[SMCC] Thuc luc ve cuoc chien chong quan Minh 5

 
 Th?c L?c V? Cu?c Ð?u Tranh Ch?ng Ngo?i Xâm Du?i Th?i Quân Minh Cai Tr?. 5 h?t
H? B?ch Th?o  
 
  
 
   
Ngày 10 tháng 9 nam Tuyên D?c th? 2  [1/10/ 1427]
 

Ngày hôm nay quân c?a quan T?ng binh An vi?n h?u Li?u Thang d?n ?i Luu quan; Lê 
L?i cùng các d?u m?c l?n nh? sai ngu?i d?n c?a quân dâng thu xin bãi binh d? 
yên dân và l?p con cháu h? Tr?n làm ch? d?t này. B?n Thang nh?n thu, không m? 
ra xem, sai ngu?i tâu v? kinh. Lúc này nh?ng ch? quan quân di qua, gi?c làm 
tr?i d? th?, quan quân liên ti?p công phá, d?n ngay ?i Tr?n Di nhu vào ch? 
không ngu?i. Ý Thang xem thu?ng, Thang là ngu?i võ dõng nhung ít muu. B?y gi? 
T? Phó T?ng binh B?o d?nh bá Luong Minh, Tham tán quân s? Thu?ng thu Lý Khánh 
d?u b?nh; Lang trung b? L? S? An, Ch? s? Tr?n Dung nói v?i Khánh r?ng: 
-" Xem l?i l?, s?c m?t c?a ch? tu?ng, có v? kiêu ; kiêu là di?u t?i k? c?a nhà 
binh. V? l?i b?n gi?c ng?y trá, ho?c có th? làm ra v? y?u d? d? chúng ta; hu?ng 
t? thu d? rõ ràng là ph?i phòng ng?a gi?c d?t ph?c binh. Dây là phút an nguy, 
Ngài nên nói g?p."
 

Khánh rán ng?i d?y g?p Thang, h?t s?c can gián. Thang ? ào, nhung v?n không 
nghiêm ch?nh phòng b?. D?n eo núi D?o Mã , cùng v?i hon tram quân k? qua c?u; 
n?a ch?ng c?u b? s?p, quân d?ng sau không ti?n du?c. Thang roi xu?ng vung l?y, 
ph?c binh gi?c n?i lên b?n phía, Thang b? dâm ch?t b?ng giáo; dám quân theo 
Thang cung b? gi?t s?ch. Lúc này H?u Tham tu?ng Dô d?c Thôi T?  thu th?p quan 
quân, ch?nh d?n d?i ngu. Cung ngày hôm dó Luong Minh b?nh ch?t, l?i ngày hôm 
sau Lý Khánh cung ch?t. R?i d?n ngày hôm sau n?a, Thôi T? di?u quan quân ti?n; 
d?n Xuong Giang g?p gi?c, quan quân ít  gi?c thì dông, c? g?ng dánh nhung gi?c 
xua voi vào tr? chi?n, nên quân l?an, Thôi T? b? b?t s?ng. Gi?c hô l?n:
- "K? hàng không b? gi?t."
Quan quân ho?c t? tr?n, ho?c ch?y v? biên gi?i, không m?t ai hàng. Lang trung 
S? An, Ch? s? Tr?n Dung, Lý Tông Phuong d?u ch?t vào ngày hôm dó; duy m?t mình 
Ch? s? Phan H?u thoát tr? v? du?c.
 Li?u Thang ngu?i d?t An Khánh, huy?n Hòai Ninh. Cha tên là D?c, th?i H?ng Vu 
gi? ch?c Bách h? v? Trung C?n, t?i Yên Son.
 

Thang thay ch?c, theo Thái tông Hoàng d? d?p yên n?i n?n, tham d? trên hai muoi 
tr?n d?u có công, m?y l?n du?c thang d?n ch?c Dô Ch? huy D?ng tri gi? Trung Dô. 
Nam Vinh L?c th? 3 thang ch?c T? quân Dô d?c Thiêm s?. Nam Vinh L?c th? 4 theo 
Anh Qu?c công Truong Ph? bình Giao Ch?, nam th? 6 du?c thang An Vi?n bá. Nam 
th? 8 sung ch?c Phó T?ng binh h? tòng Thiên t? chinh ph?t phía b?c, d?n sông 
Huy?n Minh dánh b?i gi?c, du?c d?c cách phong tu?c Ph?ng Thiên Tinh N?n Suy 
Thành Tuyên L?c Vu th?n D?c Ti?n Vinh L?c D?i phu Tr? Qu?c An vi?n h?u, hu?ng 
l?c 1500 th?ch, tr?n t?i Ninh H?. R?i tuân chi?u ch? v? kinh, gi? ch?c T?ng 
binh d?i doanh, l?i h? tòng Thiên t? b?c chinh, ti?n d?n Thuong Nhai, Hi?p Qu?, 
sông L?c Nhi, Khánh Châu; d?u có công lao.
 
Nhân Tông Hoàng d? lên ngôi, du?c gia phong Thái t? Thái truy?n, d?n nay sung 
ch?c T?ng binh quan, dem quân dánh giao ch?, t? tr?n. Thang tính tr?c, gi?n, 
di?m tinh; x? s? bình d?; dõng c?m lúc lâm d?ch,th?ng sinh kiêu, mà l?i ít muu 
lu?c nên di d?n ch? th?t b?i.
Luong Minh ngu?i huy?n Nh? Duong, Hà Nam; th?i H?ng Vu t?p ?m ch?c c?a cha làm 
Bách h? Ti?n v? Yên Son. Lúc Thái Tông Hoàng d? tinh n?i n?n, theo h?u Hoàng d? 
Nhân Tông ? l?i gi? B?c Kinh. B?y gi? quân d?ch vây thành, Minh ra s?c chi?n 
d?u, l?p k? công m?y l?n thang d?n ch?c H?u quân Dô d?c Thiêm s?. Khi Hoàng d? 
Nhân Tông giám qu?c t?i Nam Kinh,  Minh can tôi nh?n h?i l?, b? h? ng?c.Nam 
Vinh L?c th? 19 du?c tha và ph?c ch?c r?i nh?n s?c m?nh d?n Qu?ng Dông dánh 
gi?c N?y. Lúc vua Nhân Tông lên ngôi, du?c thang Dô d?c D?ng tri m?nh tr?n Ninh 
H?; l?i du?c h?u thu?ng v? công th? thành, du?c phong tu?c B?o d?nh bá, d?n nay 
b? b?nh m?t.
 

Minh tính r?ng rãi, công vi?c ua gi?n d?; nhung qu? c?m, g?p gi?c hang di 
tru?c, rành ch? huy quân lính; phút cu?i n?u Minh không ch?t, T? không d?n n?i 
b? b?i.
 

Thôi T? ngu?i d?t Phu?ng-Duong, huy?n Hoài Vi?n. Theo vua Thái Tông bình n?i 
n?n có công, du?c thang d?n ch?c Ch? Huy s? v? Tô Châu. Nam Vinh L?c th? 8, h? 
tòng Thiên t? chinh ph?t phuong b?c, dánh b?i gi?c t?i Qu?ng Hán, du?c thang Dô 
Ch? huy Thiêm s? Hà Nam. Nam H?ng Hy th? nh?t thang T? quân Dô d?c Thiêm s?, 
d?n nay theo b?n Li?u Thang dánh Giao Ch?. Sau khi Thang ch?t quân b?i, T? thu 
li?m th?c l?c dánh ti?p, nhung s?c không duong n?i, b? gi?c b?t. Gi?c ép T? d? 
chúng hàng, T? không theo; gi?c dùng tram k? d? cu?ng d?, T? không nghe, nên b? 
gi?t.
 

Lý Khánh ngu?i huy?n Thu?n Nghia, ph? Thu?n Thiên. Vào th?i H?ng Vu, t? Sinh 
viên Qu?c T? gi? ch?c Dô sát vi?n H?u thiêm Dô Ng? s?, sau dó du?c trao ch?c 
Viên ng?ai lang b? Hình, r?i thang lên Tri ph? Thi?u Hung. Nam Vinh L?c th? 
nh?t chi?u ban Th? lang b? Hình, nam th? 5 c?i sang H?u Phó Dô Ng? s? Dô sát 
vi?n, xây d?ng B?c Kinh du?c thang Thu?ng thu b? Công, nam th? 22 di?u sang b? 
Binh, kiêm Thái t? Thi?u b?o; Nhân Tông Hoàng d? m?nh th? tòng y?t Hi?u lang. 
Khánh u?c thúc, nên tùy tùng tu?ng si không dám xâm ph?m m?y may c?a dân. Thiên 
t? mu?n san b?n, m?y l?n dâng thu can gián. R?i luu t?i b? Binh, Nam Kinh. Khi 
An vi?n h?u Li?u Thang chinh Giao Ch?, m?nh Khánh tham tán quân s?, d?n Qu?ng 
Tây phát b?nh, vào d?t Giao Ch? thì m?t. ( Minh Th?c L?c q. 31, tr. 0797-0801; 
Tuyên Tông q. 31, tr. 2a-4a)
 

Th? cùng l?c ki?t, không còn ch? nuong d?a, Vuong Thông g?p rút di?u dình v?i 
Bình d?nh vuong Lê L?i l?p dàn tuyên th? t?i b? sông phía nam thành Dông Quan 
[Hà N?i], d? du?c rút quân v? an toàn:
 

NGÀY 26 THÁNG 10 NAM TUYÊN D?C TH? 2 [12/11/1427]
 

Quan T?ng binh Giao Ch? Thành Son h?u Vuong Thông t?p h?p dông quân dân quan 
l?i t?i b? sông thu?c vòng dai phòng th?, l?p dàn cùng Lê L?i th?, u?c h?n rút 
quân; sau dó ban y?n ti?c, t?ng hàng d?t kim tuy?n, l?a nõn hoa van hai l?p 
trong ngoài. Lê L?i cung t? b?ng b?o v?t. ( Minh Th?c L?c q. 32, t. 0828 )
 

Cùng v?i vi?c l?p dàn th?, hai bên th?a thu?n d? Bình d?nh vuong Lê L?i dua ra 
m?t ngu?i du?c g?i là Tôn th?t nhà Tr?n tên C?o, v?i danh nghia làm qu?c chúa, 
d? thu?n ti?n giao thi?p v?i nhà Minh. Vuong Thông sai viên Ch? huy Hám Trung 
hu?ng d?n S? gi? mang t? bi?u c?a Tr?n C?o g?i d?n vua Tuyên Tông:
 

NGÀY 29 THÁNG 10 NAM TUYÊN D?C TH? 2 [17/11/1427]
 

Gi?c Lê L?i t?i Giao Ch? sai ngu?i dâng bi?u cùng s?n v?t d?a phuong. 
Tru?c dó quan T?ng binh Thành Son h?u Vuong Thông hòa v?i gi?c, bèn sai Ch? huy 
Hám Trung cùng ngu?i c?a L?i sai di dâng bi?u cùng phuong v?t, d?n nay t?i 
kinh. Bi?u r?ng:
"  Cháu ba d?i dòng dích Qu?c vuong cu Tr?n Hi?t thu?c nu?c An Nam, th?n là 
Tr?n C?o thành hoàng thành kh?ng, d?p d?u cúi d?u  dâng l?i nhu sau:
" Tru?c dây b? t?c th?n cha con Lê Quí Ly soán d?at ngôi vua, gi?t h?i dòng h? 
d?n g?n h?t, th?n C?o ch?y tr?n sang Lão Qua, mong kéo dài hoi tàn, d?n nay dã 
20 nam. M?i dây ngu?i trong nu?c du?c tin th?n còn s?ng, bèn ép th?n tr? v?, 
b?n chúng d?u nói r?ng:  " Tru?c dây khi Thiên binh m?i d?p xong gi?c h? Lê, có 
chi?u ch? tìm h?i con cháu nhà Tr?n d? l?p làm vua, lúc dó tìm chua du?c bèn 
d?t qu?n huy?n. Nay mu?n th?n tr?n tình s? vi?c, d? xin m?nh du?c l?p." Th?n t? 
bi?t t?i dáng ch?t v?n l?n, nhung nghi d?n on sinh thành c?a tr?i d?t bèn kính 
c?n dâng bi?u lên.
 

Th?n C?o nghi r?ng Nam Giao v?n là d?t h?i ngo?i, th?i Thiên tri?u Thái T? m?i 
m? v?n nu?c, t? ph? th?n là nu?c d?u tiên cho ngu?i d?n tri?u, hàng nam n?p 
c?ng, m?y d?i du?c phong tu?c vuong. M?i dây gi?c h? Lê ch?t ch?a t?i ác, khi?n 
m?t nh?c Thiên binh t? xa d?n th?o ph?t, r?i tìm h?i con cháu h? Tr?n d? k? 
t?c; lúc này h? hàng bôn ba phiêu tán t?i làng m?c nên không tìm ra du?c; vì 
nhu c?u cai tr? nhân dân, nên d?t ra châu huy?n.
 
Nay dân d?a phuong v?n nghi d?n vi?c k? t?c s? nghi?p t? ph? th?n, may m?n 
chi?u ch? c?a Thiên tri?u cung thu?ng nh?c d?n " ph?c hung nu?c b? di?t, n?i 
l?i dòng b? d?t"; Th?n l?c máu vi?t l?i tr?n tình, c?u Thiên tri?u th?nh m?nh. 
Duy Hoàng d? B? h? r?ng lòng che ch? nhu tr?i d?t, chi?u r?i t?a m?t tr?i m?t 
trang, nhu mùa xuân ban kh?p b?n bi?n, mây bay mua móc du?m nhu?n; nghi d?n t? 
ph? th?n ch?t không tr?n ki?p, riêng th?n linh dinh cô kh?, cho th?n có du?c 
nu?c cu, th?n C?o há dám không kh?c vào xuong, ghi vào lòng, trung thành qui 
thu?n, mãi mãi kính m?nh tr?i, cham cham v?i lòng thành th? nu?c l?n. B?n th?n 
C?o trong lòng s? hãi ngu?ng c?u on Tr?i, Thánh." 
 

Thiên t? d?c xong t? bi?u, bèn d? qu?n th?n van võ nhu sau :
" Tru?c dây khi Thái T? Hoàng d? m?i d?nh thiên h?, An Nam d?n tri?u c?ng tru?c 
tiên. D?n lúc t?c th?n soán ngôi chúa, d?c h?i ngu?i trong nu?c, Thái Tông Van 
Hoàng d?  vì c? dó phát binh di?t, r?i h?i tìm con cháu h? Tr?n d? l?p; tìm 
không du?c nên ph?i d?t qu?n huy?n; sau này vua cha ta [Nhân Tông] than ti?c 
khi nghi d?n vi?c h? Tr?n không có ngu?i n?i dõi. M?y nam nay nu?c này không 
yên, vuong su b? m?t nh?c, Tr?m há l?i vui vì vi?c dùng binh u! Nay h? Tr?n có 
ngu?i n?i dõi, l?i c?u xin nên ch?p nh?n, hay không nên? Qu?n th?n d?u tâu: " 
Lòng c?a B? h? cung gi?ng nhu lòng c?a t? tiên, v? l?i x?p vi?c binh d? yên 
dân, trên h?p v?i lòng tr?i, nay ch?p nh?n cho h? là dúng." Vua b?o: " Có ngu?i 
dùng l?i chi?t t? " ch? qua vi vu (17) ? ?  ? ? "cho r?ng không dùng vu l?c 
không ng?ng du?c can qua, nhung n?u dân du?c yên thì Tr?m sá k? gì l?i bàn dó ! 
( Minh Th?c L?c q. 32, t. 0832-0834).
 

Lúc này vua Tuyên Tông không còn lòng d? nào nghe theo l?i bàn c?a phe ch? 
chi?n, h? l?p lu?n b?ng cách dùng phép chi?t t? " Ch? qua vi vu "d? khuy?n 
khích ti?p t?c chi?n tranh. Qua m?y l?n tang vi?n b? th?t b?i, trong d?u óc nhà 
vua ch? còn ý nghi duy nh?t là làm sao ngung chi?n, mà kh?i m?t m?t. Nhân vi?c 
Tr?n C?o dâng bi?u van, vua Tuyên Tông d?a vào dó, d? ho?ch d?nh ngay m?t l? 
trình [roadmap] ch?m d?t chi?n tranh v?i nh?ng nét sau dây:
-G?i chi?u thu tha An Nam m?i t?i l?n nh?. Sau khi S? gi? h?i han k? lão t?i An 
Nam, xác nh?n 
Tr?n C?o là h?u du? nhà Tr?n, thì s? phong tu?c.
-D?i quân c?a Vuong Thông cùng toàn b? quan l?i, quân lính, gia nhân thu?c 
gu?ng máy cai tr? Dô ty, B? chánh ty, Án sát ty d?u rút v?.
 

Kh? công v?ch l? trình, vua Tuyên Tông muu tránh ti?ng b? thua ph?i rút quân, 
l?i mu?n lên m?t Thiên t? ban phát hòa bình cho nu?c ta. Th?c hi?n g?p vi?c 
này, n?i trong ngày 1 tháng 11 nam Tuyên D?c th? 2 [19/11/1427] nhà vua ban 
hành 3 chi?u d?: Van ki?n th? nh?t d? ph? d? An Nam, van ki?n th? hai g?i cho 
vua Lê L?i, van ki?n th? ba g?i Vuong Thông:
 

a. Chi?u ph? d? An Nam 
 

NGÀY 1 THÁNG 11 NAM TUYÊN D?C TH? 2 [19/11/1427]
 

M?nh T? Th? lang b? L? Lý K?, H?u Th?-lang b? Công La Nh? Kính làm Chánh s?, 
H?u Thông chính thu?c ty Thông chính Hoàng Ký, H?ng Lô T? khanh T? Vinh D?t làm 
Phó s? mang chi?u ph? d? An Nam. Chi?u thu nhu sau:
 

"D?o tr?i chí nhân, d?a theo s? mong mu?n c?a con ngu?i; vua cung th? theo lòng 
tr?i d? cai tr?. Tru?c dây khi Thái T? Cao Hoàng d? m?i nh?n m?nh tr?i th?ng 
ng? Trung Hoa và các Di D?ch, Qu?c vuong An Nam Tr?n Nh?t Khuê d?u tiên cung 
thu?n xung th?n, d?i sau con cháu n?i ti?p m?t lòng theo. R?i b? t?c th?n Lê 
Quí Ly thí vua soán d?at ngôi v?, gi?t h? hàng nhà Tr?n, d?c h?i ngu?i trong 
nu?c, không có ch? t? cáo. B?y gi? vua Thái T? Van Hoàng-d? ta, m?nh tu?ng xu?t 
su thay tr?i th?o ph?t, tr? k? tàn b?o, n?i dòng b? d?t, b?n ch?t th?c là b?c 
thánh nhân. Cha con H? Quí Ly b? b?t s?ng, h?i han trong nu?c v? con cháu nhà 
Tr?n nhung không có tin t?c; bèn ra l?nh d?t qu?n huy?n d? cai tr?. Trãi qua 
nam tháng, quan l?i cai tr? th?t sách khi?n dân không yên, ph?i m?t nh?c quân 
lính. Tr?m là chúa thiên h?, há n? d? m?t phuong ch?u c?nh t? h?i, nên ngày dêm 
lo nghi làm cách nào thu x?p d? du?c an ninh.
 

Nay viên T?ng binh cho ngu?i mang thu c?a b?n Lê L?i d?n b?o r?ng con cháu nhà 
Tr?n hi?n còn sót l?i, lòng ngu?i nghi d?n tri?u tru?c, v?y xin ân m?nh du?c 
th?a k?, vinh vi?n ph?ng ch?c c?ng. Xem l?i l? kh?n thi?t, làm d?p lòng Tr?m, 
nên ban ân m?nh d? du?c d?i m?i. Phàm các quan l?i l?n nh?, quân dân t?i Giao 
Ch?, ph?m t?i không k? l?n nh? d?u du?c tha.V? vi?c cháu c?a Vuong An Nam h? 
Tr?n xua, l?nh d?u m?c k? lão trình bày d?y d? s? th?c,  r?i sai s? sách phong; 
tri?u c?ng thì v?n theo ch? d? cu th?i H?ng Vu. B?n quan T?ng binh Thành son 
h?u Vuong Thông hãy di?u d?ng quan quân tr? v? nguyên v? s?. Các quan l?i van 
võ, quân nhân các hi?u c?, thu?c Giao Ch? Dô ty, B? chánh ty, Án sát ty, v?, 
s?, ph?, châu, huy?n du?c mang gia thu?c tr? v?. Tr?n ph?, công sai, n?i quan, 
n?i s? d?u tr? v? kinh.
 

Y Hy! Hung di?t k? tuy?t th? theo lòng c?a t? tiên, x?p võ yên dân thu?n d?c 
ch? che c?a tr?i d?t.  Nay chi?u ch? d?c cách, bi?u th? t?m lòng! B?n Hành nhân 
Lý K? du?c ban ti?n gi?y 5000 quan. ( Minh Th?c L?c q. 33, t. 0835-836)
 

2.S?c d? Ð?u m?c Giao ch? Lê L?i:
 

NGÀY 1 THÁNG 11 NAM TUYÊN D?C TH? 2 [19/11/1427]
 

S?c d? b?n D?u m?c Giao Ch? Lê L?i: Tru?c dây t?i th?i vua Thái T? Cao Hoàng d? 
nu?c ta m?i th?ng ng? xã t?c, An Nam là nu?c d?u tiên d?n qui thu?n, kính c?n 
gi? ti?t b? tôi, tru?c sau không trái. D?n lúc t?c th?n cha con Lê Quí Ly soán 
thí chúa, gi?t c? h? Tr?n, tàn d?c v?i ngu?i trong nu?c, xâm h?i lân c?nh; vua 
Thái Tông Van Hoàng d? nu?c ta th? theo lòng tr?i mang quân di?u ph?t, vì mu?n 
tr? tàn b?o, n?i dòng b? d?t d? yên ?n m?t phuong. T?i nhân dã b?t du?c, nhung 
b? th?i gian lâu tìm ki?m con cháu h? Tr?n thì không g?p, bèn ra l?nh chia d?t 
này thành qu?n huy?n, d?t quan l?i d? cai tr?. Ngày tháng lâu dài, quan l?i cai 
tr? hi?n ác không d?u, nên dân chúng không yên, l?i ph?i m?t nh?c d?n quân 
lính, trãi qua nam này d?n nam khác, vi?c binh giáp không ch?m d?t du?c.
 

Tr?m cho r?ng dân trong b?n bi?n d?u là con d? (18) c?a ta, làm cha m? há d? 
m?t phuong b? chìm d?m, nên ngày dêm lo tính s? yên ?n. Nay viên T?ng binh tâu 
vi?c thu t? c?a nguoi trình r?ng con cháu h? Tr?n An Nam xua v?n còn, xin th? 
theo m?nh c?a Thái Tông Van Hoàng-d? " n?i dòng b? d?t"; l?i l? kh?n kh?an, h?p 
v?i lòng Tr?m. Phàm d?o c?a b?c D? Vuong thu?n theo dân d? tr?, l?i nói có l?i 
cho dân t?t nghe theo; dã h? chi?u d?i xá Giao 0Ch?, m?i vi?c d?u du?c d?i m?i. 
L?nh D?u m?c, k? lão tâu trình d?y d? rõ ràng vi?c con cháu nhà Tr?n v?n còn, 
d? sai s? sang sách phong. Nay sai b?n Th? lang Lý K? mang s?c d? nguoi, t? nay 
tr? di nên yên dân, gi? gìn biên c?nh, th? theo lòng kính tr?i thuong ngu?i c?a 
Tr?m. Khâm tai! ( Minh Th?c L?c q. 33, t. 836-838) 
 

3.S?c d? b?n quan T?ng binh Thành-Son h?u Vuong Thông
 

 NGÀY 1 THÁNG 11 NAM TUYÊN D?C TH? 2[19/11/1427]
 

Sai Dô Ch? huy Truong Kh?i, Ch? huy Thiêm s? Di?n Khoan mang s?c d? b?n quan 
T?ng binh Thành son h?u Vuong Thông, H?u Tham tu?ng Dô d?c Mã Ánh r?ng: " Nhân 
quan T?ng binh An Vi?n h?u Li?u Thang ti?n d?n An Nam, nên nh?n du?c thu c?a 
b?n D?u m?c Lê L?i, cùng cháu dích tôn c?a Vuong An Nam tru?c là Tr?n C?o kh?n 
kh?an xin ph?c h?i h? Tr?n d? n?i dõi,  l?i thi?t tha h?p v?i lòng Tr?m. Tr?m 
là chúa thiên h?, d?u mu?n cho dân trong b?n bi?n v?n nu?c du?c an cu l?c 
nghi?p, há n? d? cho Giao Ch? riêng ch?u c?nh t? h?i.G?n dây dân nu?c này không 
yên,cung do quan l?i cai tr? sai, ngu?c dãi; xét v? b?n tâm cung có ch? dáng 
thuong. Nay d?u ch?p nh?n theo l?i xin, d?c bi?t ban chi?u xá t?i cùng canh 
tân. S?c d?n, b?n nguoi hãy su?t lãnh quan quân cùng m?i ngu?i tr? v?. ( Minh 
Th?c L?c q. 33, t. 837-838 )
            
 

Chú thích
 

1.Cuong M?c, Sdd, trang 374.
2.Núi d?t: t?c Th? son, quân dánh thành thu?ng d?p ? d?t cao g?i là th? son, d? 
quan sát trong thành, cùng d?t súng l?n b?n vào.
3.Pha Luy: t?c ?i Nam Quan.
4.Cuong M?c, Sdd, trang 378-379.
5.Cuong M?c, sdd, trang 377.
6.Mi D?ng: Tên xã. Nay là Hoàng Mai thu?c huy?n Thanh Trì, ph? Thu?ng Tín, t?nh 
Hà N?i.
7. Cuong M?c, Sdd, trang 378.
8.Nam Ninh:hi?n nay Nam Ninh là th? ph? t?nh Qu?ng Tây, v? trí cách ng? ba các 
sông T? Giang, H?u Giang kho?ng trên 10 km.
9.Ph? Thái bình d?i Minh v? trí t?i sông T? Giang, g?n biên gi?i Vi?t Nam; B?ng 
Tu?ng, Long Châu n?m trong ph? này.
10.Cuong M?c, sdd, trang 382.
11.Các n?: Chúng mày.
12.Cuong M?c, sdd, trang 278.
13.Cuong M?c, sdd, trang 382-384.
14. Ð?ng ru?ng s?ch quang: t?c tiêu th? kháng chi?n. 
15.Chi Lang: thu?c xã Chi Lang, huy?n Chi Lang, t?nh L?ng Son ngày nay.
16. ?i Luu:là c?a ài trên du?ng t? Khâu Ôn d?n Chi Lang; nay thu?c giáp gi?i xã 
Nhân Lý và Sao Mai huy?n Chi Lang ngày nay.
17.Câu này l?y t? di?n " Ch? qua vi vu ? ?  ? ? " Hán Thu gi?ng nhu sau : Thánh 
nhân dùng vu l?c d? c?m b?o l?an, ng?ng can qua; do dó ch? vu ? du?c c?u t?o 
theo phép h?i ý g?m ch? ch? ? và qua ? g?p l?i.
18.Con d? t?c " xích t? ", ch? vua dùng ch? dân chúng.
 

 

 

Nam M?u Thân [1428]
 

 Cho dù c? g?ng v?t vát ph?n duôi, nhung th?i cu?c v?n d?ng dung ti?n theo xu 
th? t?t nhiên, không thu?n theo lòng vua Tuyên Tông x?p d?t. Sau khi h?i th?,  
Vuong Thông s? b? vua Lê L?i d?i ý thì tính m?nh y khó v?n toàn,  bèn v?i v?  
mang quân v? nu?c, không k?p ch? l?nh c?a tri?u dình .
 

V? d?n noi an toàn, dóng  quân t?i  Nam Ninh, Qu?ng Tây; b?y gi? Vuong Thông 
m?i sai ngu?i dâng l?i tâu nh?m tr?n tình g? t?i:
 

 NGÀY 7 THÁNG 2 NAM TUYÊN D?C TH? 3 [21/2/1428]
 

B?n quan T?ng binh Giao Ch? Thành son h?u Vuong Thông sai ngu?i d?n tâu r?ng:
" Nam ngoái Lê L?i t?n công và vây [thành] Giao Ch?, Th?n mang quân dánh, m?y 
l?n th?ng, chém b?n Tu d? ng?y Lê Chích, b?t s?ng b?n Tu không ng?y Dinh L?, 
cùng du?i hàng v?n gi?c d?n sông Phú Luong, ch?t trôi nhi?u không k? xi?t, gi?c 
s? không dám dánh ti?p. G?n dây Lê L?i t?p trung dân b?n x?, t? phong ng?y 
Vuong d? làm v?ng lòng dân chúng, b?t ng? mang d?i quân vu?t sông xâm lu?c. B?n 
th?n mong d?i quân d?n tang vi?n g?p, l?i nghe An vi?n h?u Li?u Thang d?n quan 
?i Tr?n Di t? tr?n, B?o d?nh bá Luong Minh, Thu?ng thu Lý Khánh d?u b? b?nh 
ch?t, Dô d?c Thôi T? mang quân t?i Xuong Giang thì b? gi?c t?p kích, Ki?m qu?c 
công, Tân ninh bá d?n châu Qui Hóa b? gi?c ngan tr? không ti?n du?c.
 

Th?n dôn d?c ngày dêm công kích, Lê L?i s? tri?u dình l?i mang d?i quân d?n 
dánh b?t, bèn sai ngu?i dua thu xin hàng, dem d?u m?c l?n nh? d?n c?a quân ch?u 
t?i, cùng ng?y Vuong Tr?n C?o sai ngu?i dâng bi?u tr?n tình t? t?i, c?ng ngu?i 
vàng, ngu?i b?c thay thân. L?i ti?n Dô d?c Thái Phúc, Dô ch? huy L? Tang dua 
13.391 ngu?i cùng 1.200 l?a ng?a v? kinh tru?c xin toàn b? ban su; k? ti?p l?i 
sai con cháu d?n c?a quân n?p l? xin qui thu?n tri?u dình.
 
Th?n tr?m nghi ph?ng m?nh di?t gi?c, dáng d?c lòng trung thành li?u ch?t d? d?i 
vi?n binh, nhung trong thành quân ít, lòng ngu?i kinh s?, chí không v?ng; b?n 
gi?c l?i diên cu?ng gi?o ho?t hon tru?c, các du?ng th?y b? quan tr?ng d?u b? 
chúng chi?m, cho dù có vi?n binh cung  khó d?n ngay du?c. N?u thành trì b? hãm, 
không kh?i ph?i hung binh m?t l?n n?a; vì m?t góc d?t mà m?t nh?c nhi?u ngu?i 
trong thiên h?, khi?n d?ng quân ph? ph?i lo, không h?p v?i lòng trung thành c?a 
k? th?n t?. Th?n và chúng [quan] bàn r?ng nhân co h?i này, ch?nh d?n quân l?, 
vu?t tr? v? d?t s?ng r?i tái muu d? h?u s?. Th?n dã d?c su?t các nha l?i tr?c 
thu?c Giao Ch? cùng quan quân tr? v? Nam Ninh, Qu?ng Tây d?  ph?c m?nh, và 
trông d?i Hoàng thu?ng xét Tr?n C?o có dúng danh nghia con cháu nhà Tr?n không; 
sai s? qua l?i xem xét, n?u có s? gi? m?o, xin lu?ng cho thêm quân mã th?y b? 
chia du?ng cùng ti?n th?o; n?u còn m?t l?n n?a không có hi?u qu?, b?n th?n xin 
ch?u tru l?c. Kính c?n ph? ph?c d?i m?nh.
 

Thiên t? xem t? t?u, nói v?i th? th?n r?ng: " Quan T?ng binh ? ngoài t? ti?n 
liên l?c v?i gi?c, không d?i m?nh l?nh c?a tri?u dình mang quân tr? v?, không 
còn theo l? c?a b? tôi n?a! ( Minh Th?c L?c q. 36 t. 0897-0899)
 

M?y ngày sau dó, vua Tuyên Tông g?i s?c d? dòi b?n Vuong Thông tr? v? kinh dô. 
T?c gi?n trút trên d?u k? du?i,  nhà vua không còn úp m?, b?c b?ch rõ v? k? 
ho?ch c?a mình dã b? Vuong Thông vì tham s?ng s? ch?t mu?n gi? an toàn cho b?n 
thân mà làm h?ng, d? ru?c l?y n?i nh?c nhã b? ngu?i nu?c "man di" chê cu?i :
 

NGÀY 10 THÁNG 2 NAM TH? 3 [ 24/2/1428 ]
 

S?c d? Thành son h?u Vuong Thông, Dô d?c Mã Ánh. Nh?n t? t?u c?a các nguoi , 
du?c bi?t quan quân dã v? t?i Nam Ninh, Qu?ng Tây. Tru?c dây nghe tin An vi?n 
h?u Li?u Thang, Dô d?c Thôi T? b? b?i; Tr?m cho r?ng các nguoi s? dem h?t d? 
trung thành, ti?p t?c chi?n d?u không ng?ng. Nghi r?ng sinh linh có t?i tình gì 
mà gan óc ph?i phoi bày noi d?t cát, nên mu?n tìm k? v?n toàn, v?n là ý nguy?n 
c?a Tr?m.
 

M?i dây nh?n t? bi?u c?a Tr?n C?o, cùng thu c?a Lê L?i g?i quan T?ng binh xin 
l?p h?u du? h? Tr?n, l?i l? phù h?p lòng Tr?m, nên sai b?n Th? lang b? L? Lý K? 
mang chi?u xá t?i quân dân quan viên Giao Ch?, l?nh con cháu nhà Tr?n d?n trình 
bày s? th?c d? sai s? s?c phong; l?i s?c d? các nguoi su?t lãnh quan quân, cùng 
Tr?n th?, N?i quan, quan l?i thu?c tam ty (1) tr? v?. Làm vi?c này ch?ng t? 
r?ng không ph?i vì b?n gi?c cu?ng ng?nh d?i binh không tiêu di?t du?c, mà ch? 
vì không n? d? con d? b? l?m than quá lâu.
 
Các nguoi dáng nên gi? v?ng thành trì d? d?i m?nh l?nh c?a Tr?m, c? sao thông 
d?ng v?i gi?c, b? thành tr? v? nu?c. Các nguoi lo g?p k? b?o toàn cho b?n thân, 
còn v? qu?c th? thì sao; l?i th?t l? vua tôi, há không b? b?n man di chê cu?i 
hay sao! Khi s?c t?i, ph?i dua quân lính mang v?, cùng quân rã ngu b? Lê L?i 
t?ng v?, cho tr? v? nguyên v?, s?; l?i s?c N?i quan Son Th?, Mã K?, cùng Thông 
t?i kinh. ( Minh Th?c L?c q. 36, t. 0900 )
 
Riêng d?i v?i Bình d?nh vuong Lê L?i thì vua Tuyên Tông cung ch?ng làm gì hon 
du?c . Tuy t? lòng gi?n d? k?t t?i nhà vua " ngh? hòa riêng v?i Vuong Thông d? 
chi?m thành trì, ti?m quy?n vô l? không ph?i ch? có m?t chuy?n" nhung cung dành 
nu?t h?n ti?p t?c "khoan h?ng"  cho xong vi?c, d? tìm cách mang v? h?t s? quân 
lính và khí gi?i dang còn b? k?t l?i:
 

NGÀY 1 THÁNG 4 NAM TUYÊN D?C TH? 6 [15/4/1428]
 

Giao Ch? sai D?u m?c Lê Thi?u Dinh t? giã tru?c b? r?ng; ban cho áo van ?, sa, 
cùng s?c d? D?u m?c Lê L?i r?ng:
 

Tháng 10 nam ngoái trong quân g?i d?n thu tr?n tình cùng bi?u van c?a các nguoi 
xin l?p con cháu h? Tr?n. Tr?m th? theo lòng hi?u sinh c?a tr?i d?t, cùng ý lúc 
kh?i d?u c?a Thái Tông Van Hoàng d?, thu?n theo l?i th?nh. D?c cách sai b?n Th? 
lang b? L? Lý K? mang chi?u thu d?i xá Giao Ch?; l?nh cho nguoi, cùng các D?u 
m?c, k? lão trong nu?c trình bày d?y d? s? th?c v? cháu dích tôn h? Tr?n. 
 

Dáng ra các nguoi ph?i kính c?n d?i m?nh c?a tri?u dình, nhung l?i ôm lòng x?o 
trá ngh? hòa riêng v?i b?n Vuong Thông, d? rút quan quân d? vào chi?m thành 
trì, ti?m quy?n vô l? không ph?i ch? m?t chuy?n. Tuy hi?n nay nguoi dâng l?i 
xin t? t?i, nhung các quan van võ qu?n th?n h?p t?u r?ng t?i nguoi không th? 
tha du?c. Tr?m dã ban ân m?nh cho nguoi, nay v?n gi? s? khoan h?ng, nhung vi?c 
làm sau này  ph?i h?p lòng dân, nguoi không th? t? chuyên du?c. Khi s?c t?i 
nguoi ph?i cùng v?i k? lão Giao Ch? trình bày d?y d? s? th?c v? cháu dích tôn 
h? Tr?n, d?i tâu lên, d? can c? vào dó mà ban chi?u sách phong. Nguoi ph?i dem 
nh?ng ngu?i còn b? câu luu cùng binh khí v? kinh, d? m?t phuong du?c an d?nh. 
T?u chuong c?a qu?n th?n (4) cung du?c giao cho Lê Thi?u Dinh dua cho nguoi d? 
nguoi hi?u rõ. ( Minh Th?c L?c q. 41, t. 993 )
 

 

Chú thích
 

1.Tam ty: g?m Dô Ch? huy s? ty, B? chánh ty, Án sát ty.
2.L?i tâu c?a qu?n th?n nhà Minh v? cách d?i x? v?i vua Lê L?i. Ý vua nhà Minh 
mu?n dùng thêm l?i qu?n th?n d? gây áp l?c.
 

 

K?t Lu?n
 

Trên 20 nam d?u tranh không ngung nghi, dòng l?ch s? kh?i d?u t?a nh?ng khe 
su?i, ngu?n l?ch trong r?ng,  trãi qua gh?nh thác cheo leo, bi?t bao sinh m?nh 
n?i trôi hy sinh noi v?c sâu tri?n dá, cu?i cùng bi?n thành sông l?n êm d?m, 
t?a ra muôn ngàn s?c s?ng. Hàng tram cu?c n?i d?y t?ng d?y lên, ví nhu ánh  
dèn, du?c, l?a thuy?n chài le lói trong dêm tru?ng; d? r?i m?t tr?i m?c, dèn 
du?c t? nhiên t?t d?n, hòa nh?p v?i ánh bình minh c?a dân t?c. Còn d?a v? thì 
ph?i x?ng dáng v?i công nghi?p; dù nh?t th?i ph?i dùng Tr?n C?o d? ti?n giao 
thi?p v?i nhà Minh, nhung r?i t?t nhiên ngu?i áo v?i d?t Lam Son, Bình d?nh 
vuong Lê L?i lên ngôi vua.
Ð?t nu?c ch?ng nh?ng d?c l?p th?ng nh?t; mà du oai c?a cu?c chi?n th?ng oai 
hùng, khi?n nu?c ta l?y l?i du?c Ninh Vi?n, L?c Châu,  t?c ph?n d?t thu?c các 
t?nh Son La, Lai Châu, Ði?n Biên và m?t ph?n L?ng Son ngày nay, tru?c dó dã b? 
m?t du?i th?i nhà H?:
 

 Ngày 4 tháng 7 nam Thiên Thu?n th? 8 [ 6/8/1464] 

D?u m?c châu Ninh Vi?n Th? Mãnh Th? Ti?n d?n  th? dân  Di tr?ng chân den [Thái 
Tr?ng ]d?n cu?p phá vùng La Mai thu?c ph? Lâm An, Vân Nam; viên Tri ph? Chu Anh 
d?u vi?c này không trình. R?i có m?t s? hon 80 ngu?i g?m c? trai gái thu?c tr?i 
Ha t?i An Nam d?n theo; y  trung công vi?c này và che d?u l?i cu.  B?n quan 
T?ng binh Dô d?c D?ng tri M?c To?n tâu lên. Dô sát vi?n xin Tu?n Án Ng? s? b?t 
di?u tra. Châu Ninh Vi?n v?n là d?t c?a Trung Qu?c (1), h?i d?u tri?u [ Minh ] 
thu?c ty B? chánh Vân Nam; nam d?u Tuyên D?c Lê L?i làm ph?n, tri?u dình cho 
l?i d?t cu. Chúng bèn chi?m c? châu Ninh Vi?n và L?c Châu thu?c ph? Thái Bình, 
Qu?ng Tây; lúc b?y gi? co quan h?u trách không ki?m soát, nên nay b? m?t vào 
tay ngu?i Di (2) . ( Minh Th?c L?c v. 39, t. 163-164; Hi?n Tông q. 7, t.1a-1b )
 

Chú thích
 

1.Do H? Quí Ly b? áp l?c, nhu?ng cho Trung Qu?c. Xin xem thêm Vi?t S? Tu Li?u 
và  L?i Bàn, bài s? 27, trang 350, Vua Lê L?i l?y l?i du?c ph?n d?t b? m?t b?i 
tri?u d?i tru?c, tác g?? H? B?ch Th?o.
2.Di:ngu?i Trung qu?c k? th? g?i lân bang b?n phuong là t? Di, t?i bài này ch? 
Vi?t Nam.
 

 
 
 
H? B?ch Th?o

Other related posts:

  • » [SMCC] Thuc luc ve cuoc chien chong quan Minh 5 - Nguyen Hong Van