[SMCC] Re: Smcc Vua sao

phải nói rằng tiếng sáo mèo nghe rất tuyệt lần đầu tiên tôi nghe nó trên đài 
phát thanh  thành phố  vào năm 1980 mãi cho đến nay ước mơ trong tay có được 
một cây  đi tìm khắp nơi ở thành phố hồ chí minh chẳng nơi nào có được để thỏa 
mãn máu nghệ sĩ nay biết được thêm thông tin mới thì càng thêm hãnh diện và 
khâm phục ông vua sáo có lẽ phải đáp chuyến bay ra tận hà nội đến xin vua làm 
giúp cho một cây sáo mèo  để đắm  mình vào thế giới âm thanh kỳ ảo. lung linh 
sắc màu. 
  ----- Original Message ----- 
  From: Nguyen Hong Van 
  To: smcc@xxxxxxxxxxxxx 
  Sent: Saturday, March 15, 2008 8:07 PM
  Subject: [SMCC] Smcc Vua sao



  “Vua” sáo

  ImageView

  Ông Kim Vĩnh với cây sáo Mông cải tiến ghép hai ống sáo
  TT - Ông như người mộng du trong thế giới âm thanh huyền ảo của tiếng sáo, để 
rồi kỳ công hơn 20 năm trời mới giải mã được ẩn số cây sáo Mông, đưa tiếng
  sáo vùng cao Tây Bắc hòa âm cùng dàn nhạc nghệ thuật hiện đại trên sân khấu. 
Người Mông ở Lào Cai coi ông là “vua” sáo.

  Một chiều năm 1970, chàng trai Lương Kim Vĩnh đang bước theo chân chú ngựa 
thồ lưng chất đầy đồ đạc của Đoàn văn công tỉnh Lào Cai thì chợt nghe tiếng sáo
  kỳ lạ bay lên từ lũng núi huyện Mường Khương. Âm sắc trữ tình, độc đáo của 
tiếng sáo khiến anh bần thần.

  Đó là lần đầu tiên Vĩnh nghe tiếng sáo Mông và thấm câu nói của người Mông: 
“Con trai không biết thổi sáo, khó lấy vợ. Con gái không biết đánh đàn môi,
  dễ ế chồng”. Năm ấy, diễn viên độc tấu sáo trúc Kim Vĩnh mới 33 tuổi.

  Giải mã sáo Mông

  Kể từ đó, Kim Vĩnh nuôi mơ ước đưa tiếng sáo Mông lên sân khấu chuyên nghiệp 
cho cả nước biết. Muốn vậy phải tìm thầy để học cách thổi sáo Mông.

  Người thầy đầu tiên mà Kim Vĩnh lặn lội ba ngày trời mới tìm được là ông Phìn 
ở xã Ngài Thầu, huyện Bát Xát, phía bắc tỉnh Lào Cai. Ông Phìn là một nhân
  vật nổi tiếng về nghề rèn dao, đúc súng kíp, đặc biệt là sở trường làm khèn 
và sáo. Không một chàng trai, cô gái nào khắp các bản trên mường dưới huyện
  Bát Xát không đến “trung tâm sản xuất khèn, sáo ông Phìn” để tìm mua.

  Mỗi ngày học một ít, Kim Vĩnh không khó khăn lắm khi dùng năng khiếu sáo trúc 
để thổi tâm hồn mình vào sáo Mông. Chỉ sau vài ngày luyện tập, Vĩnh đã thành
  thạo kỹ thuật thổi hơi vào lam (thường gọi là lưỡi gà, đặt giữa miệng cây sáo 
- một trong những điểm khác biệt so với sáo trúc). Gọi bạn là bài sáo đầu
  tiên Kim Vĩnh trình thầy. Nghe học trò người Kinh thổi đúng bài dạng gốc của 
người Mông, thầy Phìn cười rung: “Cháu sắp thành người Mông thật rồi đấy”.
  Hứng lên, Kim Vĩnh thổi luôn bài Lên nương, Mừng rượu... Thầy Phìn lúc này 
mới khích tướng: “Biết thổi nhưng có biết làm sáo Mông không?”. Bị câu hỏi chạm
  vào tự ái, Kim Vĩnh chuyển sang học làm sáo.

  Sau mười ngày mày mò bên bễ lò rèn đỏ lửa, Kim Vĩnh thiết kế được lam - bộ 
phận độc đáo nhất và khó làm nhất của sáo Mông. Sáo Mông hay hoặc dở đều phụ
  thuộc độ rung của lam. Lam biểu hiện sự nhạy cảm của âm vực khi được ngân 
lên. Người nhiều tiền thích chơi lam bằng bạc, âm vực ấm áp hơn. Ai ít tiền thì
  dùng lam bằng đồng. Lam được rèn, dát mỏng như tờ giấy rồi vuốt cong theo 
hình lưỡi gà. Hơi thổi vào khiến lam rung lên theo cộng hưởng của từng đoạn ống
  sáo và phát ra âm. Đặc điểm này khiến âm sắc của sáo Mông mang vẻ đẹp của 
rừng núi, biết thủ thỉ, tâm tình mà trai gái người Mông nghe là hiểu.

  Làm được sáo, Kim Vĩnh cùng thầy Phìn mang ra chợ phiên Mường Hum bán. Cuối 
buổi chợ, gần 100 cái sáo mộc của thầy Phìn bán hết sạch, còn vài chục cái sáo
  bóng loáng màu vecni của Kim Vĩnh vẫn còn nguyên. Phiên chợ tiếp theo, Kim 
Vĩnh xin thầy cho mình bỏ sáo lẫn vào túi thổ cẩm của thầy nhưng rốt cuộc những
  chiếc sáo của Kim Vĩnh vẫn bị khách hàng loại ra. Ông nhớ lại cảm giác hồi 
hộp khi nhìn các chàng trai Mông cầm sáo của mình thổi. Nhưng chàng trai nào
  cũng lắc đầu bảo: “Ồ, cái này đẹp thật đấy nhưng nó không nói được tiếng của 
người Mông”.

  Tìm hiểu kỹ Kim Vĩnh mới biết do anh làm sáo theo chuẩn của dàn nhạc chuyên 
nghiệp, trong khi người Mông lại thổi theo bài dân ca của họ nên cây sáo của
  anh không có âm sắc lơ lớ rất đặc biệt của sáo Mông. Người làm sáo Mông phải 
biết tạo ra cái âm lơ lớ đó trong cây sáo.

  Kinh nghiệm này giúp Kim Vĩnh kiên nhẫn làm được cây sáo mới và mang ra rừng 
thổi thử, xem có gọi được bạn tình trong bản không. Và anh thật sự ngây ngất
  khi tiếng sáo vừa bay đi thì nghe tiếng đàn môi vọng lại.

  Kim Vĩnh phấn chấn mang sáo mới ra chợ Mường Hum. Lần này khi nghe anh thổi 
sáo, con trai Mông bảo: “Ô, sáo này là của chúng tôi đấy”. Cuối phiên chợ, sáo
  của học trò bán hết, còn sáo của thầy bị ế vì không đánh bóng vecni. Lúc này 
thầy Phìn mới nói: “Làm được sáo Mông rồi đấy, đi gọi gái được rồi đấy”.

  Nhưng chiếc sáo này vẫn chưa thể hòa âm cùng dàn nhạc trên sân khấu nghệ 
thuật do âm vực của nó rất hẹp, không chuẩn âm với dàn nhạc hiện đại. Kim Vĩnh
  tiếp tục bỏ công nghiên cứu trong 22 năm trời ròng rã mới nghĩ ra cách lắp 
thêm ba cần bật bịt bớt lỗ sáo Mông để vừa giữ được độ trầm của nó vừa mở rộng
  được âm vực. Điều đặc biệt của sáo cải tiến là vẫn thổi được các bài dân ca 
người Mông, bởi gốc của nó là sáo dân gian.

  Cây sáo cuộc đời

  Giữa chừng câu chuyện, ông Vĩnh mở hộp đựng sáo, lần lượt lấy ra chiếc sáo 
cải tiến một ống, sáo ghép ba ống, bốn ống. Có chiếc sáo ghép với đàn môi. Có
  sáo ghép với cái bầu gỗ hình nậm rượu. Rồi ông thổi cho tôi nghe những bài 
dân ca Mông đầy sức quyến rũ và đủ loại tiếng chim, tiếng mưa, tiếng gió, tiếng
  tắc kè. Tiếng sáo vừa bay đi thì tiếng chim chóc từ vườn cây hót đáp lại quấn 
quít quanh ngôi nhà cấp bốn bên trục đường 7 giữa thành phố Lào Cai.

  Năm 1985, nghệ sĩ Kim Vĩnh mang hộp sáo Mông cải tiến sang “làm mưa làm gió” 
ở Liên Xô. Sau một lần xem ông biểu diễn sáo Mông ghép, bộ trưởng Bộ Văn hóa
  Liên Xô sững sờ: “Không thể tưởng tượng được vì chỉ với mấy cây trúc do một 
người điều khiển mà nghe thấy cả âm thanh của một vùng rừng núi. Đây là cây
  sáo của một dân tộc rất thông minh”.

  Tại Hàn Quốc, khi ông đang biểu diễn thì một nhà báo thổ lộ: “Hàn Quốc cũng 
có nhiều loại sáo nhưng sáo của người Mông VN khác hẳn, tuyệt vời hơn”.

  Trước đó, năm 1970, lần đầu tiên ông trình diễn sáo Mông cải tiến trên sân 
khấu nghệ thuật chuyên nghiệp trong hội diễn toàn quốc ở Quảng Ninh. Bài sáo
  Đêm trăng bản Mèo của ông đoạt huy chương vàng. Nhà thơ Cù Huy Cận (lúc ấy là 
thứ trưởng Bộ Văn hóa - thông tin) nhận xét trong buổi tổng kết: “Tiếng sáo
  Mông của nghệ sĩ Kim Vĩnh như một tiếng sấm vang trên vịnh Hạ Long”.

  Đã sang tuổi 71 nhưng khi biểu diễn trên sân khấu, ông vẫn được khán giả khen 
ngợi là tươi trẻ và bay bổng ngoài sức tưởng tượng. Ông bảo cây sáo không
  chỉ giữ được tâm hồn cho cuộc đời ông mà cho cả con cháu của ông. Con trai 
đầu của ông là Lương Thăng Long, 40 tuổi, giảng viên Nhạc viện TP.HCM, cũng
  biểu diễn sáo Mông không kém tài ông. Con trai thứ hai - nghệ sĩ ưu tú Lương 
Hùng Việt, 37 tuổi, giảng viên nhạc cụ hệ dân tộc, Trường đại học Văn hóa
  - nghệ thuật quân đội, từng đoạt tám huy chương vàng và Huân chương Sao đỏ về 
tài năng trẻ toàn quốc năm 2000 cũng nhờ cây sáo Mông cải tiến. Hai cháu
  ngoại của ông là Vũ Thu Hương (15 tuổi) và Vũ Thanh Hằng (13 tuổi) cùng giành 
nhiều huy chương vàng bằng sáo Mông cải tiến.

  Vì vậy có thể nói rằng ông đã cống hiến cả đời mình cho cây sáo của dân tộc 
Mông và biến nó thành cây sáo riêng của dòng họ nhà mình.

  VŨ TOÀN

Other related posts: