[SMCC] Tran Van Khe - Than The Va Su Nghiep Phan 1
- From: Nguyen Khanh Quoc <khanhquoc78@xxxxxxxxx>
- To: SMCC <smcc@xxxxxxxxxxxxx>
- Date: Sat, 23 Jun 2007 14:30:48 -0700 (PDT)
Trần Văn Khê - Thân thế và sự nghiệp
I
--Trần Quang Hải-- Cái khó nhứt của tôi là viết
về cha tôi, một người rất nổi tiếng
trong giới nghiên cứu nhạc Việt Nam và Á châu.
Nếu viết khen nhiều hơn
chê thì thiên hạ sẽ cho là thiên vị, là người
trong nhà khen lẫn nhau. Dù ai có muốn nói gì, nghĩ gì,
đối với tôi không quan trọng. Tôi viết về
cha tôi
cũng như tôi đã viết về nhiều nhạc
sĩ, ca sĩ khác. Tôi chỉ ghi những gì tôi biết
về cha tôi với một cái nhìn khách quan tối đa.
Nhân dịp Lễ Các Người Cha
(Father's Day), tôi ghi lại một số hình ảnh của
một người cha, một người thầy và
một nhà nghiên cứu âm nhạc đã mang lại cho
nền âm nhạc Việt Nam những
hào quang rực rỡ chói sáng trên thế giới mà chưa
có ai có thể làm được cho tới ngày hôm nay.
I- Thời thơ ấu
Đêm rằm tháng 6 âm lịch năm Tân Dậu (1921), chú bé
Trần Văn Khê chào đời trong một gia đình
bốn đời nhạc sĩ
Cụ cố Trần Quang Thọ trước kia là nhạc
công Triều đình Huế. Ông nội là Trần Quang
Diệm, tục danh là Ông Năm Diệm, biết đàn kìm,
đàn tranh nhưng chuyên đàn
tỳ bà theo phong cách Thần kịnh Cha là Trần Quang
Triều, mà giới tài tử trong Nam thường gọi
là Ông Bảy Triều biết đờn nhiều cây, mà
đặc biệt nhứt là đờn
độc huyền (đàn bầu), và đờn kìm
(đàn nguyệt). Với đờn độc huyền,
Ông Bảy Triều đã bắt chước tiếng
đào thán, tiếng ca nỉ non, nũng nịu của
một người con
gái, và ông đã chế ra cách lên dây đờn kìm mà ông
gọi là «dây Tố Lan», thuộc hò nhì, lấy chữ
xự làm hò mà dây Tồn cao bằng giọng hò trầm,
thường dùng để
đờn Văn Thiên Tường và Tứ đại oán,
mà giới tài tử trong Nam đều biết và còn sử
dụng. Người cô thứ ba Bà Trần Ngọc
Viện, tục gọi là Cô Ba Viện, trước dạy
nữ công tại trường áo tím, năm 1926 vì
để tang Cụ Phan Châu Trinh nên bị sa thải,
về Vĩnh Kim lập gánh hát đồng Nữ Ban, toàn
diễn viên con gái, con nông
dân vùng Vĩnh Kim, đông Hoà, Long Hưng, đàn tranh rất
hay và đã truyền ngón cho Trần Văn Khê trong những
bài Nam Xuân, Nam Ai.
Cụ cố ngoại là Nguyễn Tri Phương, đã làm
đến chức Khâm sai Kinh Lược Nam Kỳ,
tuyệt thực tử tiết khi Pháp chiếm thành Hà
Nội lúc Cụ đang giữ chức Tuyên sát
đồng sức đại thần miền Bắc.
Ngoại tổ là Nguyễn Tri Túc, lúc sinh thời đã nuôi
rất nhiều nhạc sĩ danh tiếng vùng Cần
đước, Vĩnh Kim để cho hai người con
là Nguyễn Tri Lạc và Nguyễn Tri Khương học
các thứ đờn. Ông Nguyễn Tri Khương, cậu
thứ năm của Trần Văn Khê mà cũng là thầy
dạy Trần Văn Khê đánh trống
nhạc lễ và trống hát bội, đã sáng tác nhiều
bản nhạc theo truyền thống như «Yến
tước tranh ngôn», «Phong xuy trịch liễu» mà Trần
Văn Khê đã ghi âm vào
dĩa hát CD OCORA số C 56005. Mẹ là Nguyễn Thị Dành
không được Cha cho học nhạc, nhưng
thường thích nghe hoà nhạc trong gia đình.
Trần Văn Khê chẳng những được may
mắn sanh trong một gia đình mà hai bên nội ngoại
đều là nhạc sĩ, mà lại được «thai
giaó» một cách rất đặc biệt. Nhà phía
bên nội ở gần lò heo, nên người cậu
thứ năm lầOng Nguyễn Tri Khương đã xin
phép nội tổ được đem mẹ Trần
Văn Khê về dưỡng thai trong miếng vườn
riêng có
trồng nhiều thứ hoa đẹp lại xa lò heo, không
nghe tiếng heo kêu la khi bị thọc huyết. Mỗi ngày
ông lại thổi sáo và đàn tranh cho người em gái là
thân mẫu
Trần Văn Khê nghe mỗi sáng, trưa, chiều. Mắt
không xem hát bội, không xem đá gà, chỉ thường
đọc những sách như «Nhị Thập Tứ
Hiếu», «Gia Huấn Cạ» Sau khi
chào đời, mỗi ngày Trần Văn Khê vẫn
tiếp tục được nghe đàn sáo của cậu
Năm Nguyễn Tri Khương, và cậu Mười
Nguyễn Tri Ân cũng là người thổi ống tiêu
rất
hay.
Sau khi cúng thôi nôi, được ông nội rước
về ở gần Ông và hàng ngày nghe ông đờn tỳ
bà, cha đờn độc huyền, cô đờn tranh, chú
bé đã sống trong một không khí
đầy nhạc. Khách tới, ông nội đờn bài
Lưu Thuỷ, để cho chú bé Trần Văn Khê
nhảy cà tưng trong tay người cô hay người
khách, cho thấy chú bé biết theo nhịp,
hễ ông đờn mau, thì nhảy mau, ông đờn
chậm thì nhảy chậm.
Sáu tuổi đã biết đờn kìm (đàn nguyệt),
đờn mấy bản dễ như «Lưu Thuỷ»,
«Bình Bánvăn», «Kim Tiền», «Long Hổ Hội».Bảy
tuổi đã tập cho các chị diễn viên gánh
đồng Nữ Ban của cô Ba Viện hát bài «La Madelon»
để chưng màn đầu cải lương. Tám
tuổi biết đờn cò. Mười hai tuổi
biết đờn tranh và đánh trống nhạc, biết
cùng với người anh họ, anh Ba Thuận, con của
cậu Năm Khương chơi trò làm chai, xô giàng, khai xá,
đề phang.
Nhưng Trần Văn Khê lại bị mồ côi rất
sớm. Ba tuổi ông ngoại qua đời. Năm
tuổi đến phiên ông nội. Mẹ mất năm 9
tuổi, và năm sau 10 tuổi cha từ trần. Cô Ba
Viện nuôi ba anh em Trần Văn Khê, Trần Văn
Trạch và Trần Ngọc Sương đến ngày khôn
lớn. Tuy mới lên 10 tuổi, mà cô ba đã lo việc
đào tạo con người cho cháụ
Trước hết phải biết đi xe đạp,
phải đạp đi lần từ nhà ra ngả ba chim
chim, rồi đi đến Xoài hột, rồi tới
Mỹ Tho cách nhà 14 cây số. Phải biết lội. Hàng
ngày cô nhờ mấy anh em bà con tập cho lội lần
đến lúc bỏ bập dừa lội sang sông, cô
mới cho tắm sông. Rồi cho học võ Thiếu Lâm
với anh Ba Thuận, với mấy
thày dạy võ trong vùng. Cho học để tự vệ,
để khỏi sợ ma, mà không cho đi đấu. Cô
lại mua cho một cây đờn kìm nhỏ vừa tay
như bên Châu Âu con nít phải đờn
violon 2/4 để khỏi hư ngón. Lúc nào đờn
chơi, cô cũng nghe và vừa sai là sửa liền.
II- Thời kỳ học tập
Sơ học
10 tuổi đậu Tiểu học. Sang Tam Bình Vĩnh Long
nhờ người cô thứ năm nuôi. đến Tam Bình,
Trần Văn Khê được học chữ Hán trong ba
năm với Nhà thơ và nhà nho
Thượng Tân Thị và trong kỳ Sơ học năm
1934 tại Vĩnh Long được đậu Sơ
Học có phần Hán Văn. Cả tỉnh chỉ có
Trần Văn Khê và Nguyễn Trọng Danh được
đậu bằng
chữ Hán.
Trung học
Vào trường trung học Trương Vĩnh Ký năm
1934, được cấp học bổng. Năm nào
cũng đứng đầu lớp, và năm thứ
tư học Pháp văn với ông Champion, được
chấm đậu kỳ
thi tuyển một học sinh xuất sắc nhứt trong
năm đệ tứ để được du
lịch trên chiếc xe lửa xuyên Việt năm 1938
từ Saigon đến Hà nội, ghé qua Phan Thiết, Tourane
(đà Nảng), Nha Trang, Huế. Thêm một cái may trong
đời học sinh là được học Việt
văn và Hán văn với Giáo sư Phạm Thiều.
Đậu tú tài phần nhứt năm 1940, thủ khoa
phần nhì năm 1941, và nhờ vậy được
Giải thưởng đặc biệt của đô
đốc Decoux, để đi viếng cả
nước Cao Miên (Kampuchea)
xem Chùa Vàng, Chùa Bạc tại Nam Vang, viếng đế
Thiên đế Thích và trên đường vềViệt Nam,
ghé Hà Tiện Nhờ thầy Phạm Thiều giới
thiệu, được nhà thơ đông Hồ
tiếp đãi trong một tuần, dẫn đi xem
thập cảnh mỗi nơi được nghe một
bài thơ hay do thi sĩ đông Hồ đọc để
vịnh cảnh đẹp.
Trong lúc học tại trường trung học
Trương Vĩnh Ký, đã cùng Lưu Hữu
Phước, Võ Văn Quan lập dàn nhạc của
trường, và dàn nhạc của học sinh trong Câu
lạc bộ
học sinh mang tên là Scola Club của Hội SAMIPIC
(đức Trí Thể Dục Nam Kỳ). Trần Văn Khê
chỉ huy hai dàn nhạc đó, vừa phối khí dàn
nhạc dân tộc có chen đàn
Tây như mandoline, ghi-ta (guitar), vừa diễn trong khuôn
khổ dàn nhạc Scola Club, những bài hát Tây loại «Les
Gars de la Marine», «Sunset in Vienna», vv?làm
trưởng ban tổ chức lễ Ông Táo trước
ngày lễ nghỉ vào dịp Tết Ta, Tổng thư ký
hội Thể Thao, và giữ tủ sách của
trường trong ba năm Tú Tài.
Được học bổng của chánh phủ thuộc
địa, lại được bổng đặc
biệt của hội SAMIPIC, Trần Văn Khê ra Hà Nội
học y khoa.
Đại Học
Tại đại Học Hà Nội, cùng với các bạn
Huỳnh Văn Tiểng, Lưu Hữu Phước, Mai
Văn Bộ, Phan Huỳnh Tấng (nay đổi thành
Phạm Hữu Tùng), Nguyễn Thành Nguyên, hoạt
động trong khuôn khổ của Tổng Hội Sinh Viên
mà Chủ tịch là Dương đức Hiền và sau này
là Phạm Biểu Tâm.
Trần Văn Khê đứng trong ban tổ chức đêm
hát trường đại học hằng năm, không
được học nhạc Tây phương bao giờ,
chỉ học dương cầm (piano) vài giờ với
Bình
Minh, con gái của đốc Công đức, sau tự
học piano, mà dám phê bình các nhạc sĩ trong dàn nhạc
trường đại học, mà phê bình đúng, nên
được các nhạc sĩ cử
làm chỉ huy dàn nhạc trường đại học.
Trần Văn Khê thừa dịp đó để có
thể, ngoài những bản thông thường của
nhạc Tây phương như «La Veuve Joyeuse», «Marche
Turque», «Monument Musical»,v.v. giới thiệu những bài hát
thanh niên và lịch sử của Lưu Hữu Phước.
Trần Văn Khê và Lưu Hữu Phước tập cho
học sinh trường Thành Nhân hát bài hát «Thiếu Sinh», các
cô trường đồng Khánh hát bài «Thiếu Nữ
Việt Nam», sinh viên
đại Học Hà Nội hát bài «La Marche des Etudiants», và
đầu năm 1943, dựng ca nhạc kịch «Tục
Luỵ» (Thơ của Thế Lữ, nhạc phổ
Lưu Hữu Phước) với nữ sinh trường
đồng Khánh Hà Nội, hè 1943, dựng ca kịch
«Tục Luỵ» với nữ sinh trường áo tím Nữ
học đường (sau đổi thành trường Gia
Long cho tới năm 1975 đổi thành trường
Nguyễn Thị Minh Khai).
Trần Văn Khê tham gia phong trào «Truyền bá quốc
ngữ» trong ban của Bà Hoàng Xuân Hãn, «Truyền bá vệ
sinh» của các sinh viên trường Thuốc, và cùng các
bạn
Lưu Hữu Phước, Mai Văn Bộ, Huỳnh
Văn Tiểng tổ chức những chuyến «đi
Hội đền Hùng», và đi viếng sông Bạch
đằng, Ải Chi Lăng, đền Hai Bà.
(còn tiếp)
---------------------------------
Never miss an email again!
Yahoo! Toolbar alerts you the instant new Mail arrives. Check it out.
Other related posts:
- » [SMCC] Tran Van Khe - Than The Va Su Nghiep Phan 1