[SMCC] Thuong, yeu trong ca dao Viet Nam

 Thuong yêu trong ca dao Vi?t Nam
Nguy?n Ti?n Van  
 
  
 
   
T?ng Huong
 

Có hai t? can b?n trong quan ni?m luy?n ái c?a trai gái Vi?t Nam: thuong và 
yêu. Hai t? này chuy?n t?i hai thái d? làm ngu?i và quan h? có khác bi?t khá 
n?n t?ng: thuong là quan h? truy?n th?ng; yêu là quan h? hi?n d?i. M?c phân 
lu?ng có th? l?y là kho?ng d?u th? k? 20 v?i ranh gi?i là 1915 khi ch? d? khoa 
c? b? bãi b? du?i th?i Pháp dô h? và phong trào lãng m?n du?i ?nh hu?ng c?a 
phuong Tây v?i ch? nghia cá nhân th?nh hành t? 1925 d?n 1945, t?c là tru?c ngày 
d?c l?p c?a dân t?c và kháng chi?n ch?ng Pháp.
 

Phong trào lãng m?n v?i ?nh hu?ng phuong Tây nay d? cao s? gi?i phóng cá nhân 
kh?i nh?ng ràng bu?c c?a gia dình, gia t?c, phong t?c luân lí c?a t?p t?c làng 
xã và luân lí gia tru?ng phong ki?n mà d?i bi?u là nhóm T? l?c van doàn giai 
do?n 1932-1945.
 

Quan ni?m truy?n th?ng hàng ngàn nam c?a luy?n ái Vi?t Nam chúng ta có th? tìm 
th?y trong van h?c truy?n mi?ng qua ca dao, t?c ng?, và qua các truy?n Nôm.
 

T?n s? xu?t hi?n c?a t? "thuong" trong van h?c truy?n th?ng mang nhi?u g?p c? 
ch?c l?n t? "yêu" d? ch? quan h? luy?n ái c?a gái trai Vi?t Nam.
 

M?t bài ca dao tiêu bi?u là "Mu?i thuong":
 

M?t thuong tóc b? duôi gà
Hai thuong an nói m?n mà có duyên
Ba thuong má lúm d?ng ti?n
B?n thuong rang lánh h?t huy?n kém thua
Nam thuong c? y?m deo bùa
Sáu thuong nón thu?ng quai tua d?u dàng
B?y thuong n?t  ? khôn ngoan
Tám thuong an nói l?i càng thêm xinh
Chín thuong cô ? m?t mình
Mu?i thuong con m?t có tình v?i ai
 

Còn vô s? nh?ng bài khác nhu:
 

M?t thuong, hai nh?, ba s?u
Com an ch?ng du?c, an tr?u ng?m hoi
Thuong chàng l?m l?m chàng ôi!
Bi?t dâu thanh v?ng mà ng?i th? than
Mu?n than mà ch?ng du?c than
Kìa nhu dá d? bên ngàn l?u tây
Dá d? còn có khi d?y
Thuong chàng bi?t thu? nào khuây h?i chàng
 

Ho?c:
 

"M?t thuong, hai nh?, ba trông
T? ch?, nam d?i, sáu mong k?t nguy?n"
 

"M?t thuong, hai nh?, ba vì
Chín ch?, mu?i d?i có khi vuông tròn"
 

"M?t thuong, hai thuong
Ba thuong, b?n nh?
D?o ch?ng, nghia v?
Là d?c cù lao
Nh? khi trang gió mua rào
Tram nam g?i phu?ng má dào bên em"
 

"Không di thì nh? thì thuong
Di thì l?i m?c chi?c muong, chi?c c?u
Không di thì th?m thì s?u
Di thì l?i m?c cái c?u, cái muong"
 

Thuong và yêu cung có khi du?c dùng thay cho nhau, c? trong ca dao t?c ng?, tuy 
nhiên ph?n tr?i b?t v?n là thuong. ? dây, chúng ta tìm hi?u xem dâu là nh?ng 
khác nhau ch? ch?t c?a hai t? này.
 

D? gi?i quy?t v?n d? này chúng ta ph?i di d?n c?i ngu?n c?a ch? d? tìm nghia. 
Ch? ? dây là ch? Nho và ch? Nôm.
 

Trong ch? Nho cung nhu ch? Nôm, thuong có 2 ch?: m?t là ch? ?? v?i b? tâm và 
ch? suong (kho l?m); và m?t là ch? ?v?i b? nhân và ch? duong (trong âm duong).
 

Ch? thuong ch? t?m lòng ch?a d?ng nhi?u, nên s?u bi c?m thông v?i k? khác. Ch? 
thuong là v?t thuong, s? dau d?n, d?n d?n xót xa, chia s? v?i k? khác.
 

Còn ch? yêu trong ch? Nho và ch? Nôm cung có 2 ch?: m?t là ch? ? v?i b? d?i và 
cái ph?t ? trên t?c bé nh? và m?t là ?v?i b? á và ch? n? (dàn bà/con gái), có 
nghia là c?n thi?t, dòi h?i, mu?n có.
 

Chúng ta thuong ngu?i là vì chúng ta dã bi?t d?n dau kh?, cung nhu "tay d?t 
ru?t xót", "máu ch?y ru?t m?m" không b? thuong thì không thuong mình và không 
có kh? nang thuong ngu?i.
 

Lòng thuong, tình thuong trong Ph?t giáo g?i là t? bi. Bi là bu?n cho s? dau 
kh? c?a ngu?i khác. T? là m? r?ng lòng d? ôm l?y, ch?a tr?, c?u d? cho n?i dau 
kh? dó. T? bi ti?ng Anh là compassion t?c c?ng c?m, thông c?m. T? thuong này 
trong Kitô giáo g?i là passion nhu trong The passion of Jesus Christ t?c s? 
thuong khó c?a chúa Jesus Kitô, ch? vi?c tu?n n?n trên th?p t? giá vì mu?n gánh 
ch?u chia s? v?i t?i l?i c?a loài ngu?i.
 

Nhu v?y thuong bao dung, thâm thuý và cao c? hon yêu. Vì yêu là mong mu?n s? 
h?u, chi?m do?t vì thi?u, vì c?n, vì không có.
Hai s?n v?t d?c trung c?a Vi?t Nam trong l?ch s? là: ng?c trai và tr?m huong. 
Ng?c trai (nhu châu trong M? châu) là con trai b? t?n thuong khi b? h?t cát c?a 
vào th?t, ph?i dùng n?i ti?t d? ch?ng d?, t? v? và bao quanh h?t cát dó nh?ng 
l?p xa c? óng ánh b?y màu. N?u không th?ng vu?t th? thách này con v?t s? b? 
mình.
 

Tr?m huong là d?c s?n c?a mi?n Trung Vi?t Nam ? r?ng núi su?t t? Thanh hoá d?n 
D?ng Nai tru?c là lãnh th? c?a vuong qu?c Champa. Tr?m huong ch? có khi cây dó 
b? sét dánh, heo r?ng húc, hay vét chém và cây dó t? c?u mình b?ng cách ti?t ra 
nh?ng nh?a s?ng d? bao b?c l?y v?t thuong dó. Lâu ngày, nh?a dó k?t thành tr?m 
huong. Tr?m là chìm vì nó n?ng hon b?n thân g? dó và nu?c r?t nhi?u. Huong vì 
nó t?a mùi thom nên thu?ng du?c dùng t?c tu?ng th? luôn có huong ngát t? nhiên, 
ngay c? nh?ng th? g? dác bên c?nh d?t lên cúng làm tr?m nhang r?t quý. Vì tr?m 
quý nhu vàng nên nh?ng ngu?i th? r?ng có t?c l? là n?u di g?p cây dó là ph?i 
chém m?t vài nhát d? hi v?ng có tr?m huong, không ph?i cho mình,mà cho ngu?i 
sau. Thành ng? "Ng?m ng?i tìm tr?m" là nói d?n vi?c khó khan ph?i dùng d?n bùa 
ng?i d? tìm ra du?c s?n ph?m quý hi?m này.
 

Tình thuong, thuong yêu là ban cho, t?ng g?i, không ph?i là ham h?, thèm mu?n 
vì thi?u th?n. Ch? d?n th?p niên 1920 , v?i s? n?y n? c?a van minh thành th? và 
công ngh? cùng v?i th? h? "tài hoa son tr?" c?a ch? nghia cá nhân du nh?p t? 
phuong Tây, ch? yêu m?i tr? nên th?nh hành và l?n át ch? thuong trong quan h? 
luy?n ái nam n? thanh niên Vi?t Nam.
 

Ngày nay, n?u chúng ta v? nh?ng vùng nông thôn, s?ng v?i xã h?i truy?n th?ng s? 
th?y r?ng gái trai khi t? tình dùng ch? thuong nhi?u hon ch? yêu. Có th? h? 
không c?n phân tích, tính toán nhu nhà tho Xuân Di?u:
 

Yêu là ch?t ? trong lòng m?t ít
Vì m?y khi yêu mà ch?c du?c yêu
Cho r?t nhi?u, song nh?n ch?ng bao nhiêu
Ngu?i ta ph?, ho?c th? o, ch?ng bi?t
 

(Bài "Yêu" trong t?p Tho tho, xu?t b?n nam 1938)
Ngay ? phuong Tây, n? si de Sévigné (1626-1696) ? Pháp s?ng tru?c th?i lãng m?n 
ch? nghia c?a th? k? 19, trong thu g?i con gái cung d?nh nghia r?t là truy?n 
th?ng: "Aimer, c'est donner et pardonner" (Thuong yêu là cho và tha cho) mà tôi 
xin phóng d?ch là "luy?n ái th? t? bi h? x?"
 

Ngày T?t tôi cung xin nh?c nh? m?t v? th?y dã d?y don gi?n hon n?a: "Thuong yêu 
là an chung, ng? chung và m?ng chung." T?c là chia s? v? v?t ch?t, v? sinh lí, 
và v? lí tu?ng. Nhu th? cung là d?c d?o v?y.
 

Ngày 8/2/2011
 

(Bài này dã du?c dang t?i trên t?p chí Th? thao van hoá c?a Thông t?n xã Vi?t 
Nam s? Tân niên t?c s? 7 (183) ra ngày 11/2/2011, trang 46-47 cho t? ch?c 
chuyên d? van h?c: Chuy?n tình yêu). B?n c?a tác gi? g?i.
 
 

Nguy?n Ti?n Van  
Ngày dang: 3.3.2011  [ Tr? l?i ]  
 
 

Other related posts:

  • » [SMCC] Thuong, yeu trong ca dao Viet Nam - Nguyen Hong Van