Thoi quen an dat, the nao, tai sao?

Thoùi quen aên ñaát, theá naøo, taïi sao?


Moät maåu ñaát do cuï Nguyeãn Thò Laïc (81 tuoåi) ôû Laäp Thaïch, Vónh Phuùc 
cheá bieán ngay taïi hoäi thaûo. AÛnh: U.Ly 

TTO - Cuoäc hoäi thaûo do caùc nhaø nghieân cöùu daân toäc hoïc, vaên hoùa hoïc 
vaø ñòa chaát ñeán töø Trung taâm tieàn söû Ñoâng Nam AÙ, Ñaïi hoïc quoác gia 
Haø Noäi vaø Baûo taøng daân toäc hoïc VN toå chöùc hoâm 28-6 hoøng lyù giaûi 
veà thoùi quen laï toàn taïi ñaõ laâu ôû moät soá vuøng taïi VN: thoùi quen aên 
ñaát ñaù. 

Nhöõng maáu ñaát, ñaù maø ngöôøi ta duøng ñeå aên ñöôïc chuyeàn tay nhau trong 
hoäi thaûo. Nhieàu ngöôøi leø löôõi neám thöû. Caén moät mieáng nhoû vaøo vieân 
ñaát traéng hao hao gioáng vieân ñaù thì thaáy coù caûm giaùc xoâm xoáp, laïo 
xaïo nôi ñaàu löôõi, kheùt muøi khoùi vaø ñaäm vò muoái. 

AÊn ñaát! Theá naøo?

Coù nhieàu ngöôøi nghieän ñaát, vaø cuõng ñaõ coù nhaø nghieân cöùu quan taâm 
ñeán thoùi quen naøy töø laâu laém roài. 

Nhaø nghieân cöùu Leâ Nhaâm Tuyeát trong moät tham luaän khoa hoïc vieát caùch 
ñaây hôn ba chuïc naêm ñaõ cho bieát keát quaû chuyeán ñieàn daõ taïi huyeän 
Laäp Thaïch (Vónh Phuù - nay taùch ra thaønh Vónh Phuùc vaø Phuù Thoï): "ÔÛ 
cuoäc khaûo saùt ñieàn daõ thaùng 3-1969, chuùng toâi vaãn thaáy coøn nhieàu 
ngöôøi "nghieän" moùn aên naøy. Phaàn lôùn nhöõng ngöôøi "nghieän", ngoaøi caùc 
cuï giaø 60-70 tuoåi, coøn laø ñaøn oâng thuoäc löùa tuoåi 40-50, ñaøn baø 
30-40. 

Nhöõng ngöôøi nghieän ñaát thöôøng khen laø ngon laém, thôm laém, buøi, nhö 
mieáng gan lôïn...Ñaøn baø giaét vaøo caïp vaùy, caïp quaàn ñem theo ra ruoäng 
aên, ôû nhaø ñeå treân ñaàu giöôøng, aên ñeâm, aên ngaøy. Ñaøn oâng mua haøng 
chuïc baïc ñaát moät luùc, aên vaøi hoâm, heát laïi mua. Ñi laøm veà, thaáy 
ñaát theøm quaù aên tröôùc, côm ñaõ coù nhöng chöa aên". 

Giaùo sö Leâ Nhaâm Tuyeát coøn noùi raèng xöa kia khaép trong tænh Vónh Phuù 
phoå bieán coù ngheà buoân baùn ñaát aên. Coù gia ñình laøm giaøu veà ngheà 
naøy...

Giaùo sö Tuyeát moâ taû caùch thöùc cheá bieán ñaát aên:. Ngöôøi ta duøng 
nhöõng con dao thoâ, löôõi saét daày, ñaøo laáy ñaát ôû döôùi maët ñaát 
chöøng15 - 20cm hoaëc 4 - 5cm. Ñaát laáy ñöôïc coù theå tích chöøng 5 - 6cm3, 
coù nhöõng veät maøu naâu ñoû, mòn, meàm, naëng muøi buøn. 

Ñem ñaát aáy veà phôi khoâ cho bôùt muøi buøn, khi ñaát chuyeån sang maøu xaùm 
traéng thì ñaët leân moät caùi giaøn hình vuoâng ñan baèng caùc caây goã nhoû, 
ñaët giaøn naøy leân maët hoá troøn saâu hôn loøng chaûo moät ít. Döôùi hoá 
ñaët nhöõng caây coû coù chaát daàu, khi ñoát chaùy coù muøi thôm nhö caây coû 
teá vaø caây sim duøng ñeå hun ñaát. 

Ngöôøi daân vuøng Laäp Thaïch tieáp tuïc aên ñaát cho ñeán taän ngaøy nay, vaø 
khoâng chæ coù theá. Nhaø baùo Ñoã Doaõn Hoaøng - ngöôøi ñaõ coù loaït baøi 
phoùng söï treân baùo An ninh theá giôùi veà nhöõng ngöôøi aên ñaát vaø nhöõng 
nhaø khoa hoïc taïi hoäi thaûo cho bieát tuïc aên ñaát khaù phoå bieán ôû moät 
soá vuøng khaùc taïi Vieät Nam vaø ôû moät soá vuøng treân theá giôùi. 

ÔÛ Vieät Nam, ñoàng baøo ngöôøi Khaùng ôû Thuaän Chaâu, Sôn La coù tuïc phôi 
ñaát treân gaùc beáp roài laáy xuoáng aên, ngöôøi Ba Na aên thöù buøn non ñoïng 
laïi treân maët ñaát sau traän luït. Nhöõng ngöôøi ñaøn baø Haø Nhì ôû baûn 
Ñoaøn Keát, xaõ Chung Chaûi, huyeän Möôøng Nheù, Ñieän Bieân heã cöù ngheùn laø 
vaøo röøng ñaøo ñaát aên, roài ngöôøi Moâng ôû vuøng Y Tí, Baùt Xaùt, Laøo Cai 
khen ñaát ngon laém! 

Ngöôøi Vieät coå vuøng Xoùm Traïi (Laïc Sôn, Hoøa Bình), cö daân Maõng ôû Yeân 
Baùi cuõng ñaõ aên ñaát. Thaäm chí tö lieäu veà aên ñaát coøn ñöôïc cheùp trong 
saùch Lónh Nam chích quaùi, noùi raèng goùi ñaát laø moät leã vaät khoâng theå 
thieáu trong hoân nhaân thôøi Huøng Vöông. Treân theá giôùi, taäp tuïc aên ñaát 
khaù phoå bieán ôû mieàn Trung chaâu Phi, thoå daân chaâu Myõ, moät soá nôi ôû 
chaâu AÂu, vaø caû Trung Quoác. 

Taïi sao?

Giaùo sö Tuyeát cho bieát nhöõng hoïc giaû nöôùc ngoaøi cuoái theá kyû 19 cuõng 
ñaõ nghieân cöùu veà tuïc aên ñaát ôû Baéc Kyø. G.Ñuy-mu-chieâ phaùt hieän 
thoùi quen naøy vaø ñem maãu ñaát ñi taän Paris ñeå phaân tích. Keát quaû laø 
"Chaát lieäu naøy coù moät ít saét, voâi, a xít phoát pho rích, a doát vaø chæ 
laø...ñaát seùt, sau ñoù oâng keát luaän: "Nhöõng ñaát naøy khoâng theå coi laø 
moät thöù löông thöïc, maø noù töông töï nhö keïo baùnh, treû con, cuï giaø, 
ñaøn baø oám öa thích". 

Trong khi ñoù, nhöõng nhaø ñòa chaát hoïc ñeán töø Vieän nghieân cöùu Ñòa chaát 
vaø khoaùng saûn, Boä Taøi nguyeân vaø Moâi tröôøng ñöa ra nhöõng baèng chöùng 
cuï theå cho thaáy ôû Ñöùc ngöôøi ta baøy baùn loaïi ñaát chöõa beänh trong 
caùc cöûa haøng. 

Coù loaïi vöøa ñeå aên vöøa ñeå boâi ngoaøi da. Coù vieân ñaát goïi laø sikor, 
hình vuoâng ñöôïc caùc phuï nöõ coù mang vaø treû em öa thích. Moät phuï nöõ ôû 
Hoà Nam Trung Quoác nhôø aên baùnh ñaát seùt thöôøng xuyeân maø phoøng traùnh 
ñöôïc beänh taät, tinh thaàn phaán chaán hoaït baùt". 

Caùc nhaø ñòa chaát ñaët ra giaû thuyeát cô theå thieáu vi chaát sinh döôõng - 
caùc chaát muoái khoaùng vaø nguyeân toá vi löôïng coù saün trong thaønh phaàn 
ñaát. Khaù nhieàu nhaø khoa hoïc taùn ñoàng caùch lyù giaûi naøy. 

Tieán syõ Nguyeãn Vieät (Trung taâm tieàn söû Ñoâng Nam AÙ) vaø thaïc syõ 
Nguyeãn Thuøy Döông (Ñaïi hoïc quoác gia Haø Noäi) ñaõ ñem nhöõng maãu ñaát aên 
töø Xoùm Traïi, Laïc Sôn (tænh Hoøa Bình) vaø töø cö daân Maõng (Yeân Baùi) ñi 
phaân tích ñeå thaáy roõ raøng trong chaát ñaát coù chöùa nhöõng vi khoaùng 
quan troïng vôùi söùc khoûe con ngöôøi nhö saét, keõm, canxi, kali, phoát 
pho,vaø nitô.

Tuy nhieân, vaãn coøn nhieàu caâu hoûi ñöôïc ñaët ra, chaúng haïn nhö trong 
nhöõng maãu ñaát ñöôïc phaân tích coù chöùa caû nhöõng thaønh phaàn ñoäc haïi 
nhö magne vaø titanium maø toå tieân ta vaãn aên ñöôïc. Phaûi chaêng nhöõng 
ñoäc toá ñoù bò voâ hieäu hoùa trong quaù trình cheá bieán? Caùc nhaø y hoïc, 
caùc chuyeân gia veà dinh döôõng chöa thaáy xuaát hieän trong hoäi thaûo ñeå 
ñöa ra caâu traû lôøi.

Vaø, tieác raèng vaãn coøn ít nhaø nghieân cöùu quan taâm ñeán tuïc aên ñaát 
döôùi khía caïnh vaên hoùa. Chæ moãi giaùo sö Leâ Nhaâm Tuyeát caên cöù vaøo 
phong tuïc thôøi Huøng Vöông ñeå cho raèng yù nghóa cuûa noù laø "thöôûng thöùc 
höông lieäu", aên ñaát hun khoùi cuõng töông töï nhö huùt thuoác vaäy. Caùc 
nhaø ñòa chaát hoïc VN daãn ra moät ví duï veà baûo toàn phong tuïc, nhöng laø 
cuûa nhöõng boä toäc tít taän chaâu Phi. 

Nhöõng gì thu nhaän ñöôïc ôû cuoäc hoäi thaûo môùi chæ neâu leân hieän töôïng, 
caàn coù nhöõng nghieân cöùu cuï theå vaø toaøn dieän hôn nöõa ñeå thaáy ñöôïc 
baûn chaát cuûa tuïc aên ñaát voán raát thuù vò naøy.

UYEÂN LY

Other related posts: