[SMCC] Nhung mai reu xua

 

Nh?ng Mái Rêu Xua

" Nam nay dào l?i n?

Không th?y ông d? xua.

Nh?ng ngu?i muôn nam cu

H?n ? dâu bây gi? ! "

 

Nh?m l?i bài tho c?a thi si Vu Ðình Liên, tôi tho?t hình dung thân ph?n mình 
l?ng qua hình ?nh c?a ông d? ngày xua ?y, th?i vàng son c?a ch? Nho, ch? Nôm

hình vuông khuôn vàng thu?c ng?c, ch? th?o r?ng bay phu?ng múa, th?i 'vinh qui 
bái t? ' 'áo g?m v? làng' 'ng?a chàng di tru?c võng nàng theo sau' c?a các

si t? tên ghi trên b?ng vàng trong các k? thi Huong thi H?i. Cung nhu các c?, 
tôi cung có m?t quá kh? huy hoàng n?i ti?ng. Cho d?n bây gi?, nhu v?n còn

ph?ng ph?t du huong màu son son th?p vàng c?a nh?ng câu d?i chúc t?ng trên thân 
th? tôi, da th?t tôi cung du?c 'xâm', kh?c kh?m ch?m tr? nh?ng b?c tranh

hoa bu?m r?ng phu?ng tinh vi, và ngay c? nh?ng y ph?c tôi cung du?c trang trí 
m? thu?t tô di?m b?ng thu pháp hay hoa lá cành thêu tinh x?o. Chúng tôi d?u

thu?c thành ph?n c? v?a tuong ph?n v?a b? túc nhau. Th?y d? là nhà dào t?o, 
phân phát ban chia tri th?c cho th? h? tuong lai, ngu?c l?i tôi ch? là s?n

ph?m n?n nót do bao tay ngh? dóng góp, k? th? hu?ng t?t s?, ch?ng nhân c?a van 
hóa ngh? thu?t kinh t? m?t th?i hung th?nh. Xin thua ngay, tôi tên t?c là

Nhà C?, nôm na g?i là Nhà Xua, tu?i g?n trên th? k?.

 

Th?t ra, m?i th?i k? l?ch s? d?u có nh?ng nét thang tr?m xã h?i d?c thù, có 
nh?ng s? ki?n ngu?i duong th?i khen thu?ng tr?ng v?ng, th?i sau dó l?i lên

án bài tr? nhung dù sao cái tinh túy cái h?n v?n không m?t mà t?n t?i v?i th?i 
gian. Hình th? c?a mái nhà hay nét ch? Nho tu?ng hình là do s? dúc k?t công

s?c k? lu?t ý chí tinh th?n c?a bao nguòi t?o nên thành ph?m. Nh? câu chuy?n k? 
vào th?i k? Nh?t chi?m dóng Vi?t nam, m?t h?c gi? Nh?t nh? m?t ông d? già

vi?t mu?n trên l? du?ng m?t ch? Qu?c. Sau khi bình tinh mài m?c s?a l?i cây c? 
lông, c? d? không chút xao d?ng t?p trung vung bút. Ch? c?n quan sát qua

phong cách c?a c? d? và nét ch?, nhà trí th?c Nh?t k?t lu?n r?ng dân t?c Vi?t 
nam khó có th? b? khu?t ph?c, d?u hàng.

 

Hon th? n?a, th?i d?i nào cung th? có h?c v?n hon. Th? gi?i thay d?i luôn không 
ng?ng, v?y ki?n th?c c?n thi?t d? d?y lùi ngu d?t m?i ti?n b? du?c. Không

th? ngan ch?n dòng l?ch s? di t?i vì th? d?ng hòng m?t th? l?c hùng m?nh d?c 
tài nào dó có th? b?t câm bít mi?ng th? h? duong th?i cúi d?u d?m chân t?i

ch? ho?c tàn ác ngu ng?c hon d?y lui quá trình d?t du?c tr? v? th?i ti?n s?.

 

'Ai oi d?ng l?y h?c trò,

Dài lung t?n vãi an xong l?i n?m.'

'Dài lung thì có võng di?u,

T?n vãi thì có áo bào vua ban.'

 

Câu d?i dáp m?c m?c trên cung ch?ng minh thêm rõ r?ng ngay trong th?i k? quân 
ch? chuyên ch? lòng hi?u h?c luôn du?c d?n bù x?ng dáng và b?c thang xã h?i

cung du?c d?nh giá theo 'có công mài s?t có ngày nên kim.'.

 

Th?y d?, lúc b?y gi?, còn thu?c giai c?p lãnh d?o luôn du?c m?i t?ng l?p xã h?i 
kính tr?ng, do dó v? th? c?a th?y ch? sau vua mà tru?c c? cha, câu 'quân

su ph?' xác nh?n di?u trên. R?i theo giòng th?i gian, cái còn cái m?t, cu m?i, 
thay d?i bi?n th? không ng?ng. Th?i 'Tam t? kinh' cung không kh?i b? ?nh

hu?ng soi mòn tàn phá. Ch? Nho d?n lúc cung ph?i nhu?ng ch? cho ti?ng Vi?t qua 
m?u t? la tinh.

 

Chúng tôi không du?c cái vinh d? 'tôn su' ?y nhung dù sao may m?n cung thu?c 
vào thành ph?n giàu sang quý t?c ru?ng d?t 'cò bay th?ng cánh'. Tôi h?nh di?n

th? hi?n m?t ph?n nào mo u?c cao sang c?a m?i thành ph?n xã h?i, b?ng ch?ng c?a 
s? thành công cá nhân, gia t?c, d?a phuong, làng nu?c, ch?ng tích h?u hình

l?ch s?, ni?m kiêu hãnh trong cu?c d?i c?a l?p ngu?i t?t s?, nét van hóa d?c 
trung c?a qu?c gia. Ch?ng nh?ng là 'd?a con cung ' ch?t chiu phác h?a sáng

tác di?n hình m?i th?i d?i, khuynh hu?ng m?i c?a nhà ki?n trúc, nhà xây c?t, 
chúng tôi còn du?c hình thành do t?p trung công s?c c?a bao ngành ngh? tinh

vi khéo léo khác. Ngu?i Vi?t ta mong r?ng 'S?ng có nhà, ch?t có m?' nhu ngu?i 
B? thu?ng b?o '' trong b?ng ngu?i dân Flamand d?u có viên g?ch' v?y. Hon

th? n?a, dây còn là noi t?p trung sinh s?ng qua bao th? h? c?a m?t dòng h?, d?m 
d?c bao k? ni?m ch?ng ch?t t?n m?n kh?c c?t sinh sôi phiêu b?ng.

 

Vì th? giàu nghèo tùy theo 'h?u bao' ai cung d? d?nh xây cho mình m?t mái nhà. 
Nhìn nh?ng lâu dài cung dình nguy nga d? s? ngày xua luôn v?n còn phong

d? d?p b?n hiên ngang bên c?nh nh?ng nhà nhi?u t?ng, nhà ch?c tr?i v?i ki?n 
trúc tân k?, qu? th?t óc sáng t?o k? m? thu?t con ngu?i phong phú siêu d?ng

tuy?t v?i và bi?t luôn c?i ti?n. Ng?m ph? c? H?i An hay bao nhiêu nhà c? r?i 
rác ? th? thành hay làng quê t?nh l?, v?i mái tóc ph? rong rêu, rui kèo c?t

g? 'tro gan' qua bao phong suong b?i b?m tháng nam nhu nh?ng anh hùng luôn kiên 
cu?ng th?ng d?ng b?o v? mái nhà t? qu?c, ai không ch?nh lòng hoài c? nhu

bà huy?n Thanh Quan :

 

« L?i xua xe ng?a h?n thu th?o,

N?n cu lâu dài bóng t?ch duong. »

 

Nhu con ngu?i, ph?i có s? b?i b? thu?ng xuyên tu?i th? m?i cao. Ð? trùng tu 
nh?ng b?c h?a xua n?i ti?ng th? gi?i trên tr?n cung di?n Versailles ? Pháp

ch?ng h?n, ngu?i ta ph?i huy d?ng nhi?u thành ph?n ngh? si chuyên gia ph?c h?i 
tái t?o màu s?c nu?c son nét v? m? nh?t l?t xác tr? thành nhu nguyên b?n.

M?i tác ph?m ki?n trúc t?n c?, ho?c theo khuynh hu?ng th?i d?i, hay ph?i h?p 
xua nay d?u tiêu bi?u hi?n tr?ng giai do?n xã h?i l?ch s? c? th? th?i b?y

gi?, nhu Dinh Ð?c l?p do ki?n trúc su vang danh qu?c t? Ngô Vi?t Th? th?c hi?n 
? th? k? XX.

 

Nói th? d? th?y r?ng vi?c trùng tu nhà c? dòi h?i s? quan tâm d?c bi?t c?a gi?i 
trách nhi?m, không th? v?n vào thành ki?n, m?c c?m, ý th?c khác bi?t, quan

di?m chính tr? lên án b?t tri?t h?. Vì kém hi?u bi?t, v? l?i, d?c tài vô ân, 
ngu?i ta ch? bi?t phá h?y, làm bi?n ch?t c? di thay vì ph?c h?i di tích dáng

du?c luu truy?n.

 

Hi?n d?i hóa tùy ti?n tân t?o b?a bãi ch? là « b?c t? » cái h?n ngày xua. Ð?p 
phá tan tành không ti?c thuong r?i xây m?i l?i, nhu v?y dâu còn giá tr? dích

th?c, ki?n trúc c?a m?t th?i mà nên nh? r?ng, ông cha ta xua r?t tinh t? th?n 
tr?ng bi?t làm van hóa b?ng c? tâm h?n v? k? thu?t riêng. Ngu?i ta có c?m

tu?ng là hi?n nay ngay c? di tích l?ch s? qu?c gia có khi cung còn không du?c 
ph?c h?i dúng cách, càng ngày càng b? l?n chi?m, c?t xén, xé manh mún, thu

h?p nhu?ng ch? cho ph? phu?ng tro tr?n hi?n t?i.

 

Dòng l?ch s? v?n vô tình trôi, nhung t? dòng luân luu dó, con ngu?i c?n rút 
kinh nghi?m, tìm bài h?c s?ng. Bên Trung qu?c ch?ng h?n, ch?ng nh?ng ph?c h?i

công trình v?t ch?t, ngu?i Trung hoa còn bi?t cách khai thác lòng hoài c?, t?n 
c? qua cách tân c?nh v?t d?a vào s? ki?n liên quan quanh m?t tri?u d?i l?n,

nh?ng danh nhân anh hùng li?t n?. Ch?ng h?n nhu khi d?n Hàng châu, dân chúng 
hay ngu?i du l?ch có th? vi?ng chiêm ngu?ng ngôi d?n l?ng l?y th? v? anh hùng

« t?n trung báo qu?c » th? k? th? XII Nh?c Phi. ? c?a d?n có hai câu d?i :

 

« Thanh son h?u h?nh mai trung c?t

B?ch c?t cô vô chú n?nh th?n »

 

(Núi xanh may m?n du?c chôn xuong b?c trung quân

S?t tr?ng vô t?i mà ph?i dúc b?n n?nh th?n.)

 

Ð?c bi?t trong m?t góc tu?ng tru?c m? Ngài, ngu?i Trung hoa còn d? t?c hai 
tu?ng b?ng gang v? ch?ng tên gian th?n T?n C?i và Vuong th? b? trói dang qu?,

y v?i cái d?u láng bóng vì dân chúng dánh vò d?u. Tính ch?t khách quan trung 
th?c c?a l?ch s? c?n du?c tôn tr?ng b?o trì. Ngu?i duong th?i không th? phê

bình s? ki?n m?t cách chính xác, th? h? tuong lai m?i có cái nhìn dúng hon, vô 
tu không thiên ki?n hon trong vi?c phán xét, phân bi?t rõ ràng hon dâu là

dúng sai, d?ch thù, công t?i.

 

Vì v?y, n?u hi?n t?i không có chính sách du?ng l?i dúng, vì lòng thù h?n, do 
m?c c?m th?ng b?i, thi?u hi?u bi?t ít h?c d?o d?c kém, d?c doán mà l?i có

quy?n hành trong tay, th?t là th?m h?a cho d?t nu?c, thay vì xây d?ng ti?n b?, 
l?i là ch? làm phá h?y, dình tr? ngan c?n bu?c ti?n c?n thi?t.

 

Ph?n dông nh?ng nhà xua thu?c tu nhân, nhà t? du?ng th? riêng c?a m?t dòng h?. 
Tôi cung thu?c thành ph?n danh d? ?y và s? ph?n tôi cung theo v?n nu?c n?i

trôi. Nhu là m?t công dân trong nu?c, ph?i có khai sinh, lý l?ch, d?c bi?t tên 
chúng tôi là s?, thu?c giai c?p nào nhu nhà tr?t, ba gian hai chái, nhà

dãy, nhà có gác có l?u, lâu dài bi?t th? villa. Ngày xua d?i gia dình nhi?u con 
dông cháu, hai ba b?n th? h? thu?ng s?ng chung v?i nhau, do dó nhà to r?ng

rãi. May cho tôi tru?c kia luôn du?c tu b? và s?a ch?a khu?ch truong l?i m?y 
l?n nên còn gi? du?c ph?n nào v?a gia phong n? n?p xua v?a thái d? th?c th?i

ti?n b?.

 

Th? nhung, h?u qu? chi?n tranh nh?t là n?i chi?n không ch?a m?t ai, n?n nhân 
không ch? riêng là ngu?i dân, chúng tôi cung th? nh?t là nhà c? mi?n Nam.

Chúng tôi sinh sau n? mu?n, l?i s?ng trong vùng d?t m?i du?c thiên nhiên uu dãi 
l?i còn th?a hu?ng bao n?n van minh Á Âu. Do dó ki?n trúc c?a chúng tôi

là s? hòa h?p m?i cu, ?n tích s? ph?i h?p linh ho?t gi?a hai n?n van hóa xua và 
Ðông Tây. Tính hào phóng hi?u khách d? dãi r?ng lu?ng trong cu?c s?ng bi?n

chúng tôi thành nh?ng tác ph?m van minh v?a c? v?a h?p th?i m?i. Có nh?ng nhà 
ba gian hai chái nhung cách bài trí bên trong là s? hài hòa th?m m? gi?a

phong cách d?c trung mi?n Nam v?i bàn th? uy nghi ? gian gi?a xen l?n b? bàn 
gh? Trung qu?c, b? salon, b? dèn pha lê Pháp. Cung theo khuynh hu?ng m?i dó,

có nh?ng ngôi nhà l?u nhung cách trung bày trang trí trong nhà theo xua, khánh 
th? son son th?p vàng, bàn gh? t? tru?ng k? c?n ?c xa c?, ch?m tr? theo

m?u truy?n th?ng. Oái oam làm sao, thay vì du?c d?c cách là di tích c? dáng 
du?c luu gi?, nhi?u cô bác chú dì b?n bè xa g?n tôi b? xem là ' tàn du ch?

d? cu' b? lên án tr? trêu thay !

 

Hon th? n?a, l?i còn có các c? già x?u s? b? k?t t?i là s?n ph?m c?a 'thành 
ph?n tu s?n tu b?n m?i b?n' nên nhi?u nhà b? t?ch thu, trung d?ng thành co

quan nhà nu?c. Sau m?t th?i gian s? d?ng, d? d?c c? quí trong nhà m?t mát th?t 
thoát t? t?, tình tr?ng nhà không ngân kho?ng tu b? s?a ch?a nên càng ngày

càng b? « m?i m?t » d?c khoét hu ha?Th? là phá h?y, c? cái n?n móng nhà cho d?n 
xóa h?t m?i v?t tích ngày xua c?a l?ch s? dù l?ch s? không theo phe phái

nào càng không thu?c k? th?ng ngu?i thua.

 

Khu d?t s? du?c chia lô phân ph?i bán l?i theo th?i giá cho gi?i 'tu b?n m?i', 
nh?ng « nhà cao t?ng » ng?o ngh? t? d?y tr?i lên chi?m th? thu?ng phong.

 

Có c? xua khác t?t s? hon du?c cho dóng « d?u ?n » m?i « di s?n c?p qu?c gia » 
« c?p t?nh » nên không b? tri?t tiêu, c?i tên 'Nhà truy?n th?ng' ch?ng h?n.

Nhung r?i, bu?c di c?a th?i gian m?y muoi nam qua t?t nhiên cung vô tình d? l?i 
d?u v?t, mái nhà rong rêu d?t b?, tu?ng tróc son xi mang tro g?ch, th?m

nhà loang l? d?m vá nhi?u noi,...

Th? là cu?c ch?nh trang th?c hi?n theo ch? truong m?i, k? m? thu?t 'hi?n d?i', 
phá b? cái nhà cu r?i xây l?i cái m?i v?i cùng m?u cu mà v?t li?u m?i, 'bình

cu ru?u m?i', son ph?t màu s?c không nh?t thi?t nhu b?n g?c, b? ngoài có v? nhu 
còn du?c tôn tr?ng riêng tinh th?n công trình cu « qua du?ng không ai hay

».

 

Nhìn nh?ng ngôi nhà c? trong l?p áo 'th?i m? c?a' loè l?t n?i b?t vàng tr?ng d? 
xanh, th?t c?m th?y thuong cho thân ph?n c?a th? h? tru?c không h?u du?

k? th?a, ngu?i quá c? cung không yên ngh? trong m? ph?n. Ông cha ta dã c? g?ng 
t?o ra m?t k? tích d? luu truy?n l?i không ph?i ch? cho con cháu tr?c h?

thôi, mà còn u?c v?ng kh?c ghi ni?m t? hào c?a làng c?a nu?c, nét van hoá d?c 
trung di?n hình m?t th?i d?i, k? ni?m sáng ki?n canh tân, tâm tu nguy?n v?ng

ti?n th? c?a ngu?i dân. V?y mà con cháu sao chóng quên công on ngu?i tru?c !

 

L?ch s? nhu th?i gian, không ai bi?t dâu là di?m d?u và di?m cu?i, m?t con 
du?ng vô hình mà mang v?t tích s? ki?n h?u hình, mà quá kh? tuong lai du?c tiêu

bi?u b?ng tr? và c?ng vô c?c. Nói ví von nhu th? d? th?y t?m quan tr?ng b? d?y, 
h?n thiêng c?a l?ch s?, n?u không tìm hi?u sâu s?c h?u ti?p t?c dúng hành

trình, không tôn tr?ng l?ch s?, anh hùng tr? thành anh khùng không xa dâu.

Hình ?nh c?a Ông d?

 

« Hoa tay th?o nh?ng nét

Nhu phu?ng múa r?ng ba?"

 

Hay nh?ng mái rêu xua dù có b? phai m? v?i th?i gian v?n là ni?m t? hào c?a m?t 
n?n van hóa Vi?t nam dã bi?t v?a gi? truy?n th?ng v?a c?u ti?n. C?i cách

vi?t theo m?u t? La tinh qu? là m?t bu?c ti?n vào vi?c h?i nh?p van minh qu?c 
t?. Ð?c bi?t hon là d? kh?ng d?nh tính thích ?ng cao d? dân t?c, ta dã phong

phú hóa óc sáng t?o b?ng ngh? thu?t Thu pháp vi?t ch? d?p, th?o ch? Vi?t v?i 
nam d?u nhu ch? Nho Nôm c? truy?n trong khuôn b?ng bút lông m?c Tàu nhu th?i

tru?c.

 

L?ch s? là t?m guong soi cho ta th?y cu?c d?i ng?n ng?i, h?p tan, su?ng kh?, 
m?t còn, không có gì là vinh vi?n, b?t di b?t d?ch. Bi?t th? d? nh?c nh? con

ngu?i c?n ph?i bi?t lu?n suy, rút kinh nghi?m s?ng t? dòng luân chuy?n b?t t?n 
tuy?t v?i ?y. 'Cây kim trong b?c lâu ngày cung tr?i ra', s? th?t có c? tình

bung bít d?y che, th? r?i, cung du?c phoi bày rõ tr?ng den.'Cái gì thu?c v? 
César ph?i tr? v? v?i César' vì v?y không ai bóp méo s?a d?i mãi l?ch s? du?c.

 

Xua nay, công trình nào, hành d?ng t?t x?u nào, k? ni?m vui bu?n nào cung là 
d?u tích, cái m?c c?a quá kh?, l?ch s?, ngay c? con ngu?i ti?n s? cung th?.

Không có nh?ng b?ng ch?ng h?u hình hay vô hình c? xua làm sao ch?ng minh hi?n 
t?i tuong lai là có th?t và th? gi?i luôn luôn bi?n d?i c?i ti?n không ng?ng.

V?t ch?t có th? phai mòn m?t mát nên c? g?ng b?o trì luu ni?m cho th? h? sau 
làm kinh nghi?m bàn d?p vuon lên, và nh?t là không du?c dánh m?t cái tinh

hoa c?a m?i s? v?t, nhu cái h?n thiêng d?t nu?c mà ông cha ta qua bao thang 
tr?m l?p k? công trong vi?c d?ng gi? nu?c cho t?i ngày nay.

 

Tr?n Thành M?

Other related posts: