[SMCC] Van Hoa Hue duoi Mat Nhung Nguoi Nuoc Ngoai
- From: Nguyen Khanh Quoc <khanhquoc78@xxxxxxxxx>
- To: SMCC <smcc@xxxxxxxxxxxxx>
- Date: Sat, 23 Jun 2007 13:29:46 -0700 (PDT)
Văn hoá Huế dưới mắt những người
nước ngoài
Nếu chúng ta muốn biết được người
nước ngoài hiểu và đánh giá văn hoá Huế
như thế nào, chúng ta phải xem qua ba nguồn thông tin:
sách báo, những buổi trình
diễn văn nghệ trong và ngoài nước, và những
dĩa hát, băng ghi âm hay chương trình trên đài phát
thanh hay truyền hình.Theo ba người ấy, văn hoá
Huế đã
được người nước ngoài quan tâm và
đánh giá cao.
I.- Ngang qua Tạp chí Trường Viễn đông bác
cổ, người trên thế giới nhận thấy
một số nét đặc biệt của nền văn
hoá Huế . Nhưng trong cả nước Việt Nam,
chưa
có thành phố nào được người Pháp quan tâm
bằng Huế. Trong vòng 30 năm, từ 1914 đến
1944, các chuyên gia Pháp Việt đã viết nhiều bài
khảo cứu về Huế đăng
trong 121 tập "Tạp chí của những người
bạn của cố đô Huế "( Bulletin des Amis du Vieux
Huế ): đã giới thiệu cho thế giới biết
rõ chẳng những kiến trúc
của cung điện trong Thành nội, những
đặc điểm của các lăng tẩm, những
lễ lớn như Nam giao, mà cả nghệ thuật
sống của người dân Huế trong những nhà
rường
lộng lẫy, cất trong những khu vườn
đầy cây cảnh, có hòn non bộ, có hồ nuôi cá vàng,
những "nhà-vườn", một tổng thể kiến
trúc dàn dựng, những ngôi chùa
yên tĩnh, những phong cảnh hữu tình, đầy thi
vị như Núi Ngự Sông Hương, những xóm làng
vườn tược xanh tươi như Kim Long, Vĩ
dạ, Đông Ba, Gia hội, ca nhạc
Huế vừa là thanh nhạc và khí nhạc qua những bài
viết của Cụ Hoàng Yến, ông Ernest Le Bris, nghệ
thuật đúc đồng với 9 đỉnh
đồng lớn, mỹ nghệ tiêu biểu của
Huế như nghệ thuật ghép sành sứ, nghệ
thuật chằm chiếc nón bài thơ v.v...;
Năm 1981,trong lời của Ông Amadou Mata M'bow, Tổng Giám
đốc Cơ quan Văn hoá Liên Hiệp quốc, Unesco,
kêu gọi Thế giới giúp Việt Nam bảo vệ và
trùng tu cung
điện và những di lịch sử và văn hoá ở
Huế, có câu:" Huế là một bài thơ đô thị
tuyệt tác. Huế là thành phố của sự hài hoà
trọn vẹn "Năm đó, Ban tổ chức
tiếp đón Ngài có giới thiệu một chương
trình Ca vũ nhạc cung đình, đến tiết mục
"Lân mẫu xuất lân nhi "- hôm đó tôi được
sắp ngồi cạnh Ngài ? tôi có nói
thêm:" Xin Ngài lưu ý. Đây không phải con lân Ngài
thường thấy tại Hongkong, Singapore hay Chợ
lớn, diệu võ dương oai, nhảy lên ngọn sào
để đớp tiền. Lân
Việt Nam xuất hiện một cặp, tượng
trưng cho tình vợ chồng đầm thấm. Khi lân
mẹ sanh ra lân con, mẹ đến liếm con, âu yếm,
tỏ tình mẫu tử nồng nàn, và lân
con nằm ngửa lúc lắc theo nhịp của bài Mã
Vũ, đến khi cha dạy múa, đứng
được trên bốn chân còn yếu đuối, múa
nhịp nhàng theo bước chân của cha, nhảy lên
lưng cha, vợ chồng con cái vui vẻ trong gia đình.
Sau tiết mục múa ấy, ông M'bow day qua nói nhỏ
với tôi: "Từ trước đến nay, tôi chưa có
lần nào xem múa
lân mà lòng xúc cảm như hôm nay."Và mỗi lần tiết
mục ấy được trình diễn ở
nước ngoài, đều gây ấn tượng
đẹp cho người xem.
Năm 1994, trong dịp Unesco triệu tập Hội
nghị quốc tế về Di sản văn hoá vùng
Huế, hai dàn Đại Nhạc và Nhã nhạc cung đình
Huế, đội Ca múa cung đình do La
Cẩm Vân điều khiển đã giới thiệu
một chương trình ca vũ nhạc cung đình rất
đặc sắc, tôi lãnh phần giới thiệu
chương trình bằng tiếng Anh, tiếng Pháp cho
quan khách quốc tế, tất cả các đại
biểu đều hoan nghinh nhiệt liệt.
Sau đó, Giáo sư Yamaguti thay mặt Ban tổ chức
Nhạc hội Nhựt bổn .mời đoàn ca vũ nhãc
cung đình sang dư Liên hoan Ca Vũ Nhạc mùa hè tại
Tokyo năm 1994. Trong
dịp đó, Đài truyền hình quốc gia Nhựt
bổn NHK giới thiệu nhạc cung đình Việt Nam
trên màn ảnh nhỏ. Chương trình được
trường Đại học Osaka dùng để minh
hoạ những bài giảng về Nhạc cung đình
Việt Nam. Và sau nhờ đó hai Giáo sư Yamaguti và Tokumaru
xin được Toyota Foundation tài trợ cho một phái
đoàn nghiên
cứu gồm 9 thành viên và tôi được mời làm
Cố vấn đặc biệt cho đoàn, sang Việt Nam
nghiên cứu Nhạc cung đình Huế, ghi âm ghi hình
bằng máy tối tân để giữ
làm tư liệu cho Trường Đại học Osaka,
một bổn cho Việt Nam. Và hai năm sau, căn cứ
trên tư liệu ấy Japan Foundation tài trợ cho Việt
Nam thành lập một
Trường đào tạo nhạc công và chuyên viên nghiên
cứu nhạc cung đình.
Năm 1994, Nhạc sĩ Tôn Thất Tiết và tôi
tổ렣hức một chuyến giới thiệu
tại Nhà Văn hoá Thế Giới Ca nhạc Huế,
Nhạc cung đình Huế và 4 buổi Nhạc Phật Giáo
Huế
có sựham gia của Thầy Từ Phương và 4
vị sư từ Huế sang. Sau đó tiếp tục
Trường Âm nhạc Huế, Dàn nhạc cung đình còn có
nhiều lần sang Pháp giới thiệu ca
vũ nhạc Huế tham gia các Nhạc hội, và
được khán thính giả bên Pháp hoan nghinh nồng
hậu.
Sách báo đã giới thiệu trong chi tiết, những nét
đặc thù của văn hoá Huế. Những buổi
biểu diễn ca vũ nhạc trong và ngoài nước
đã gây một tiếng vang rất
lớn. Các dĩa hát và chương trình phát thanh, phát hình
của Pháp, Đức, Nhựt bổn, cũng đã dành
cho ca nhạc Huế một vị trí đặc biệt.
Trong các dĩa hát về nhạc Việt nam tàng trử trong
các Bảo tàng Viện con người, Bảo tàng Viện
Guimet, Bảo tảng Viện Nước Pháp Hải
ngoại, Đài phát thanh Pháp
quốc Radio ?France, hầu hết là những dĩa 78 vòng
của các hảng dĩa Pathé Phono, Béka, Culumbia phát hành.
Chỉ có trong Đài phát thanh Pháp quốc 9 dĩa lớn
30 phân đường kính và tốc độ 33 vòng ghi
lại đặc biệt những chương trình ca
nhạc Huế do nhân viên Đài Phát thanh Pháp trong chuyến
đi sang Việt Nam năm
1954, đã thâu thanh những bài nhạc cung đình:
Đăng đàn kép, Đăng đàn đơn, Bông, Mã
Vũ, Man, Phụng Vũ, Thập thủ liên hoàn, có cả
tiếng ca của cô Minh Mẫn
trong bài Tương Tư, cả một thời Cúng Ngọ
do các Thầy Phổ quang, Mật Nguyện tán tụng.
Năm 1963, Viện Nghiên cứu âm nhạc theo phương
pháp đối chiếu ở Tây Bá Linh có tài trợ cho
Cố Giáo sư Nguyễn Hữu Ba và tôi để ghi âm,
chụp ảnh, phân tích
ca, nhạc vũ kịch Huế,viết lời giới
thiệu bằng tiếng Pháp, dịch ra tiếng Anh,
tiếng Đức để thực hiện một
dĩa hát 33 vòng do Hảng dĩa Barenreiter- Musicaphon
phát hành tại Đức năm 1969.Dĩa hát đó
nhận được Giải thưởng lớn bên
Tây⍊ Đức Deutscher Schallplatten Preis năm 1969.Măc
dầu Tây Đức đã tặng Giải thưởng
lớn như vậy, năm sau 1970, Hàn Lâm Viện Dĩa
hát Pháp quốc ( Académie du disque français) lại tặng
một Giải thưởng lớn khác ( Grand Prix du disque
trong
loại Giải thưởng lớn về Dân tộc
Nhạc học Grand Prix de l' Ethnomusicologie ) Từ
trước đến giờ, chưa có dĩa hát nào
được liên tiếp Hai Giải thưởng lớn
như
vậy.
Năm 1995, Nhà Văn hoá Thế giới phát hành 2 dĩa CD
về ca nhạc Huế, nhạc cung dình Huế và nhạc
Phật Giáo theo truyền thống Huế.Dĩa nầy
được tạp chí " Thế
giới âm nhạc ( Le Monde de la Musique ) đánh giá cao
nbứt " Choc " ( Chấn động) Có nghĩa là
người nghe dĩa hát nấy, thấy thích thú như
bị " chấn động ."
Các nhà nghiên cứu âm nhạc theo phương pháp
đối chiếu rất thích thú khi thấy rằng trong
các loại nhạc cung đình châu Á, trước kia chỉ
biết Ya Yue Trung
quốc, Gagaku Nhựt bổn, Tang Ak Hyang Ak Triều Tiên nay
biết thêm Đại nhạc Nhã nhạc Việt Nam, có
dĩa hát băng từ ghi âm ghi hình để so sánh các
loại nhạc
ấy về hình thức và nội dung.
Về nhạc Phật giáo cũng vậy.. Từ
trước chỉ có Shomyô của Nhựt bổn, Pompae
Triều Tiên, Nhạc Phật Giáo Tây tạng
được in ra thành dĩa hát.. Nay có thêm cách
tán tụng Việt Nam để đối chiếu.
Những dĩa hát về Nhạc Phật Giáo Việt Nam
đều được thực hiện từ nhạc
Phật Giáo truyền thống Huế.
Trong khi tôi viết những dòng nầy , tôi nhận
được tin Unesco đã chánh thức công bố danh
mục 28 di sản trong số 56 hồ sơ của các
quốc gia,và liên quốc gia
đươc công nhận là " kiệt tác phi vật thể
và truyền khẩu của nhân loại " trong đó có Âm
nhạc cung đình Việt Nam. Mà trong toàn cõi Việt Nam
chỉ có tại Huế
mới còn di sản Nhạc cung đình.
Từ một thế kỷ, văn hoá Huế đã
được người bón phương trên thế
giới nghiên cứu, giới thiệu, thưởng
thức và ca ngợi.
Di sản của Cha ông chúng ta để lại có bề
dầy của lịch sử, bề sâu của nghệ
thuật, được thế giới đánh giá cao
về mặt khoa học và nghệ thuật. Chúng ta nên
vô cùng thận trọng trong việc giữ gìn và nhứt là
trong việc "phát triển ", đừng để cho lòng
nhiệt tình của chúng ta bị danh từ "hiện
đại " đưa chúng ta
đi đến chỗ lòng muốn làm cho đẹp cho
hay, làm giàu cho vốn cổ, mà thật sự làm " biến
chất " cái hay của truyền thống có khi đi,
đến chỗ phá tan truyền
thống, làm mất bản sắc dân tộc và rơi vào
mảnh đất "ngoại lai ".
GsTs TRẦN VĂN KHÊ
Paris 08/11/2003
---------------------------------
Ready for the edge of your seat? Check out tonight's top picks on Yahoo! TV.
Other related posts:
- » [SMCC] Van Hoa Hue duoi Mat Nhung Nguoi Nuoc Ngoai