Pham Duy Lai Noi Ve Van Cao

Phaïm Duy laïi noùi veà Vaên Cao


Sau vaøi ba thaùng lao ñao vì moät cuoäc ñoåi ñôøi, toâi ñaõ laáy ñöôïc söï 
thaêng baèng trong cuoäc soáng ñeå cuøng caùc con ñi döï moät ñeâm nhaïc ôû 
Saøi Goøn, maø vui thay, ñoù laïi laø ñeâm nhaïc Vaên Cao do nöõ ngheä só AÙnh 
Tuyeát toå chöùc ôû raïp Long Phuïng nhaân kyû nieäm 10 naêm ngaøy maát cuûa 
chaøng Vaên (Vaên Cao - TTO). 

Ñaây cuõng laø dòp hieám coù ñeå toâi ñöôïc nghe gaàn nhö toaøn theå söï 
nghieäp cuûa Vaên Cao, goàm ñaày ñuû nhöõng haønh khuùc oai huøng nhö: Tieán 
quaân ca, Chieán só Vieät Nam, Baéc Sôn, Tieán veà Haø Noäi, nhöõng baøi haùt 
tröõ tình nhö: Ngaøy muøa, Laøng toâi, nhöõng tình ca laõng maïn nhö Cung ñaøn 
xöa, Beán Xuaân, Suoái Mô, nhöõng tröôøng ca vaø truyeän ca vó ñaïi nhö Soâng 
Loâ, Thieân Thai, Tröông Chi... do caùc ngheä só tuoåi treû, taøi cao bieåu 
dieãn döôùi söï ñieàu khieån cuûa con chim ñaàu ñaøn mang teân AÙnh Tuyeát. 

Noùi chung ñaây laø moät ñeâm nhaïc mang tính chaát hoài töôûng (retrospective) 
tuyeät myõ, coù theå goïi laø "Vaên Cao, moät ñôøi nhìn laïi". 

Sau hôn nöûa theá kyû, ñoái vôùi nhaïc só Vieät Nam, nhaïc chaøng Vaên ñaõ trôû 
thaønh coå ñieån, nhöng laïi ñöôïc trình baøy moät caùch raát toái taân qua 
loái daøn döïng cuûa AÙnh Tuyeát. Gioáng nhö moät Revue in Broadway...

Saân khaáu traùng leä, duø phoâng caûnh giaûn ñôn nhöng raát haáp daãn nhôø 
caùch thay ñoåi aùnh saùng vaø loái chieáu phim coù hình aûnh vaø lôøi noùi 
cuûa taùc giaû. Khaùn giaû coù caûm töôûng nhö trong ñeâm nhaïc naøy, chaøng 
Vaên hieän veà töø coõi aâm ñeå troø chuyeän vôùi nhöõng "tình nhaân aâm nhaïc" 
(music lovers) cuûa mình. Nhöõng tieát muïc ñôn ca, hôïp ca raát phong phuù vì 
söï naêng ñoäng cuûa caùc "dieãn - ca - vieân", hoï khoâng chæ haùt maø coøn 
coù nhöõng ñoäng taùc gaàn nhö nhöõng ñieäu vuõ raát "baét maét" vaø "baét tai" 
khaùn thính giaû. 

Töôûng nhôù 10 naêm ngaøy maát cuûa Vaên Cao, nhaïc só Phaïm Duy ñaõ coù baøi 
vieát veà Vaên Cao, ngöôøi baïn maø oâng luoân yeâu meán. Ñaây laø baøi vieát 
ñaàu tieân cuûa nhaïc só Phaïm Duy vieát ôû Vieät Nam vaø in ôû Vieät Nam sau 
30 naêm xa queâ höông. 


Gioïng ca naøo cuõng ñieâu luyeän, nhaát laø Ñöùc Tuaán, Myõ Dung vaø AÙnh 
Tuyeát. Nhöng caùi laøm toâi khaâm phuïc nhaát laø phaàn hoøa aâm phoái khí 
cuûa caùc nhaïc só Traàn Vöông Thaïch, Höõu Taâm, Quang Phuùc, Ñöùc Trí, Phan 
Baù Chöùc... raát hieän ñaïi nhöng cuõng raát Vieät Nam. 

Ngoài nghe nhaïc cuøng vôùi Duy Quang, Duy Cöôøng vaø moät ngöôøi baïn Myõ ñang 
nghieân cöùu veà taân nhaïc Vieät Nam, giaùo sö Eric Henry, toâi khaùm phaù ra 
moät ñieàu quan troïng: chaøng Vaên laø ngöôøi ñeû ra loaïi "Huøng ca Vieät 
Nam". Duø loaïi nhaïc naøy ñaõ ñöôïc Thaåm Oaùnh, Hoaøng Quyù hay Löu Höõu 
Phöôùc coù coâng khai phaù, nhöng thaät laø "Vieät Nam" thì phaûi laø Tieán 
quaân ca, Chieán só Vieät Nam vaø Baéc Sôn.

Ngoaøi vieäc nhöõng baøi naøy phaûn aùnh trung thöïc tinh thaàn anh duõng cuûa 
daân toäc ta trong thôøi kyø ñaàu cuûa Caùch maïng vaø Khaùng chieán, vôùi 
nhaïc ñieäu vaø lôøi ca raát tích cöïc, laïc quan vaø haøo huøng, veà phöông 
dieän nhaïc ngöõ, toâi thaáy sôû dó nhaïc huøng ca cuûa Vaên Cao raát quyeán 
ruõ laø vì chaøng thöôøng hay chuyeån ñoåi ñoät ngoät töø chuû aâm qua haï aùt 
aâm, moät ñaëc tính cuûa nhaïc Vieät. Söï chuyeån cung trong loaïi nhaïc huøng 
cuûa chaøng Vaên raát laø phong phuù. Tröôùc kia toâi khoâng thaáy ñöôïc söï 
phong phuù ñoù, vì chæ ñöôïc nghe (hay haùt) vôùi caây ñaøn thuøng, nhöng vôùi 
loái hoøa aâm phoái khí cuûa lôùp nhaïc só treû treân, ñeâm nay toâi môùi "nghe 
ra" nhöõng ñoaïn nhaïc huøng tuyeät dieäu cuûa chaøng Vaên.

Ñoâ tröôûng: Lôùp lôùp chieán ñaáu Laïng Sôn tung bay côø

Mi thöù: Roài vuøng ñoài nuùi nhôù bao nhieâu haän thuø

Ñoâ tröôûng: Daân quaân du kích Caùch maïng böøng muøa thu

Sol tröôûng: Sao vöông boùng côø bay treân chieán khu...

Toâi bieát ôn nhöõng neùt nhaïc Baéc Sôn, Tieán quaân ca, Chieán só Vieät Nam 
vì noù aûnh höôûng tôùi toâi raát nhieàu, moãi khi toâi soaïn haønh khuùc. 

Moät baøi ñaùng ñöôïc goïi laø "daân ca môùi" nhö Ngaøy muøa cuõng coù söï di 
chuyeån ñoät ngoät töø chuû aâm qua haï aùt aâm: 

Ngaøy muøa vui thoân trang. 

Luùa reo nhö haùt möøng. 

Luùa khoâng lo giaëc veà. 

Khi muøa vaøng thoân queâ. 

Ngaøy muøa vui thoân xoùm...

Duø vaøo naêm 1947, Vaên Cao khuyeân toâi: "Maøy ñöøng soaïn daân ca, vì daân 
ca ngheøo laém!". Nhöng chính "cu caäu" laïi ñeå ra hai baøi Ngaøy muøa, Laøng 
toâi söïc muøi vò daân ca...

Laøng toâi xanh boùng tre

Töøng tieáng chuoâng ban chieàu

Tieáng chuoâng nhaø thôø rung. 

Ñôøi ñang vui, ñoàng queâ yeâu daáu

Boùng cau vôùi con thuyeàn moät doøng soâng...

OÂi ñoàng queâ Vieät Nam bieát bao laø quyeán ruõ, nhöõng ngaøy chuùng toâi 
môùi ngoaøi hai möôi tuoåi!

Vôùi loaïi "Truyeän ca", Vaên Cao laø ngöôøi khai phaù nhieàu hôn ai heát. Toâi 
ñaõ coù nhieàu dòp noùi leân söï vó ñaïi cuûa Thieân thai, Tröông Chi, trong 
nhöõng baøi vieát treân baùo hay trong saùch. Hôi thôû cuûa thô Ñöôøng trong 
saùng, cuûa thô tröõ tình bình daân Vieät Nam loàng loäng trong "Truyeän ca" 
Vaên Cao. Coù nuoái tieác, coù haän tình nhöng khoâng bao giôø coù tuyeät 
voïng. Tieáng ca luùc naøo cuõng phôi phôùi, coøn reàn maõi nôi coõi tieân, 
coøn theo tieáng voã maïn thuyeàn, coøn rieâng ta, ta ca treân traùi ñaát...

Chaøng Vaên cuõng laø ngöôøi ñeû ra tröôøng ca, coøn toâi chæ laø ngöôøi thöøa 
keá. Tröôøng ca soâng Loâ phaûi laø ñænh cao nhaát cuûa nhaïc Khaùng chieán 
noùi rieâng, cuûa taân nhaïc Vieät Nam noùi chung. Söï daøi hôi trong nhöõng 
caâu nhaïc trong baøi chöùng toû nhaïc só Vaên Cao ñaõ tröôûng thaønh ngay töø 
luùc taân nhaïc vöøa môùi ra ñôøi. 

Coøn tình ca, tình khuùc Vaên Cao? Chæ caàn nghe chaøng xöng tuïng ngöôøi 
thieáu nöõ qua baøi Cung ñaøn xöa vôùi hai caâu haùt: 

Chieàu naêm xöa goùt haøi khai hoa

Maét huyeàn löu xuaân, daùng hoàng thôm höông...

Coù nhaïc só naøo cuûa thôøi nay xöng tuïng ngöôøi con gaùi hôn chaøng Vaên 
ngaøy xöa? OÂi, nhöõng cuoäc tình ñeïp treân Beán Xuaân baùt ngaùt hay treân 
doøng Suoái Mô thô moäng, nhöõng noãi buoàn trong muøa thu ñaõ taøn nôi coâ 
thoân chieàu cuûa ngöôøi tình khi ngoài ñan aùo, chæ coù Vaên Cao môùi coù theå 
taïo cho chuùng ta nhöõng moái saàu thaät söï khi nghe nhaïc.

Nhaïc saàu cuûa nhieàu taùc giaû khaùc, nhieàu khi chæ laø saàu giaû taïo. Haõy 
ghi nhôù moät ñieàu: Tình ca cuûa Vaên Cao neáu laø tình buoàn cuõng khoâng bao 
giôø bi luïy caû!

Trong ñeâm nhaïc Vaên Cao naøy, toâi khoâng daùm noùi nhieàu khi ñöôïc môøi 
leân saân khaáu phaùt bieåu veà chaøng Vaên, nay toâi xin ñöôïc vieát ra nhöõng 
doøng naøy ñeå toû loøng kính yeâu ngöôøi baïn cuõ, tuy ñaõ vaéng maët treân 
coõi traàn nhöng luùc naøo cuõng hieån hieän trong loøng chuùng ta, khi ngöôøi 
Vieät Nam vaãn coøn aên, coøn thôû vaø coøn haùt.

Nay chaøng Vaên, ôû döôùi moä chaøng haõy caát leân vaøi tieáng cöôøi vui vôùi 
toâi, vì chaøng vaø toâi baây giôø ñaõ coù chung moät ñoái töôïng ñeå phuïc 
vuï. Ñoù laø daân toäc Vieät Nam, khoâng coøn laø daân nhöôïc tieåu nhö xöa 
nöõa, maø laø daân moät nöôùc lôùn vôùi daân soá 82 trieäu, nghe noùi ñöôïc 
xeáp haïng 13 trong 200 nöôùc treân ñòa caàu.

PHAÏM DUY (Theo Theå Thao TP.HCM)

Other related posts: