Re: Nhac Sen La Gi? Ai Nghe? Tai Sao Sen?

Phaûn hoài töø chuyeân ñeà Nhaïc "seán", laø nhaïc gì ? 



Maria Schell - aûnh: T.L 

Caàn baøn tieáp chuyeän "seán" 


Sau khi Thanh Nieân ñaêng chuyeân ñeà Nhaïc "seán", laø nhaïc gì?, raát nhieàu 
vaên ngheä só, nhaø nghieân cöùu vaø ñoäc giaû ñaõ göûi baøi, thö veà toøa 
soaïn tham gia yù kieán vôùi nhöõng caùch nhìn vaán ñeà raát khaùc nhau. Baøi 
vieát sau ñaây cuûa nhaø vaên Hoaøng Phuû Ngoïc Phan vöøa cung caáp cho baïn 
ñoïc theâm nhöõng thoâng tin thuù vò, vöøa coù theå gôïi môû cho moät cuoäc 
tranh luaän...




Hoan ngheânh Baùo Thanh Nieân ñaõ daønh 2 trang baùo ngaøy 19.8 ñeå moå xeû 
hieän töôïng seán. Ñaây khoâng phaûi laø chuyeän nhoû. "Seán" thuoäc phaïm truø 
thaåm myõ, moät trong 5 noäi dung lôùn (ñöùc, trí, lao, theå, myõ) thuoäc 
traùch nhieäm giaùo duïc thanh nieân. Vì vaäy caàn tieáp tuïc môû roäng dieãn 
ñaøn, hoäi thaûo... ñeå coù theâm nhöõng taùc ñoäng tích cöïc. 


Seán töø ñaâu tôùi ? 


Khoaûng thaäp nieân 1960, caùc raïp cineù ôû Saøi Goøn, Hueá vaø caùc thaønh 
thò mieàn Nam thay nhau chieáu moät boä phim raát aên khaùch: Anh em nhaø 
Karamazoáp, chuyeån theå töø tieåu thuyeát cuøng teân cuûa Doxtoâiepxki. Trong 
phim coù caûnh moät vuõ nöõ hoäp ñeâm vöøa muùa vöøa haùt baøi Mambo Italiano - 
y phuïc ngheøo naøn, thaân hình boác löûa, toùc tai xoõa xöôïi, gaøo theùt vaø 
reân ræ, quaèn quaïi vaø khieâu khích... noùi chung laø quaäy tôùi beán. Dieãn 
vieân ñoùng vai vuõ nöõ aáy laø Maria Schell tröôùc ñoù chöa heà noåi tieáng 
nhöng nhôø maøn muùa ñaày aán töôïng naøy, teân coâ ñöôïc quaûng caùo ngang 
haøng vôùi nam dieãn vieân Yul Brynner, taøi töû thöôïng thaëng cuûa Hollywood. 
Phim chieáu loanh quanh caùc raïp, caû thaùng chöa heát ngöôøi xem. Luùc naøy 
baét ñaàu xuaát hieän nhöõng fan cuûa Maria Schell. Treû em ñöôøng phoá taäp 
taønh nhuùn nhaûy baøi Mambo Italiano. Caùc coâ gaùi ñôït soùng môùi laêng-xeâ 
kieåu toùc xoõa xöôïi, maét xanh Bel, phoâ tröông thaân hình... Treân saân 
khaáu phoøng traø moïc leân nhöõng ngoâi sao ca nhaïc gaøo theùt, quaèn quaïi 
nhö con thanh xaø, baïch xaø. Töø Mari Seán thoaït tieân ñöôïc duøng nhö moät 
bieán aâm cuûa Maria Schell ñeå chæ daïng bieán thaùi naøy trong sinh hoaït 
cuûa giôùi treû. Daàu khoâng gioáng Maria Schell cho laém, nhöng caùc Seán 
cuõng taïo ñöôïc moät söùc haáp daãn nhaát ñònh. Coù baøi thô laøm chöùng nhö 
sau: 


Em phaûi laø ngöôøi em Seán khoâng 

Sao moâi em ñoû, ngöïc em phoàng 

Thaân hình ngaøo ngaït muøi son phaán 

Anh muoán gì em, em bieát khoâng ? 


Treân Baùo Thanh Nieân (19.8) giaùo sö Cao Xuaân Haïo cho raèng töø seán xuaát 
xöù ôû töø con sen. Caùch giaûi maõ aáy coù veû hôïp töø nguyeân (eùtymologic) 
nhöng khoâng hôïp thöïc teá. Thöïc teá laø ôû mieàn Nam, raát hieám ngöôøi 
duøng töø con sen ñeå goïi caùc "oâsin". Coøn ôû mieàn Baéc xaõ hoäi chuû nghóa 
thì sau 1954, caùc con sen, con nuï ñaõ ñöôïc giaûi phoùng. Daàu trong seán coù 
moät phaàn chaát sen nhöng xuaát xöù cuûa töø naøy raát sang: Seán ñeán Vieät 
Nam töø Hollywood qua con ñöôøng ngheä thuaät thöù baûy. Ai ñoù cheá ra töø 
Mari Seán khaù thoâng minh dí doûm, haún töø trong tieàm thöùc ñaõ coù ñoäng cô 
phaûn khaùng tích cöïc, choáng laïi nhöõng thöù ñua ñoøi, thôøi thöôïng, lai 
caêng voïng ngoaïi vaø reû tieàn. AÂu cuõng laø baûn naêng goác ñeå baûo veä 
thuaàn phong myõ tuïc, baûo toàn vaên hoùa daân toäc. Trong yù nghóa ñoù, töø 
Mari Seán ban ñaàu, khoâng heà coù muïc ñích mieät thò, ñaû kích nhöõng ngöôøi 
ñi ôû ñôï hoaëc taàng lôùp bình daân lao ñoäng. 


Seán - baûn chaát vaø hieän töôïng 


Chæ moät thôøi gian ngaén, töø Mari Seán (hoaëc ngaén goïn laø seán) trôû neân 
thoâng duïng ñeå noùi veà ngöôøi (caû nam laãn nöõ) veà aâm nhaïc, phim aûnh, 
hoäi hoïa, thôøi trang... vaø caû ngoân ngöõ vaên hoïc, cung caùch öùng xöû 
trong giao tieáp haèng ngaøy. 


Rieâng veà nhaïc seán, Haø Ñình Nguyeân vieát (Thanh Nieân 19.8): "Khoâng bieát 
do ñaâu maø haàu nhö taát caû caùc baûn nhaïc ñöôïc saùng taùc tröôùc 1975 
nhaát laø nhöõng baûn coù ñieäu boleùro, rumba... ñeàu bò coi laø seán". 


Ñaây laø moät nhaän thöùc sai laàm ñaùng sôï maø theo toâi chæ coù theå coù ôû 
moät thieåu soá caù bieät trong lôùp baïn treû lôùn leân sau 1975 - moät daïng 
yeáu keùm gioáng nhö nhöõng thí sinh tuù taøi vöøa qua khi laøm baøi thi ñaõ 
vieát nhöõng caâu kinh dò nhö "hoaøng thöôïng Thích Quaûng Ñöùc ñaõ treo coå 
töï töû"... Nhöõng ngöôøi naøy chöa haún ñaõ muø nhaïc, ngöôïc laïi coù theå 
raát saønh ñieäu trong moät soá loaïi hình bieåu dieãn naøo ñoù. Do nhöõng baát 
tuùc, baát caäp cuûa neàn giaùo duïc gia ñình vaø xaõ hoäi, söï hieåu bieát 
cuûa hoï veà doøng chaûy cuûa lòch söû, vaên hoùa coù nhieàu choã bò luûng loã 
vaø ñöùt ñoaïn. Vaø toâi muoán duøng moät ngöõ ñieäu nghieâm khaéc ñeå chaát 
vaán hoï ñieàu naøy: "Neáu nhöõng Vaên Cao, Phaïm Duy, Trònh Coâng Sôn vaø raát 
nhieàu nhaïc só teân tuoåi cuûa hai mieàn ñaát nöôùc ñaõ saùng taùc tröôùc 1975 
ñeàu seán caû - thì thöû xem laïi trong tuùi haønh trang vaên hoùa hieän nay 
cuûa caùc baïn coù ñöôïc caùi gì ñaùng giaù ? Chaúng leõ caùi "khoâng seán" laø 
môù aâm nhaïc choâm chæa, xaøo luoäc töø baêng ñóa, phim aûnh nhaäp laäu vaø 
buoân chui baùn laäu treân heø phoá ?". 


Moät vaøi yù kieán coù veû chuyeân moân, cho raèng boleùro laø seán. Xin löu yù 
raèng baûn nhaïc maø Maria Schell voâ tình gaây ra hieän töôïng seán ôû Vieät 
Nam khoâng phaûi boleùro maø laø ñieäu mambo-chachacha. Coøn boleùro maø nhö ca 
khuùc Gaùi xuaân (thô Nguyeãn Bính - nhaïc Töø Vuõ) vaø haøng chuïc taùc phaåm 
khaùc maø toâi coù theå keå - thì chöa coù moät nhaø pheâ bình aâm nhaïc naøo 
daùm baûo ñoù laø seán. Thöïc ra muoán nhaän dieän loaïi nhaïc seán khoâng chæ 
döïa vaøo giai ñieäu maø coù theå döïa vaøo moät trong 4 yeáu toá: giai ñieäu, 
ca töø, phong caùch bieåu dieãn vaø chaát gioïng cuûa ca só, vaø sau cuøng laø 
caùc fan cuûa hoï. Thöôøng thì 4 yeáu toá naøy keát hôïp vôùi nhau raát ñoàng 
boä, khoù gì maø khoâng nhaän ra? ÔÛ ñaây, toâi coá traùnh vieäc neâu teân 
nhöõng taùc giaû maø toâi cho laø seán ñeå khoûi chuû quan vaø xuùc phaïm caù 
nhaân. Neáu caàn, chæ xin daãn chöùng moät thí duï - coù moät baûn taân nhaïc 
duøng trong tuoàng caûi löông, lôøi nhö sau: "Thoâi haõy yeâu ñi, haõy yeâu ñi 
duø trai hay gaùi. Haõy yeâu ñi cho thaém ñôøi hoa"... seán cuøng mình! 


Trong baøi vieát treân Baùo Thanh Nieân 19.8 vaø tröôùc ñoù treân Phuï nöõ 
TP.HCM, Vinh Söû (ngöôøi cheát teân laø "vua nhaïc seán") ñaõ noùi: "Bao giôø 
nöôùc mình giaøu, khoâng coøn ngöôøi ñaïp xích loâ, thôï hoà, oâsin luùc ñoù 
toâi seõ vieát nhaïc... sang". Ca só Ngoïc Sôn cuõng phaùt bieåu nhöõng ñieàu 
ñaïi loaïi nhö vaäy. ÔÛ ñaây, coù ñoâi ñieàu caàn nhìn laïi cho kyõ. Thöù 
nhaát: Seán khoâng haún laø ngheøo. Ngoïc Sôn coù caû ngoâi bieät thöï, maët 
tieàn coù töôïng phuø ñieâu cuûa mình. Caùc fan cuûa seán cuõng khoâng ngheøo. 
Coù moät baø giaùm ñoác ngöôõng moä seán caûi löông ñaõ boû haøng traêm caây 
vaøng mua nhaø taëng keùp, laùi xe haøng traêm caây soá ñeå daâng cho seán moùn 
caù kho toä. Hoï coù ngheøo khoâng vaäy? 


Thöù hai (caâu naøy daønh rieâng cho Vinh Söû): giaû söû moïi ngöôøi ñeàu giaøu 
leân caû roài, coù chaéc "vua seán" laøm ñöôïc nhaïc... "sang" khoâng? 


Seán khoâng haún laø queâ. Caùi queâ trong thô Chaân queâ cuûa Nguyeãn Bính hay 
trong tranh daân gian laøng Hoà thì ñaâu coù seán. Nhöng khi Leâ Trung veõ gaùi 
queâ maø moâng maù, maøu meø ngoù döõ daèn hôn gaùi thaønh thò, traùch chi 
chaúng bò hoïa só Trònh Cung cheâ seán. 

Vaäy xin ai ñöøng nhaân danh ngöôøi ngheøo, ngöôøi nhaø queâ vaø caùc taàng 
lôùp lao ñoäng bình daân ñeå laøm voû boïc cho mình. Ñöøng coù aûo töôûng raèng 
mình ñang ñi treân con ñöôøng ngheä thuaät vì nhaân daân vaø vì queâ höông. 
Quaàn chuùng vaên hoùa ngheä thuaät khoâng ñôn giaûn chæ laø moät ñaùm ñoâng. 


Vaø noùi cho cuøng, seán laø gì? Theo toâi, seán laø bieåu hieän nhöõng daïng 
thò hieáu thaåm myõ döôùi trung bình. Tieáng Phaùp khoâng coù töø seán nhöng 
coù töø töông ñöông: sous - culture (döôùi vaên hoùa). Trong khi chôø ñôïi maët 
baèng vaên hoùa vaø thò hieáu thaåm myõ cuûa ñaïi boä phaän quaàn chuùng ñöôïc 
naâng cao thì tröôùc maét, caùc phöông tieän truyeàn thoâng (baùo chí, phaùt 
thanh, truyeàn hình) caàn nghieâm tuùc vaø thaän troïng hôn trong vieäc thaåm 
ñònh vaø giôùi thieäu taùc giaû vaø taùc phaåm. Coâng vieäc giaùo duïc thaåm 
myõ phaûi nhaèm laøm cho caùc baïn treû bieát noùi khoâng vôùi caùi seán. 


Bôûi vì laøm vaên hoùa maø laàm thì haïi ñeán muoân ñôøi. 


Hoaøng Phuû Ngoïc Phan

Other related posts: