[SMCC] Thien su Tu Dao Hanh

  Thi?n su T? D?O H?NH và van kh?c chuông chùa Thiên Phúc

Nguy?n H?u Vinh d?ch
Thích Thi?n Ni?m ch?nh s?a


Thi?n su D?o H?nh là m?t danh su d?i Lý, có công l?n d?i v?i tri?u dình. Công 
d?c c?a ngài du?c ghi l?i nhi?u trong Thi?n Uy?n T?p Anh, Linh Nam Chích Quái, 
Vi?t S? Lu?c, Ð?i Vi?t S? Ký Toàn Thu v.v. An Nam Chí Lu?c, m?t cu?n s? xua, 
quy?n th? 15 vi?t r?ng: "Thi?n su T? D?o H?nh là m?t nho sinh, thích th?i sáo, 
ngày cùng b?n di choi kh?p noi, dêm d?c sách su?t sáng. M?t hôm vào choi núi 
Ph?t Tích, th?y m?t hòn dá có d?u chân bên ph?i, ?n chân vào so th?, in nhu 
h?t. V? nhà t? bi?t cha m? vào núi c?t am tu hành. Vua Lý chua có con n?i dõi, 
khi?n các th?y chùa danh ti?ng c?u d?o. Có m?t ông su, không d?n làm l? c?u t? 
cho vua mà còn dùng phép trán y?m. Vua nghe du?c bèn h? ng?c t?t c? các th?y 
chùa trong vùng. Nh? có m?t hoàng t?, h?t lòng c?u giúp m?i kh?i. Hoàng t? nói 
v?i su r?ng: "Ta cung không có con, xin su vì ta mà c?u d?o". Su nói v?i hoàng 
t? b?o v?i phu nhân vào phòng t?m r?a, su di ngang c?a phòng, phu nhân li?n có 
thai. D?n ngày h? sinh, hoàng t? cho m?i su d?n, thì su dã m?t trong núi. Phu 
nhân sinh du?c m?t trai, m?t mui khôi ngô. Vua Lý l?p làm Thái t?.". Chuy?n này 
khá trùng h?p v?i chính s? ghi trong Vi?t S? Lu?c. Hoàng t? này là Sùng Hi?n 
H?u, em vua Lý Nhân Tông. Sau vua Lý Nhân Tông vì không có con, nên nhu?ng ngôi 
cho con c?a H?u,, tên là Duong Hoán, sau này là Lý Th?n Tông.

Theo Thi?n Uy?n T?p Anh, thì "Thi?n su D?o H?nh (? - 1117) ? chùa Thiên Phúc 
???, núi Ph?t Tích ??, h? T?, tên L?. Cha là Vinh, làm quan t?i ch?c Tang quan 
Dô Án, thu?ng di h?c t?i làng An lãng. L?y m?t ngu?i con gái h? Tang r?i theo 
quê v?.". Su cu?c d?i th?n bí, thu?ng ngao du c?u su h?c d?o, tu và m?t ? chùa 
Thiên Phúc. Theo L?ch Tri?u Hi?n Chuong Lo?i Chí c?a Phan Huy Chú thì "chùa 
Ph?t Tích (nguyên van vi?t là chùa, có l? vi?t nh?m) ? xã Thu? Khê, huy?n Yên 
son, m?t tên khác là núi Sài. Phong c?nh d?p d? trông ngang xu?ng m?t h?, trên 
núi có hang sâu là ch? T? Ð?o H?nh m?t. Vách hang còn có d?u d?u và d?u chân. 
Trên dó có am Huong H?i và vi?n B? Ðà d?u do Thi?n su d?ng nên, nay là chùa 
Thiên Phúc.". Chùa Thiên Phúc, theo Vi?t S? Lu?c, ph?n Lý k? thì chùa do vua Lý 
Thánh Tôn xây vào nam Dinh D?u Long Thu? Thái Bình th? 4 (1057). Theo Ki?n Van 
Ti?u L?c c?a Lê Quý Ðôn, ph?n Phong V?c (b? cõi) thì chùa to? l?c ? núi Sài 
(Sài son) thu?c huy?n Yên son, núi này d?i Lý g?i là B? Ðà L?c, d?i Tr?n g?i là 
núi Ph?t Tích. Trên núi có d?ng tiên và chùa, trong núi có tám ch? lõm, nhu d?u 
chân ngu?i va ch?m vào, l?i có d?u chân nhu c?a ngu?i kh?ng l?. Du?i núi có 
chùa Thiên Phúc, tru?c có h? nu?c l?n, sau có l?u chuông, có chuông do Thi?n su 
Ð?o H?nh dúc thành vào nam Long Phù Nguyên Hoá th? 9 (1109) d?i Lý Nhân Tông, 
do d? t? Hu? Hung so?n ra van kh?c trên chuông.Ð?y là v?t xua 700 nam d?n nay. 
Du?i van kh?c có kh?c s?c ch? c?a vua Tr?n Anh Tông c?p ru?ng th? vào nam Hung 
Long th? 12 (1304). Theo Ð?i Nam Nh?t Th?ng Chí, ph?n B?c K?, t?nh Son Tây, m?c 
T? quán thì "Chùa Thiên Phúc to? l?c t?i xã Sài tây, huy?n Yên Son, xua g?i là 
am Huong H?i, còn g?i là vi?n B? Ðà. Bên trái chùa th? Thi?n su, bên ph?i có 
tu?ng th? vua Lý Th?n Tông, ? gi?a th? Ph?t.". Chùa, nay t?c g?i là chùa Th?y, 
còn g?i là T? Tr?m son, to? l?c t?i chân núi Sài, t?c núi Ph?t Tích, xã Sài 
Son, huy?n Qu?c Oai, t?nh Hà Tây.

Van kh?c trên chuông chùa Thiên Phúc du?i dây là m?t tu li?u r?t quý nói v? 
công d?c ho?ng pháp Ph?t giáo c?a ngài. Nhi?u di?u trong bài van kh?c này r?t 
phù h?p v?i An Nam Chí Nguyên trang 209 khi vi?t v? T? Ð?o H?nh nhu sau: "Thi?n 
su Ð?o H?nh là v? su ? huy?n Th?ch Th?t, thu?ng di kh?p noi trong núi non t?m 
su h?c d?o. Su d?c d?o, có th? g?i kêu chim r?ng thú n?i cùng nhau d?n nghe 
l?nh sai b?o. Su c?u mua tr? b?nh, không có gì là không ?ng nghi?m.". Cung nhu 
r?t phù h?pv?i nh?ng di?u mà Lê Quý Dôn dã d? c?p t?i trong cu?n Ki?n Van Ti?u 
L?c. Có l? dây chính là chuông này. Tu li?u nguyên vi?t b?ng ch? Hán l?i c?, 
du?c công b? trong sách "Van kh?c Hán Nôm Vi?t Nam- t? B?c thu?c d?n th?i Lý". 
Sách này là công trình nghiên c?u v? van kh?c xua c?a Vi?t Nam, do s? h?p tác 
c?a Vi?n Nghiên C?u Hán Nôm ? Hà N?i, École Francais d'Extrême Orient ? Paris 
và tru?ng d?i h?c Chung Cheng ? Taiwan.

Nh?n th?y dây là tài li?u quý v? v? thi?n su n?i danh này, d?ch gi? xin d?ch ra 
ti?ng Vi?t d? gi?i thi?u và cung d? ti?n b? tham kh?o.

Nguyên van ch? Hán trích trong sách "Van kh?c Hán Nôm Vi?t Nam- t? B?c thu?c 
d?n th?i Lý":

[???????????????]

???????

???????????????????????????????????????????????????????????????????????????

?????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????,??????????????????????????????????????????????????????????,???????????????????????????,????????????????

??????????????????????,?????????,?????????,???????????????????????????????????;???????????????????????????????????,??????????????????????????

??????????????????????????????,????????????????????,???????????????????????????????????
 
??????????????,????????????????:?????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

???????????????????????????????????????????????????????????(?)????????????????????????????????????????????????????????????????????,???????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????:?????????(?)????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????(?)???????????????

???:??????????????????????????????????????(?)?(?)????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????(?)????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

????:??????????????????????????????????????????? ?

??:

???????????

???????????

???????????

???????????

???????????????????????????????

[.]

[??????????????]?

Bài d?ch:

Van kh?c chuông chùa Thiên Phúc

Van kh?c trên chuông chùa Thiên Phúc, ? núi Ph?t Tích, xã Thu? Khê, huy?n An 
Son, Ph? Qu?c Oai, x? Son Tây.

Tháng giêng nam K? S?u nh?m vào nam th? chín niên hi?u Long Phù Nguyên Hoá (1), 
Thi?n su D?o H?nh di l?c quyên trong nu?c D?i Vi?t (2). M?i ngu?i t? giàu d?n 
nghèo, ai ai cung vui v? cúng du?ng. Quyên du?c d?ng d? t?t c? hon hai ngàn 
cân. Dúc du?c m?t cái chuông l?n, treo trong vi?n Huong H?i (3) ? núi B? Dà L?c 
(4) , sáu th?i (5) dánh chuông hành d?o, tru?c báo b?n on (6), sau c?u tam d? 
(7).

Di?u lý tuy ch? có m?t mà v?ng c?nh (8) thì th?t nhi?u. Tuy là m?t nhung do 
thiên bi?n v?n hoá t?o thành. Dù thiên bi?n v?n hoá t?o thành cung ch? là duy 
nh?t mà thôi, không hình tu?ng mà có th? lu?ng du?c, không l?i nói mà có th? 
c?m du?c, không hình tu?ng mà hi?n kh?p cõi d?i thiên (9), không l?i nói mà 
nghe vang kh?p cõi Ph?t (10). Nh? bé mà không cùng, h?n d?n mà không hoá thành 
den, ? d?i tr?n b?i mà  trang nghiêm nhu Hoa T?ng th? gi?i , ? ki?p ô tru?c mà 
long lanh nhu ng?c th?ch. Dó là s? may m?n c?a chúng sinh, ch? ch?ng ph?i ý 
riêng gì c?a chu Ph?t. K? giác ng? thì th?ng du?ng lên Ni?t Bàn, còn k? mê l?m 
thì sinh di?t theo sáu con du?ng (11). R?i thì c? lo l?ng, gi? tu?ng thì nhi?u. 
Vi?c thánh hi?n sánh nhu ki?n tìm mùi tanh. Chuy?n th?n l?c cung nhu gió dè c? 
m?c. C?u mê tam t?i, b?n r?n lan lóc v?i nh?ng công vi?c c?p bách, l?i ph?i 
vuong mang vào tà ma, b?nh t?t. Dem l?i c? nhân ra d?y b?o cung khó làm du?c. 
Nay dùng chuông làm v?t c?nh t?nh, m?i có th? có hi?u qu? d?n d?n. Vi?c giáo 
hoá thì ph?i tu? can co mà tìm phuong cách. Th?y giáo lý "Nh?t Th?a" (12) là 
hon c?, mà chuông là v?t quan h? nh?t.

Chuông, ngoài Tròn (13), Ch?c (14), trong R?ng (15), Không (16). Thu?ng s? 
d?ng, quá quen nên hay quên nên g?i là Tròn. Khó b? hu nên g?i là Ch?c. Dem v?t 
th?c vào, d? ch?a vào mà không tr? ng?i gì nên g?i là R?ng. Ngân nga vang v?ng 
nên g?i là Không. N?u không ph?i thì sao Ph?t cho gõ m?t ti?ng mà s?m tr?i im 
b?t, m?i âm vang trên m?t d?t d?u l?ng câm. Dó là lúc trong Tam Gi?i (17) t? 
ng?. May m?n bi?t r?ng chúng sinh trong Tam D? mãi ch?u Kh?. Bi?t nhu v?y mà 
không dem s?c mình ra d? c?u thiên h? hay sao? T? dó v? sau, m?i khi g?p l?, 
dèn treo, ch? s?p, nghe ti?ng chuông Ph?t t? s?p thành hàng. Bu?c lên b? gióng 
chuông thuy?t pháp b?i ph?n trang nghiêm. Làm du?c nhu v?y, có ai hon du?c!

Nay có th?y D?o H?nh, t? bé cho d?n l?n, c?t cách l? thu?ng, T?ng h?c kinh Liên 
(18) sang s?ng. Xu?t gia hành d?o, th?m nhu?n ý Ph?t t? bi. Xây tháp (19) trang 
nghiêm. H?c kinh k? th?m nhu?n d?o lý. G?p lúc tr?i h?n, vung tay m?t cái tr?i 
mua xu?ng d?m d?. H?c thói ngu?i xua nh?n an, ng?i nhi?u nam mà v? m?t không 
th?y dói. Dân g?p lúc b?nh d?ch, ph?y nu?c l?nh thì b?nh lành ngay. Vi?c chua 
x?y ra mà doán bi?t tru?c nhu có phù phép. Kinh d?y r?ng Ph?t có "Tám L?i" 
(20), n?u không có th?y thì làm sao Tám L?i âm vang ti?p t?c. Ph?t d?t ra "Thi 
La" (21), n?u không có th?y thì làm sao "Thi La" b?n v?ng. N?u không có th?y 
thì làm sao th?p du?c huong trong vu?n phúc c?a D? Thích (22). Du?c Vuong (23) 
d?t th?t ch?a b?nh, n?u không có th?y thì ai ch?u d?ng n?i. Quan Âm c?u n?n, 
n?u không có th?y thì ai bi?t d?n công d?c c?a ngài. Cao tang t? vi?c linh d?, 
n?u không có th?y ai n?i gót th?n linh?

Nay chuy?n hành d?o dã xong, mu?n tìm noi ?n náu. Ra phía tây kinh thành, noi 
tinh m?ch xa, ch?n ?n ào huyên náo, di qua du?ng l?i hi?m nghèo nhung lòng 
thanh t?nh. Qua kh?i con sông, g?p núi xanh, leo du?ng d?c di lên, d?t dá roi 
xu?ng lan lóc, n?m dây trèo lên noi cao. Núi này cao ngút bao b?c nhu núi Lang 
Già (24), có trang thu tròn d?p, có d?c dá k? vi, có vòm dá, d?ng dá th? Ph?t, 
có mây ngu s?c k?t t?a nhu châu ng?c buông rèm, r?c r? to vuong dan hình vào 
nhau nhu màng nh?n. Du?i có v?t tích c?a Ph?t, gi?a có dài nghê tráng l?. D?u 
Ph?t có ng?c tr?ng du?i dáy, có r?ng xanh bao b?c bên ngoài. Ðài nghê có tê 
giác d?ng tr?n bên c?nh. Có dèn treo k?t chu?i thành hàng. Ðây dâu ph?i ch? 
gi?ng phòng phuong tru?ng, mà chính là ng?n Th?u Phong (25). Ngày xua các b?c 
?n si góp s?c, góp c?a làm nên, dâu có khác gì th?n linh t?o thành? Th?y d?n ? 
chua t?i mu?i ngày mà dã có di?u linh ?ng. C?p t?i ch?u h?u, r?ng kia thu?n 
tính. Ðêm v?ng t?ng kinh Liên, tr?i cao vòi v?i vang nghe ti?ng tr?ng. Th?y ? 
su?t sáu nam, ân hu? vun d?y. Các hoàng t? xe ng?a t?i lui t?p n?p. M?i ngu?i 
trong nu?c d?n dâng hoa d?nh l?. Vua cho ngu?i l?i ban chi?u ch?, làm ti?c chay 
cúng du?ng. Ban cho áo mão cà sa, cung nghinh nhu b?c thu?ng khách. Lên xe Ph?t 
d? c?u T? qu? (26). L? chay xong r?i, th?y ch?ng g?y di tr? xu?ng chân núi. T?t 
c? các d? t? m?i ngu?i cùng nói r?ng: "Vách dá d?ng d?ng, du?ng di nguy hi?m. 
Bu?c chân nhu th?n c?a th?y thì di d?, ch? khách phàm thì làm sao bu?c di du?c. 
Xem ch? d?t này cung là noi th?ng c?nh. Ð?i núi ch?p chùng dâu khác gì núi B? 
Ðà. Nu?c trong v?t thua gì bi?n Huong H?i. G?i th? gi?i, ch?n noi chính gi?a, 
xây l?u ng?c sáng chói b?n phuong. Gi?a d?t tu?ng Ph?t hào quang sáng r?ng. M?i 
ngu?i cùng t? l?i nói này. Cây c? rì rào cùng loan tin di. Trong ch?c lát, 
thi?n nam tín n? t? t?u dông dúc. Ch? trong m?t ngày mà quang c?nh tr? nên khác 
l?. Ngu?i d?n cây quý, k? xây lò g?ch. Thu?c m?c giang d?y. Búa rìu chan chát. 
Ch?c lát, sân m?i nguy nga, gác l?u s?ng s?ng. Tr?ng tùng xanh cho mát m? l?i 
di. G?y hoa c?nh cho vu?n thêm ngát.

Th?y nói r?ng: "Chùa thì trang nghiêm, Ph?t t? thì dông dúc. G?p lúc l? lu?t 
thuy?t pháp thì ph?i treo chuông c?nh t?nh. Ph?t pháp là chuy?n c?a ta, nhung 
chuông thì ph?i nh? ngu?i". Nói r?i, ch?ng pháp tru?ng ra di, thoan tho?t trên 
kh?p n?o du?ng, nhu lân v?n thú nh?y, nhu phu?ng múa r?ng bay. Ngu?i ta tranh 
nhau di theo, chua t?i hai muoi ngày dã quyên du?c (d?ng d?) dem v? ch?t m?t 
d?ng cao. R?i dem d?n chùa Hung Phúc. G?i thu v? tâu cho vua rõ, ngài dã cho 
phép d?ng chùa. Nhào d?t làm khuôn, d?t l?a luy?n d?ng Ngày dúc, th?y dù ch?ng 
nói gì, nhung ngu?i ngu?i vui v? huyên náo. Cám on Thái H?u (27) nhi?t tình cho 
ngu?i dem t?ng l? v?t. R?i thì h?t c? nhà giàu d?u kéo xe t?i, trai tr? cung lu 
lu?t t?i giúp d?n n?i buôn làng v?ng v?. Ngu?i d?n dông nhu di phiên ch? dông 
v?y. Ch?ng m?y ch?c, th? rèn g?ng s?c, th? dúc lo l?ng chu?n b?, th?i ?ng b? 
ti?ng nghe vang d?i, l?a d? cháy r?c, chi?u sáng lên t?i dãy ngân hà. Chuông 
dúc xong th?y rõ l? thu?ng, có nhi?u di?m t?t lành. Không lâu sau dó, m?i m?i 
ngu?i bu?c th?ng khiêng lên. M?i chùi mà sáng bóng t? hoa tuy?t. V?a gõ thì 
ti?ng ngân vang nhu s?m, vang d?y kh?p noi. M?i ngu?i d?u m?ng r? thích thú. 
Th?y s?p tr? v? l?u D?i Bi trên núi B? Dà. Dùng dây vàng bu?c treo, dùng chày 
kình dánh chuông, ngày dêm hành d?o. Tru?c, báo ân dày c?a vua (28), c?u mong 
ngai vàng b?n v?ng. Nh? pháp khí (chuông) mà dân gian thanh bình, d?t nu?c bình 
yên, con dân no ?m. Nguy?n r?ng dem d?o nhi?m m?u, th?u tri?t thu?n chân làm 
phúc l?n che ch? cho m?i ngu?i, d? khuông phò nghi?p l?n. Sau, mong cho m?i. 
ngu?i l?n bé cùng nuong theo mà hu?ng d?n cõi thi?n, cùng theo Ph?t pháp. Hôm 
nay có du?c phúc lành d? sau ch?ng ng?.

Th?y nói v?i tôi r?ng: "Chuông dã dúc xong, vì m?i ngu?i có duyên tu t?p, còn 
ta ch?ng có công d?c gì. Hãy ghi l?i tên tu?i c?a nh?ng ngu?i dã cúng du?ng d? 
luu truy?n l?i mai sau". Hu? Hung ít h?c, c?m bút vi?t bài minh này.

Vi?t r?ng:

Chu Ph?t dùng chuông (29) c?nh t?nh d? ng? b?n tâm
Nay th?y dùng chuông phát tín âm d? ran d?y d?i
Tr?i dã mang d?c s?c, hãy tr? v? b?n giác
Âm ph? dã b?t d?u hình ph?t, hãy nghi cho sâu xa

Sa Môn áo tía (30) Thích Hu? Hung ph?ng so?n vào ngày m?ng chín, tháng tám, nam 
K? S?u niên hi?u Long Phù Nguyên Hoá th? chín.

[.]

D?i Tr?n Anh Tông th? 12 niên hi?u Hung Long có chi?u c?p cho ru?ng th?. (31)

Do câu cu?i trong van kh?c trên chuông, chúng ta bi?t chuông dã du?c ngu?i d?i 
Tr?n kh?c thêm hàng ch? này.

Chú thích:

1)  Long Phù Nguyên Hoá c?u niên K? S?u: T?c là nam K? S?u niên hi?u Long Phù 
Nguyên Hoá th? chín (1109), d?i vua Lý Nhân Tôn.

2)  D?i Vi?t: Nguyên ch? C? Vi?t qu?c ???, C? nghia là L?n, D?i

3) Vi?n Huong H?i: tên xua c?a chùa Thiên Phúc.

4) B? Ðà L?c son: t?c là núi Ph?t Tích, noi chùa to? l?c

5) Sáu th?i ?? Nguyên ch? "L?c th?i" ch?: Sáng, Trua, Chi?u, T?i, Khuya và Sáng 
s?m.

6) B?n On: ?? T? Ân, có nhi?u thuy?t. 1. Theo Kinh Tâm Ð?a Quán B?n on g?m: , 
On m? cha, On chúng sanh, On qu?c vuong và On Tam b?o. Theo Thích Th? Y?u Lãm 
thì b?n On g?m: On cha m?, On su tru?ng, On qu?c vuong và On thí ch?.

7) Tam d?: ?? Ch? ba con du?ng ác là Ð?a ng?c, Ng? qu? và Súc sinh. Ba du?ng 
còn là: 1. H?a d? (du?ng l?a): Ch? cho Ð?a ng?c là ch? n?i l?a m?nh d? thiêu 
d?t t?i nhân; 2. Huy?t d? (du?ng máu): Ch? cho n?o Súc sanh là ch? an th?t l?n 
nhau; 3. Ðao d? (du?ng dao): Ch? cho n?o Ng? qu? là ch? b? guom dao, g?y g?c 
b?c bách.

8 ) V?ng c?nh : ?? C?nh gi?, không th?t

9) D?i thiên: ??. T?c là Tam thiên Ð?i thiên th? gi?i, Kinh nói: Th? gi?i chia 
ra làm Ti?u thiên, Trung thiên và Ð?i thiên, ba lo?i khác nhau. G?p 4 d?i châu, 
m?t trang, m?t tr?i, chu thiên l?i thì thành m?t th? gi?i. M?t ngàn th? gi?i 
thì g?i là Ti?u thiên th? gi?i. M?t ngàn Ti?u thiên thì g?i là Trung thiên th? 
gi?i. M?t ngàn Trung thiên thì g?i là Ð?i thiên th? gi?i.

10) Cõi Ph?t: Nguyên ch? "Sát ?" , nghia là: Ru?ng, nu?c, x?. Thông thu?ng dùng 
d? ch? "d?t Ph?t"

11) Sáu con du?ng: Nguyên ch? L?c thú: ?? Còn g?i là L?c d?o, sáu du?ng ? ch?n 
luân h?i. Theo Ph?t h?c, chúng sanh tùy theo nghi?p qu? c?a mình mà chuy?n sanh 
vào l?c d?o: Thiên (Tr?i), A Tu La (Th?n), Nhân (Ngu?i), Ð?a Ng?c, Ng? Qu? (Qu? 
dói), Súc Sinh (Thú v?t).

12) Nh?t Th?a: ?? C? xe duy nh?t, d? ch? Ph?t th?a, là pháp môn duy nh?t viên 
mãn. C? xe mà Ph?t dùng di du?ng, t?c c? xe d?c nh?t t?i so t?i h?u mà m?i 
chúng sanh v?n mang Ph?t tính dùng d? di trên con du?ng Ð?o nh?t nhu chân th?t. 
Danh t? này còn dùng d? ch? B? tát th?a trong Tam th?a.

13) Tròn: Nguyên ch? Viên ?

14) Ch?c: Nguyên ch? Th?c ?

15) R?ng: Nguyên ch? Hàm ?

16) Không:.Nguyên ch? Hu ?

17) Tam Gi?i: ?? Ch? noi sinh s?ng c?a chúng sinh g?m D?c gi?i, S?c gi?i và Vô 
s?c gi?i.

18) Kinh Liên: Nguyên ch? Liên kinh ?? ch? Di?u Pháp Liên Hoa kinh, t?c kinh 
Pháp Hoa

19) Xây tháp: Nguyên ch? Bát Ch?ng ??, ch? Bát Ch?ng tháp ??? nhu tháp Nhu Lai 
???, tháp B? Tát ???, tháp Duyên Giác ???, tháp A La Hán ????, tháp A Na Hàm 
????, tháp Tu Ðà Hàm ????, tháp Tu Ðà Hoàn ???? và tháp Chuy?n Luân Vuong ????. 
Tám v?: Nhu Lai, B? Tát, Duyên Giác, A La Hán, A Na Hàm, Tu Ðà Hàm, Tu Ðà Hoàn 
và Chuy?n Luân Vuong sau khi nh?p di?t (ch?t) ph?i xây tháp th?.

20) Tám L?i: Van kh?c vi?t ?(?), nguyên ch? Bát Bi?n ?? Tám bi?n tài. Ch? tám 
tài khéo bi?n lu?n c?a Nhu Lai: 1. B?t Tu Hát bi?n ???? (Bi?n lu?n ch?ng c?n hò 
hét, gào thét) ; 2. B?t Mê Lo?n bi?n ???? (Bi?n lu?n ch?ng mê lo?n, lú l?n) ; 
3. B?t B? Úy bi?n ???? (Bi?n lu?n m?nh d?n, không s? hãi gì) ; 4. B?t Kiêu M?n 
bi?n ???? (Bi?n lu?n không t? v? kiêu m?n) ; 5. Nghia C? Túc bi?n ???? (Bi?n 
lu?n nghia lý d?y d?) ; 6. V? C? Túc bi?n ???? (Bi?n lu?n ý v? d?y d?) ; 7. B?t 
chuy?t sáp bi?n ???? (Bi?n lu?n luu loát, ch?ng v?ng v? ng?t ng?) ; 8. ?ng Th?i 
Phân bi?n ???? (Bi?n lu?n dúng lúc).

21) Thi La: ?? D?ch âm ti?ng Ph?n Sila, có nghia là phòng ng?a, ngan c?m s? sai 
trái c?a thân và tâm. Ph?t d?t ra d? d? t? thi hành ngan ng?a di?u d?.

22) Vu?n phúc c?a D? Thích: Nguyên ch? D? Thích phúc di?n ????. Do ch? D? Thích 
t? uy?n ???? là noi D? Thích Thiên cu ng?, có h? Nhu Ý d?y ?p nu?c tám Công D?c 
?????????????,?????????,????,????????????,????????,?????????

23) Du?c Vuong: ?? v? B? Tát chuyên ban phát thu?c lành c?u ch?a b?nh t?t cho 
chúng sinh.

24) Lang Già son: ??? núi Lang Già, còn g?i là Già Son. Tuong truy?n noi dây 
Ph?t truy?n gi?ng kinh Lang Già. Núi ch?t d?y b?o v?t, hào quang sáng l?ng, 
chi?u kh?p mu?i phuong, có d?y hoa thom c? l?, nhi?u chùa, nhi?u b?o v?t cúng 
du?ng Ph?t pháp.

25) Th?u phong: ?? Còn g?i là Linh Th?u phong, Th?u Ð?u son, Th?u Ðài. Tuong 
truy?n dây là noi Ph?t truy?n gi?ng kinh Pháp Hoa.

26) T? qu?: ?? Ch? b?n lo?i thánh qu? khác nhau c?a Thanh Van th?a: Các nhà 
phiên d?ch cu dùng tên Ph?n g?i b?n qu? dó là: Qu? Tu-dà-hoàn, qu? Tu-dà-hàm, 
qu? A-na-hàm và qu? A-la-hán. Các nhà phiên d?ch m?i d?ch là: D? Luu qu?, Nh?t 
Lai qu?, B?t Hoàn qu? và A La Hán qu?.

27) Thái h?u: T?c ? Lan nguyên phi c?a vua Lý Thánh Tông, m? vua Lý Nhân Tông.

28) Vua: Ch? vua Lý Nhân Tông

29) Chuông: Nguyên ch? Ki?n Tri ?? d?ch t? ch? Ph?n Ghantà, nghia là các d?ng 
c? dùng d? báo gi? gi?c trong chùa. Trong truy?n C?m Thông k? r?ng ngày xua 
Ph?t T? Lô Giá Na ? nu?c Tu Ða La x? Càn Trúc t?o m?t cái chuông b?ng dá xanh, 
m?i l?n dánh lên thì có vô s? Hoá Ph?t hi?n thân trong hu không tuyên thuy?t 
di?u pháp, ngu?i nghe ng? d?o d?n vô s?. Chuông ? dây là chuông l?n, nguyên b?n 
vi?t "H?ng Chung" ?? còn g?i là Ð?i h?ng chung hay chuông U Minh, dánh vào m?i 
bu?i sáng và khi hoàng hôn. Ðánh lúc hoàng hôn d? nh?c nh? c?nh vô thu?ng, dánh 
vào bu?i sáng s?m th?c t?nh lòng ngu?i b? tà quy chánh, d?t b? tr?n duyên d? 
thoát ly sanh t? luân h?i.

30) Áo tía: Vua ban Cà Sa màu tía cho các v? thu?ng là Qu?c su. T?c này b?t d?u 
t?i Võ T?c Thiên (684-774) ? Trung Qu?c. ? nu?c ta Thông Bi?n là ngu?i d?u tiên 
nh?n áo tía du?c bi?t (theo Thi?n Uy?n T?p Anh).

31) T?c nam Giáp Thìn 1304 d?i vua Tr?n Anh Tông,

Tham kh?o:

"Van kh?c Hán Nôm Vi?t Nam-t? B?c thu?c d?n th?i Lý", Vi?n Nghiên c?u Hán Nôm, 
Hà N?i, 1999 
"Ph?t Quang d?i t? di?n", Fo Kuang xu?t b?n xã, Taipei 
"Thi?n Uy?n T?p Anh", Lê M?nh Thát, nhà xu?t b?n T.P H? Chí Minh, 1999 
"Linh Nam Chích Quái", Chen Ching Hao, H?c Sinh thu c?c xu?t b?n, Taipei, 
Taiwan, 1987 
"300 ngôi chùa n?i ti?ng Vi?t Nam", Võ Van Tu?ng, CD, Tin Vi?t, T.P H? Chí 
Minh, 1996 
"Vi?t S? Lu?c", b?n T? Kh? Toàn Thu, Library of Academia Sinica, Taipei, Taiwan 
"Ð?i Vi?t S? Ký Toàn Thu" b?n Chính Hoà, 1696, nhà xu?t b?n Khoa H?c Xã H?i, Hà 
N?i, 1999 
"Ð?i Vi?t S? Ký Toàn Thu", Hi?u h?p b?n c?a Chen Ching Ho, Soka university, 
Tokyo 
"An Nam Chí Nguyên", École Francais d'Extrême Orient, Hà N?i, 1931 
10.  "L?ch tri?u hi?n chuong lo?i chí", Library of Academia Sinica, Taipei, 
Taiwan

11.  "Ki?n Van Ti?u L?c", Lê Quý Dôn, nhà xu?t b?n Khoa H?c Xã H?i, Hà N?i, 
1977.

12.  "An Nam Chí Lu?c", "Lê Tr?c (T?c)", Trung Hoa thu c?c xu?t b?n, Peking, 
1995 .

13. "D?i Nam Nh?t Th?ng Chí, quy?n Son Tây", Tu Trai Nguy?n T?o, Nha D?c Trách  
 Van Hoá, ph? Qu?c V? Khanh, 1963, Sàigon.

Other related posts:

  • » [SMCC] Thien su Tu Dao Hanh - Nguyen Hong Van