i t? tác gi?)
* L?i hát bài "O' Cangaceiro" b?ng ti?ng B? Dào Nha tuy có nghia là "K? Cu?p ? 
Brazil", nhung l?i là m?t bài dân ca vui dùa, v?i b?i c?nh hoang dã mi?n son 
cu?c c?a x? Ba-Tây. Trong khi dó bài hát "Ti?ng V?ng Chi?u Vàng" c?a nh?c si 
Van Ph?ng mang ch?t tâm c?nh c?a m?t l? khách d?ng bu?c giang h? trong bu?i 
chi?u khi d?ng quê chua t?i h?n, du?ng nhu dang l?ng th?ng tìm m?t noi ngh? qua 
dêm. ? Mi?n Nam Vi?t Nam, bài hát này m?t th?i r?t ph? bi?n, các ca si thu?ng 
hát (vào nh?ng nam cu?i th?p niên 1950 và d?u th?p niên 1960). Có l? vì âm di?u 
g?n gi?ng bài "O' Cangaceiro" nên không du?c nh?c si Van Ph?ng công nh?n trong 
danh sách nh?ng sáng tác c?a ông. Và vì v?y bài hát g?n nhu b? lãng quên. Sau 
dây là nguyên van bài hát chi?u vàng dàn tr?i nét d?p d?ng quê Vi?t Nam tuy âm 
di?u nh?c Nam M?, v?i câu cu?i có nh?ng nh?p d?t khúc du?c hát l?p l?i hai l?n:
 

"Hò oi chi?u oi
Hò oi oi, chi?u oi chi?u
Chi?u noi dây, trên d?ng xanh bát ngát
Hoàng hôn roi, khi dàn chim sáo sác
Ti?ng hát ai, êm d?m cu?i thôn
Bóng dáng ai, nhu bóng m?c-d?ng
Ti?ng mõ trâu xen cùng ti?ng ca
D?n v?i ta nhu nh?c du?ng xa
Chi?u oi!
Reo bu?n kh?p noi
Ai oi!
Cung s?u khó voi
Khi ta ra di, bi?t s?u chia ly, n?i bu?n chia ly, lúc xa quê nhà.
(VAN PH?NG)
 

 
 

Tr?n Van Nam  
Ngày dang: 27.3.2011  [ Tr? l?i ]  
 
 

Other related posts:

  • » [SMCC] Ve voi thien nhien - Nguyen Hong Van