[SMCC] Ve Si But Tre - 2

Vè sĩ bút tre Kỳ 2:
 
Nỗi oan của Bút Tre
 
 
Phong trào thơ ứng khẩu mang tính trào phúng và phê phán 
kiểu Bút Tre bùng phát ở Phú Thọ. Dù đó không phải 
là thơ do Bút Tre sáng tác, song nỗi oan
bắt đầu vận vào ông.
 
>> Kỳ 1:
Vè sĩ Bút Tre
 
Bút Tre gặp nạn
 
?Tôi nhớ đó là năm 1967 hay 1968, trên báo Văn Nghệ 
có bài phê phán Bút Tre do ông Xích Điểu viết trong mục 
Dọn vườn? - nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn nhớ 
lại.
Một số văn nghệ sĩ ở Phú Thọ và Hà 
Nội bắt đầu mở ?chiến dịch? công kích 
Bút Tre - Đặng Văn Đăng. Thơ Bút Tre 
được xuất bản bị mang ra mổ xẻ.
 
Tại một hội nghị về văn hóa 
được tổ chức ở Phú Thọ lúc bấy 
giờ, có vị lãnh đạo ở trung ương phát 
biểu rằng thơ Bút Tre lủng củng, ngô nghê, 
tục tĩu... cần
phải được chấn chỉnh. Vè sĩ Bút Tre 
ngồi ở dưới không tỏ thái độ, 
lặng im suốt buổi họp. Có ý kiến cho rằng 
vè sĩ làm trưởng ty văn hóa đã tự ý cho in
những tập thơ do mình sáng tác, chứ những 
tập thơ như thế mà ở Hà Nội đã bị 
?bóp? từ lâu rồi!
 
Bút Tre dân gian
 
Chồng người du kích sông Lô
Chồng em ngồi bếp nướng ngô cháy quần
*
Con đò dịch đít sang ngang
Bên kia có một cái làng thò ra
*
Phụ nữ thường rất hay lười
Riêng em anh thấy là người cần... (cù)
 
(Họa sĩ Ngô Quang Nam sưu tầm)
Thêm nữa, những câu thơ ứng khẩu của vè 
sĩ sau khi bị dân gian ?nhại đi? đã biến 
đổi không ngờ. Họa sĩ Ngô Quang Nam kể 
một dịp vè sĩ tập hợp tự vệ Ty Văn
hóa để động viên tinh thần chiến 
đấu, ông có ứng khẩu: ?Giặc Mỹ leo thang 
đến Phú Tho (Phú Thọ)/ Napan đốt cháy cả 
rừng co (cọ)/ Sẵn sàng chiến đấu chị
em bắn/ Rớt trước ty mình một dù đo (dù 
đỏ)?. Nhưng khi truyền khẩu thì lại là 
?Chị em du kích tài thay/ Bắn tàu bay Mỹ rơi ngay 
cửa mình?!
 
Thế nên mới có chuyện một nhà thơ nổi 
tiếng ở Hà Nội lên chơi, sau khi làm việc 
với lãnh đạo tỉnh liền cho mời vè sĩ 
Bút Tre sang đàm đạo thơ phú. Sau khi
nghe Bút Tre đọc thơ, nhà thơ Hà Nội gật gù: 
?Anh tập hợp những bài thơ của anh để 
tôi đem về Hà Nội nhờ anh Xuân Diệu sửa 
cho?. Vè sĩ trả lời: ?Anh Xuân
Diệu làm thơ bác học. Tôi làm vè dân gian, Xuân Diệu 
chữa thế nào được!?.
 
Ông Nhàn hiện vẫn còn lưu giữ rất nhiều 
ấn phẩm của Bút Tre được xuất 
bản. Ông đưa cho tôi xem và thách đố: ?Tôi 
đố cậu tìm được câu thơ nào của Bút 
Tre
nói về sự tục tĩu. Thơ của ông chỉ có 
cười mà thôi?. Ông Nhàn còn lưu giữ một cuốn 
sổ tay ghi chép công tác của vè sĩ Bút Tre, trong đó xen 
kẽ những ghi
chép các buổi họp hành được ghi bằng? 
tiếng Pháp, xen lẫn thơ được viết 
bằng tiếng Việt, chữ của vè sĩ rất 
xấu. Đó là những câu thơ mà vè sĩ một 
thời làm
hai việc, ba việc trong cùng một lúc.
 
?Một Bút Tre thành vạn Bút Tre các làng?
 
ImageView
 
Bút Tre Đặng Văn Đăng (đứng thứ 
tư từ trái sang) trong chuyến đi thực tế 
tuyến lửa Quảng Bình năm 1966
Ở tuổi 56 (1967), Bút Tre vẫn đầy đam mê 
nhiệt huyết vì sự nghiệp văn hóa, từ 
Việt Trì (Phú Thọ) ông dẫn đầu đoàn tham quan 
gồm tám cán bộ đi xe đạp vào
tuyến lửa Quảng Bình để thực tế xem 
trong đó văn hóa phát triển ra sao. Khi trở về Phú 
Thọ, vè sĩ là người khởi xướng phong 
trào ?tiếng hát át tiếng bom?,
chỉ đạo mỗi làng thành lập một 
đội văn nghệ xung kích.
Ông Nguyễn Kính Mời - nguyên cán bộ Ty Văn hóa Phú 
Thọ, sau làm phó giám đốc Sở VH-TT Phú Thọ, 
hiện đã nghỉ hưu ở phố Thái Hà (Hà Nội) 
- kể: ?Thời gian
ấy, Bút Tre hơi buồn nhưng trước mặt 
mọi người ông vẫn vui vẻ, lạc quan vì tính 
ông thế!?. Cuộc sống của ông vẫn không bị 
xáo trộn gì, trưa đến anh em
trong cơ quan vẫn cùng ông đùa tếu táo tại nhà 
ăn của cơ quan.
 
Bà Bùi Thị Ngà, nguyên thư ký đánh máy chữ cho Bút Tre 
suốt những năm vè sĩ làm trưởng ty, cho hay 
những ngày sóng gió ấy Bút Tre vẫn miệt mài chỉ 
đạo anh
em khai quật các di chỉ khảo cổ trên địa bàn 
tỉnh để khẳng định các nền văn hóa 
Sơn Vi, Phùng Nguyên...
 
Riêng về viết lách, ông chăm viết nhiều hơn, 
có bận chuyển sang viết nghiên cứu. Vè sĩ 
vẫn làm thơ như mọi ngày, có ngày đến ba bài 
thơ đưa cho bà Ngà đánh
máy, có một bài thơ ở thời kỳ sóng gió ấy 
làm bà Ngà nhớ nhất, trong đó có những câu:
 
Bút Tre văn nghệ không thừa nhận
Thêm bao bịa đặt cá nhân xuyên (xuyên tạc)
Nỗi oan trái đâu cần ai rửa
Ánh trăng vằng vặc góc trời riêng.
 
Bút Tre cũng có lần tâm sự với nhà văn Nguyễn 
Hữu Nhàn, họa sĩ Ngô Quang Nam là những người 
thân nhất hay cận kề bên ông: ?Oan tớ hơn oan 
Thị Kính!?. Và
cũng kể từ những ngày sóng gió ấy, vè sĩ 
không gửi thơ đi in nữa.
 
Nhưng khi ấy trong dân gian, thơ kiểu Bút Tre đã 
được người ta ứng khẩu đọc 
tràn cung mây. Bữa ăn ở hội nghị nào của Phú 
Thọ hay bên mâm rượu vui bạn bè,
tiễn bộ đội lên đường đánh 
Mỹ..., mọi người đều ứng khẩu 
đọc thơ kiểu Bút Tre. Chính vè sĩ cũng ngây 
người nhiều bận khi người ta gặp ông 
thường khoe là...
thuộc thơ ông, nhưng khổ một nỗi đó 
không phải do ông ứng khẩu. Những câu như: ?Anh 
đi công tác Pờ Lây/ Cu dài dằng dặc biết ngày nào 
ra/ Còn em em vẫn
ở nhà/ Cửa (nhà) mình em mở người ra kẻ 
vào?; ?Thi đua ta quyết thi đua/ Thi đua ta quyết 
tiến lên hàng đầu/ Hàng đầu rồi tiến 
đi đâu/ Đi đâu không biết
hàng đầu cứ đi?... Vè sĩ cười chảy 
nước mắt!
 
Bị oan nhưng Bút Tre tự hào rằng những lối 
thơ của mình đã được dân gian thừa 
nhận. Ông cảm hứng viết lời khai từ 
của tập Tia lửa làng quê:
 
Trăm năm ở một làng vè
Nghìn câu lục bát mấy đề vè hôm
Khi khuya sáng, lúc hoàng hôn
Bà con kể lại, xóm thôn vọng lời
Bút Tre nối bước những ai
Một dòng thơ, mở đường quai kể vè
Năm năm dân dã lắng nghe
Một Bút Tre thành vạn Bút Tre các làng.
 
Năm 1968, thêm một bước ngoặt trong đời 
ông: tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc hợp nhất thành 
tỉnh Vĩnh Phú, ông được cấp trên phân công làm 
phó Ban tuyên giáo
Tỉnh ủy Vĩnh Phú và giữ cương vị này 
đến năm 1973 thì nghỉ hưu. Theo lời kể 
lại của anh em văn nghệ sĩ Phú Thọ, Bút Tre 
vẫn không ngừng viết nhưng không
gửi in ở đâu. Ông làm việc một cách lặng 
lẽ cho đến khi qua đời tại quê nhà vào 
năm 1987 ở tuổi 76.
 
ĐỖ HỮU LỰC
 
_________________
 
Hôm có người làng về nhắn bảo chuẩn bị 
một xe cải tiến ra bến đò để chở 
đồ đạc của ?quan? Đặng Văn 
Đăng hồi hương mang từ tỉnh về. 
Cả nhà tất tả đi mượn
hẳn một chiếc cải tiến kéo ra bờ sông 
chờ đợi. Thuyền cập bến, toàn sách là sách?

 
---------------------------------
Have a burning question? Go to Yahoo! Answers and get answers from real people 
who know.

Other related posts:

  • » [SMCC] Ve Si But Tre - 2